Diễn đàn 'Học thật - Thi thật' - Tỉnh táo trước cơn sốt luyện thi cấp tốc

Bỏ tiền triệu cho con luyện thi

Mới đây, sau khi Sở GD-ĐT TPHCM công bố điểm chuẩn khảo sát tuyển sinh vào lớp 6 Trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa (phường Sài Gòn), trên một diễn đàn phụ huynh học sinh, nhiều thành viên bày tỏ thất vọng vì con luyện thi từ lớp 3, lớp 4 nhưng không trúng tuyển. Một phụ huynh cho biết đã chi hàng chục triệu đồng cho con luyện thi ở trung tâm, mời thêm gia sư về nhà kèm riêng nhưng con vẫn không đủ điểm trúng tuyển.

Học sinh tham gia kỳ thi tuyển sinh lớp 10 công lập năm học 2026-2027 tại điểm thi Trường THCS Lê Lợi (phường Xuân Hòa, TPHCM). ẢNH: THU TÂM

Trước đó, vào đầu tháng 4-2026, một trung tâm luyện thi trên đường Nguyễn Chí Thanh (phường An Đông) tổ chức nhiều đợt thi thử, đề thi được giới thiệu bám sát cấu trúc đề thi tuyển sinh lớp 10 của Trường Phổ thông Năng khiếu (Đại học Quốc gia TPHCM). Chi phí mỗi môn thi là 150.000 đồng, mỗi học sinh đăng ký ít nhất 3 môn gồm Toán, Ngữ văn và môn chuyên theo nguyện vọng với tổng lệ phí 450.000 đồng/học sinh.

Tương tự, Trung tâm luyện thi Đ.M. trên đường Quang Trung (phường Thông Tây Hội) rầm rộ tổ chức các đợt thi thử lớp 10 với lệ phí 50.000 đồng/môn thi, học sinh có thể đăng ký thi thử nhiều lần, nhiều môn trong cùng đợt thi. Nhiều phụ huynh cho biết, chỉ tính riêng chi phí cho các đợt thi thử, số tiền mỗi học sinh bỏ ra từ vài trăm ngàn đến vài triệu đồng, chưa kể tiền mua tài liệu, học phí luyện thi.

Bạn Trần Như Khải, thủ khoa phương thức xét tuyển bằng điểm thi ĐGNL năm 2025 của Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐHQG TPHCM), chia sẻ, bí quyết để làm tốt bài thi ĐGNL là nắm vững kiến thức cơ bản, trau dồi năng lực tư duy, suy luận, năng lực toàn diện… Kết quả thi cao không đến từ việc ôn luyện ngắn hạn mà là quá trình tích lũy kiến thức và kỹ năng lâu dài, đặc biệt trong 3 năm học cấp THPT.

Với học sinh lớp 12, nhu cầu tham gia kỳ thi đánh giá năng lực (ĐGNL) lấy điểm xét tuyển đại học ngày càng tăng cao trong những năm gần đây. Trước thực tế đó, các trung tâm luyện thi đã 'chạy đua' mở lớp ôn thi ĐGNL bằng 2 hình thức trực tiếp và trực tuyến, cạnh tranh đủ mọi chiêu trò để lôi kéo người học như: bán sách có bộ đề thi ĐGNL, giới thiệu giáo viên giảng dạy là người tham gia ra đề… Học phí của các lớp luyện thi ĐGNL dao động từ 2-8 triệu đồng/học sinh.

Quan trọng là rèn kỹ năng tự học

Phó Giám đốc Sở GD-ĐT TPHCM Nguyễn Bảo Quốc cho rằng, việc tham gia một kỳ thi tuyển sinh với tỷ lệ chọi nhất định chắc chắn đi kèm áp lực. Tuy nhiên, nhiều năm trở lại đây, Sở GD-ĐT TPHCM công bố rất sớm các môn thi, cấu trúc đề thi để các trường, phụ huynh, học sinh chủ động kế hoạch ôn tập, chuẩn bị tốt nhất cho các kỳ thi. Vì vậy, học sinh cần tập trung ôn tập các nội dung kiến thức đã được công bố, phân bổ thời gian ôn tập và nghỉ ngơi hợp lý, tránh đuối sức vào những ngày cuối trước khi diễn ra kỳ thi.

Học sinh tham gia kỳ thi thử tuyển sinh vào lớp 10 Trường Phổ thông Năng khiếu (Đại học Quốc gia TPHCM) đầu tháng 4-2026. ẢNH: THU TÂM

Với kỳ thi ĐGNL, TS Nguyễn Quốc Chính, nguyên Giám đốc Trung tâm Khảo thí và đánh giá chất lượng đào tạo (ĐHQG TPHCM), cho biết, ĐHQG TPHCM không tổ chức luyện thi dưới bất kỳ hình thức nào. Tất cả cá nhân, tổ chức luyện thi không có bất kỳ mối quan hệ nào với ĐHQG TPHCM. Cách xây dựng bài thi ĐGNL hướng đến việc đánh giá năng lực cơ bản để học tập tốt của thí sinh, gồm sử dụng ngôn ngữ (tiếng Việt, tiếng Anh), suy luận, xử lý số liệu, giải quyết vấn đề (khoa học tự nhiên và khoa học xã hội). Những năng lực này được hình thành và phát triển trong suốt quá trình học tập của học sinh. Thí sinh có phương pháp học tập chủ động, khoa học, định hướng phát triển toàn diện sẽ đạt kết quả tốt.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 chứng kiến tình trạng 'mưa' điểm 10 môn Toán ở tỉnh Tuyên Quang. Sự cố tương tự cũng xảy ra vào năm 2018, khi tại 3 tỉnh miền núi phía Bắc là Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình bị phát hiện nâng điểm cho học sinh tại kỳ thi THPT quốc gia. Vậy vấn đề nằm ở đâu?

