Điện ảnh Việt: Khoảng trống sau những phim 'bom tấn'

Thế nhưng, dù phim Việt liên tiếp lập kỷ lục doanh thu, thị trường vẫn chủ yếu sống bằng những 'cú hit' ngắn hạn, khi thiếu những IP đủ thương hiệu và sức bền.

Khai thác chưa tương xứng tiềm năng

IP có thể là ý tưởng, câu chuyện, nhân vật, thế giới hư cấu hay thương hiệu được tạo ra từ chất xám và được pháp luật bảo hộ. Theo đạo diễn Nguyễn Khải Anh, ngay cả câu nói nổi tiếng của nhân vật Phan Quân trong phim Người phán xử: 'Gia đình là thứ tồn tại duy nhất, còn những thứ khác, có hay không, không quan trọng' cũng có thể được xem là một IP. Bởi vậy, IP chính là 'trái tim' của một dự án.

Trong điện ảnh, một bộ phim nổi tiếng hay đạt doanh thu lớn vẫn chỉ là một tác phẩm đơn lẻ. Chỉ khi câu chuyện có khả năng mở rộng thành nhiều phần, phát triển trên nhiều nền tảng và tạo ra giá trị thương mại lâu dài mới có thể gọi là IP.

Năm 2025 và nửa đầu 2026 đang chứng kiến sự bứt tốc doanh thu ấn tượng của thị trường điện ảnh Việt. Chia sẻ tại Liên hoan phim châu Á - Đà Nẵng 2026, bà Đinh Thị Thanh Hương, Chủ tịch Điều hành Galaxy Studio kiêm Tổng Giám đốc Galaxy Entertainment Holding, cho biết, trong 5 tháng đầu năm 2026, phim Việt Nam chiếm 70,6% thị phần phòng vé nội địa, tăng so với mức 62,2% của cả năm 2025 và 42,6% của năm 2023.

Trước đó, theo CGV Việt Nam, năm 2025, doanh thu phòng vé đạt mức kỷ lục gần 5.600 tỷ đồng với hơn 70 triệu lượt vé bán ra, tăng lần lượt 24% về doanh thu và 29% về lượt vé so với năm 2024. Tuy nhiên, tăng trưởng doanh thu chưa đồng nghĩa với việc hình thành những thương hiệu điện ảnh bền vững.

Các phim đạt doanh thu cao như Mưa đỏ, Mai, Thỏ ơi!!, Tử chiến trên không... vẫn chỉ là những tác phẩm độc lập. Một số thương hiệu như: Gái già lắm chiêu, Thám tử Kiên, Quỷ nhập tràng, Làm giàu với ma... đã phát triển thành series hoặc sở hữu chất liệu đủ để mở rộng hệ sinh thái nhưng vẫn chưa được khai thác tương xứng.

Ngay cả Lật mặt - thương hiệu dài hơi nhất của điện ảnh Việt với 8 phần phim, gặt hái nhiều thành công tại phòng vé nhưng đáng tiếc vẫn chưa thể khai thác hết tiềm năng IP. Những năm gần đây, thị trường bắt đầu xuất hiện các 'vũ trụ điện ảnh' như: vũ trụ linh dị dân gian với Quỷ cẩu, Linh miêu, Heo năm móng… hay vũ trụ kinh dị ngũ hành gồm Ma da, Quỷ nhập tràng, Tìm xác - Ma không đầu..., song dấu ấn IP vẫn chưa thực sự rõ nét.

Lật mặt là một IP thành công về doanh thu phòng vé của điện ảnh Việt (ẢNH: ĐPCC)

Rõ ràng điện ảnh Việt hiện không thiếu những bộ phim ngày càng được đầu tư, lập kỷ lục doanh thu, phát hành quốc tế và khai thác đa nền tảng. Điều còn thiếu là những tài sản văn hóa đủ sức sống lâu hơn một mùa chiếu.

Theo đạo diễn Nguyễn Khải Anh, nhiều nhà sáng tạo trẻ hiện vẫn đang tập trung vào việc làm ra một bộ phim hoặc một sản phẩm riêng lẻ, mà chưa quan tâm nhiều đến khả năng phát triển lâu dài của nội dung. Đây cũng là thực tế phổ biến đang diễn ra ở thị trường điện ảnh Việt.

IP không chỉ có điện ảnh

Dù khoảng trống còn khá lớn, tư duy xây dựng IP đang có bước chuyển. Tại sự kiện giới thiệu dự án điện ảnh Hộ linh tráng sĩ (đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình), đại diện nhà sản xuất BHD cho biết, đây là bước đi đầu tiên trong định hướng xây dựng một hệ sinh thái điện ảnh về các anh hùng dân tộc Việt Nam.

