Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi tăng cường hợp tác, huy động tài chính nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu

Liên hợp quốc cảnh báo mức tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu có thể sẽ vượt mức 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. (Ảnh: Liên hợp quốc)

Đây là lời kêu gọi của Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres trong bài phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh về khí hậu năm 2026 của Liên hợp quốc trong khuôn khổ Tuần lễ cấp cao.

Sự kiện này quy tụ các nhà lãnh đạo từ những nền kinh tế lớn, các quốc gia dễ bị tổn thương và các nhà sản xuất năng lượng chủ chốt, cùng với các đối tác phân phối và tiêu dùng, nhằm thúc đẩy hành động khí hậu nhanh chóng hơn và tăng cường hợp tác.

Trong bài phát biểu của mình, ông António Guterres nhấn mạnh thế giới đang đòi hỏi công bằng khí hậu trên cả ba phương diện: giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu và tài chính khí hậu.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi tất cả các quốc gia xây dựng lộ trình đáng tin cậy cho quá trình chuyển đổi năng lượng, giảm thiểu dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, trong đó xác định rõ các mốc thời gian và mục tiêu cụ thể cho hành động. Theo ông, tăng cường hợp tác quốc tế là yếu tố then chốt để thúc đẩy hành động khí hậu trên phạm vi toàn cầu.

Các nhà khoa học dự báo mức tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu sẽ vượt mức 1,5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, ngưỡng được đặt ra trong Hiệp định Paris năm 2015.

Theo Tổng Thư ký Liên hợp quốc, điều quan trọng là phải hạn chế mức vượt ngưỡng này ở mức thấp nhất và đưa mức tăng nhiệt trở lại dưới 1,5°C trong thời gian sớm nhất có thể.

Tổng Thư ký António Guterres cho rằng: Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20), hiện chiếm khoảng 80% lượng phát thải toàn cầu, do đó cần phải là những quốc gia đi tiên phong trong quá trình này.

Đồng thời, các nước đang phát triển cần được tham gia đầy đủ vào quá trình hoạch định chính sách và ra quyết định liên quan đến khí hậu.

Theo Tổng Thư ký Liên hợp quốc, quá trình chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng tái tạo đòi hỏi quyết tâm chính trị và cần nguồn lực tài chính ở quy mô lớn, đặc biệt đối với các nước đang phát triển.

Ông kêu gọi huy động ít nhất '300 tỷ USD mỗi năm' cho các nước đang phát triển, đồng thời từng bước nâng quy mô tài chính khí hậu lên '1,3 nghìn tỷ USD mỗi năm vào năm 2035'.

Tổng Thư ký đặc biệt nhấn mạnh sự cần thiết của nguồn tài chính đó trong các chương trình hành động chống biến đổi khí hậu, nhất là đối với các quốc gia đang phải đối mặt với những tác động không thể tránh khỏi. 'Nếu không có hành động hiệu quả, hạn hán sẽ trở thành khủng hoảng đói kém, bão tố sẽ trở thành khủng hoảng nợ, và sóng nhiệt sẽ trở thành mối nguy hiểm chết người', ông António Guterres khẳng định.

Bên cạnh đó, ông đề xuất cải cách cấu trúc tài chính quốc tế theo hướng tăng vai trò của các nước đang phát triển trong quá trình ra quyết định, đồng thời yêu cầu các ngân hàng phát triển đa phương trở nên 'mạnh dạn hơn và hành động hiệu quả hơn'.

Theo Liên hợp quốc, việc mở rộng nguồn lực tài chính có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với các quốc gia đang phát triển, vốn phải đối mặt với những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu trong khi khả năng huy động nguồn vốn cho chuyển đổi năng lượng và thích ứng còn hạn chế.

Tổng Thư ký António Guterres đồng thời nhấn mạnh quá trình chuyển dịch năng lượng cần bảo đảm tính công bằng và bao trùm, để người lao động, cộng đồng và các quốc gia dễ bị tổn thương có thể tham gia và hưởng lợi từ quá trình chuyển đổi.

Liên hợp quốc cũng đang thúc đẩy các sáng kiến nhằm tăng khả năng tiếp cận năng lượng sạch, phát triển hệ thống điện, mở rộng năng lực lưu trữ năng lượng và nâng cao khả năng chống chịu trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Hội nghị thượng đỉnh cũng đưa ra ba sáng kiến nhằm giải quyết một số rào cản thực tiễn đang làm chậm quá trình hành động vì khí hậu.

Sáng kiến 'Global Grids Accelerator' (tạm dịch 'Chương trình thúc đẩy lưới điện toàn cầu') sẽ tập trung ban đầu vào châu Phi và Đông Nam Á, nơi nhu cầu năng lượng tái tạo đang phát triển nhanh hơn so với mạng lưới điện cung ứng.

Hiện có hơn 2.500 gigawatt các dự án năng lượng tái tạo đang chờ được kết nối với lưới điện trên toàn thế giới.

Sáng kiến 'Global Grids Accelerator' sẽ quy tụ các chính phủ, tổ chức tài chính và đối tác kỹ thuật để giúp thúc đẩy các dự án lưới điện ưu tiên tiến tới giai đoạn huy động vốn và triển khai.

Sáng kiến thứ hai là 'Nhóm đặc nhiệm về khoáng sản chuyển đổi năng lượng thiết yếu' sẽ bắt đầu hoạt động tại Guinea, Indonesia, Madagascar, Nigeria, Zambia và Zimbabwe trong thời gian tới.

Nhu cầu về các khoáng sản bao gồm đồng, liti, niken và coban dự kiến sẽ tăng gần gấp ba lần vào năm 2030. Cơ chế này được thành lập để giúp các quốc gia đang phát triển giàu tài nguyên tạo ra nhiều giá trị và việc làm hơn trong nước, đồng thời tăng cường quản trị và bảo vệ môi trường.

Cuối cùng, sáng kiến 'Cảnh báo sớm cho tất cả mọi người', được khởi động vào năm 2022, với mục tiêu bảo đảm mọi người trên Trái đất đều được bảo vệ bởi một hệ thống cảnh báo sớm vào cuối năm 2027. Hơn 160 quốc gia đang nhận được hỗ trợ trực tiếp.