Trước hết, tình trạng điểm thi cao xuất phát từ tính chất của hình thức thi trắc nghiệm. Hình thức này có ưu điểm lớn là có thể kiểm tra bao quát kiến thức của học sinh nhưng cũng có hạn chế là luôn có một tỷ lệ nhất định dành cho sự may mắn (khoanh lụi đáp án). Ngoài ra, kết quả thi trắc nghiệm cũng bị chi phối bởi việc giám thị phòng thi giám sát quá trình làm bài của thí sinh có nghiêm ngặt hay không. Nếu giám thị phòng thi thiếu trách nhiệm hoặc làm ngơ cho thí sinh 'hỗ trợ' nhau thì một phòng thi bình thường có thể trở thành một 'phòng thi điểm 10'.

Bên cạnh đó, với hình thức thi trắc nghiệm, các giáo viên luyện thi thường tìm cách giúp học sinh của mình đạt điểm cao bằng cách trang bị cho học sinh 'mẹo' loại trừ đáp án, kỹ thuật giải toán nhanh bằng máy tính cầm tay mà không cần hiểu sâu bản chất của bài toán. Do đó, nếu gặp đề thi rơi vào dạng đề quen thuộc mà các em đã được luyện tập thường xuyên thì 'mưa' điểm 10 hoàn toàn có thể xảy ra.

Ngoài ra, trong thực tế, hầu hết địa phương hiện nay đều xem trường chuyên là 'bộ mặt chất lượng' của mình, điểm thi không chỉ là kết quả của học sinh mà còn là tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục, chất lượng lãnh đạo của địa phương. Do đó, việc tìm mọi cách để học sinh tỉnh nhà, nhất là học sinh trường chuyên, đạt điểm cao để lọt vào tốp đầu bảng xếp hạng thành tích toàn quốc là một thực tế không thể bỏ qua.

Những năm gần đây, các trường đại học tuyển sinh bằng nhiều phương thức, trong đó có phương thức xét tuyển bằng học bạ THPT. Khi phương thức xét tuyển này trở nên phổ biến thì giáo viên ở các trường THPT có xu hướng nhẹ tay hơn khi cho điểm vì 'thương' học trò để các em không bị mất cơ hội vào đại học. Hệ quả là khi điểm học bạ quá đẹp dẫn đến áp lực phải tạo ra điểm thi tốt nghiệp THPT đẹp tương ứng để giảm chênh lệch giữa điểm học bạ và điểm thi tốt nghiệp THPT. Đây cũng là một trong những nguyên nhân cần tính đến khi phân tích về phổ điểm đẹp của các địa phương trong kỳ thi tốt nghiệp THPT.

Tuy nhiên, dù với nguyên nhân gì thì điểm số cao không phải do học thật - thi thật là một vấn nạn cần phải giải quyết bởi điều này sẽ gây ra những hệ lụy rất lớn. Trước hết là bản thân học sinh. Các em nhận được điểm 9, 10 không bằng học thật mà bằng mưu mẹo, tính toán sẽ khiến bị ảo tưởng về bản thân, không nhận ra được điểm yếu của mình để cải thiện. Từ đó, khi vào đại học, đối diện với việc học thật - thi thật, các em có thể không học được, dẫn đến kết quả học tập kém. Điều này dẫn đến hệ lụy xấu về mặt tâm lý là 'ngôi sao' ở bậc phổ thông nhưng tụt dốc không phanh, thậm chí không theo nổi việc học ở đại học.

Bên cạnh đó, khi người lớn tìm cách mang lại điểm số đẹp cho các em đã gián tiếp dạy các em gian dối, không trung thực, để lại hệ quả to lớn về nhân cách cho bản thân các em và toàn xã hội. Việc nâng điểm cho học sinh ở một số địa phương còn là nguyên nhân dẫn đến sự bất bình đẳng trong giáo dục khi những học sinh học thật - thi thật bị thiệt thòi do điểm số thấp hơn, hạn chế cơ hội học tập so với học sinh được làm đẹp điểm, làm triệt tiêu động lực phấn đấu của học sinh.

Một quốc gia phát triển phải đào tạo được nguồn nhân lực chất lượng cao, trong đó nhân lực chất lượng cao chỉ có thể được tạo ra từ một nền giáo dục học thật và thi thật. Khi 'bộ lọc' thi cử bị hỏng đồng nghĩa nguồn nhân lực cũng bị hỏng, ảnh hưởng xấu đến quá trình phát triển của đất nước.

ThS LÊ MINH TIẾN (Giảng viên Trường Đại học Mở TPHCM)