Dự án không dừng lại ở một bộ phim mà còn mở rộng sang các sản phẩm phái sinh: bộ artbook Hộ linh tráng sĩ gồm 7 cuốn sách ảnh, bộ thẻ nhân vật trong phim, bộ quà tặng Hộ linh giáp trụ và vũ khí… nơi khán giả có thể 'chạm tay vào lịch sử'. 'Sự xuất hiện của các sản phẩm này là bước đi đầu tiên trong nỗ lực lan tỏa sức sống của các giá trị truyền thống trong đời sống đương đại', đại diện BHD nhấn mạnh.

Một tín hiệu đáng chú ý hiện nay là Ma xó (đạo diễn Phan Bá Hỷ). Theo ê kíp, ngay từ đầu bộ phim được định vị là dự án chủ lực của dòng phim kinh dị dân gian với tham vọng hướng đến thị trường châu Á.

Ông Justin Kim, Tổng Giám đốc CJ HK Entertainment đồng thời là Trưởng bộ phận sản xuất phim châu Á của CJ ENM, cho biết, câu chuyện của Ma xó có tiềm năng vượt khỏi phạm vi Việt Nam nếu được phát triển bằng chiến lược phù hợp. Trước mắt, các nhà sản xuất ở 5 quốc gia gồm: Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan và Indonesia sẽ thực hiện các phiên bản làm lại của bộ phim. 'Chúng tôi không chỉ làm một bộ phim, mà đang xây dựng một hệ sinh thái điện ảnh xoay quanh IP này', nhà sản xuất Nguyễn Ngọc Thạch chia sẻ.

Tuy nhiên, cũng theo đạo diễn Nguyễn Khải Anh, muốn tạo ra IP, điều đầu tiên phải thay đổi là tư duy làm phim. Từ một ý tưởng có thể phát triển thành phim điện ảnh, phim truyền hình, hoạt hình, phim ngắn chiếu mạng... Vì vậy, điều quan trọng của người sản xuất là ngay từ đầu cần tư duy làm sao để nhân vật và câu chuyện có thể phát triển ở nhiều nền tảng, đa dạng sản phẩm.

Thực tế, một số IP Việt bước đầu đã tạo được dấu ấn. Tiêu biểu là Wolfoo với hệ sinh thái gồm series trực tuyến, trò chơi, Wolfoo Show, Wolfoo Family Songs, sản phẩm nhượng quyền, vật phẩm đi kèm... Riêng điện ảnh đã có 2 phim ra rạp là Wolfoo và hòn đảo kỳ bí (2023) và Wolfoo và cuộc đua Tam giới (2025). Nhân vật Thỏ bảy màu của tác giả Huỳnh Thái Ngọc cũng phát triển từ series hoạt hình triệu lượt xem sang sách tương tác, bộ sticker trên mạng xã hội, sản phẩm phái sinh, các chiến dịch quảng cáo...

Đạo diễn Trịnh Lâm Tùng sau khi ra mắt phim điện ảnh Trạng Quỳnh nhí: Truyền thuyết Kim Ngưu (2025) đang hướng tới xây dựng nhân vật này thành một 'IP quốc dân'. Hiện Trạng Quỳnh đã có một series trên YouTube và dự kiến tới đây sẽ mở rộng sang lĩnh vực truyện tranh.

Dẫu vậy, như đạo diễn Trịnh Lâm Tùng chia sẻ: 'IP luôn là bài toán lâu dài, cần rất nhiều thời gian'. Nền tảng quan trọng nhất là tạo dựng được một thế giới điện ảnh và hệ thống nhân vật đủ chiều sâu để tiếp tục phát triển qua nhiều phần phim. Việt Nam sở hữu nguồn chất liệu phong phú từ lịch sử, truyền thuyết, thần thoại, tín ngưỡng, văn hóa dân gian, văn học… nhưng những 'mỏ vàng IP' này vẫn chưa được khai thác đúng tầm.

Điện ảnh Việt đang tăng trưởng nhanh về quy mô thị trường, nhưng để trở thành một ngành công nghiệp văn hóa đúng nghĩa, mục tiêu không thể chỉ là những bộ phim doanh thu trăm tỷ đồng. Điều cần xây dựng là những IP có thể đồng hành cùng nhiều thế hệ khán giả.

Chỉ khi một nhân vật, một câu chuyện hay một thế giới điện ảnh đủ sức sống vượt khỏi rạp chiếu, điện ảnh Việt mới thực sự tạo dựng được tài sản văn hóa bền vững thay vì những thành công doanh thu ngắn hạn.