AI sẽ thay đổi cách làm phim ở Việt Nam?

AI có thể 'chắp cánh' cho các nhà làm phim Việt Nam bằng cách giảm rào cản sản xuất và giúp họ đưa những câu chuyện có quy mô lớn hơn lên màn ảnh. (Nguồn ảnh: Magnific)

Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở thêm nhiều khả năng cho hoạt động sáng tạo điện ảnh, từ phát triển ý tưởng, viết kịch bản, tiền kỳ đến hình ảnh, hậu kỳ và quảng bá.

Theo ThS. Nguyễn Trọng Khoa, Chủ nhiệm bộ môn Sản xuất phim kỹ thuật số tại Đại học RMIT Việt Nam, làm phim với sự hỗ trợ của AI có thể hiểu là việc sử dụng các công nghệ học máy trong một hoặc nhiều công đoạn của quá trình sản xuất.

'Đây không phải phương thức để AI thay thế nhà làm phim, mà là cách con người sử dụng công nghệ để mở rộng khả năng sáng tạo và giảm những giới hạn về nguồn lực', chuyên gia chia sẻ.

Công cụ hỗ trợ, không thay thế người viết

Ông Nguyễn Trọng Khoa cho rằng, AI có thể giúp quá trình viết kịch bản trở nên năng suất và hiệu quả hơn. Biên kịch có thể dùng AI hỗ trợ nghiên cứu về một giai đoạn lịch sử, phát triển các tình huống tiến thoái lưỡng nan về đạo đức cho nhân vật, so sánh các cấu trúc kịch bản hoặc tạo ra những biến thể 'nếu như' khác nhau mà không ảnh hưởng đến quyền sở hữu câu chuyện.

Khi được sử dụng hiệu quả, AI có thể đóng vai trò như một nhà nghiên cứu, một trợ lý sáng tạo hoặc thậm chí là một 'đội ngũ biên kịch' giàu năng lực. Công cụ này có thể đưa ra những góc nhìn, mô hình và tham chiếu khác nhau, trong khi người viết quyết định đâu là phương án chân thực nhất về cảm xúc và phù hợp nhất với sắc thái của câu chuyện.

Rủi ro lớn nhất khi sử dụng AI rộng rãi trong quy trình làm phim là câu chuyện và phong cách trở nên đại trà, bởi AI mang lại chất lượng ở mức 'thường thường bậc trung'. Tuy nhiên, cơ hội rõ ràng là khả năng thử nghiệm, điều chỉnh và phát triển ý tưởng nhanh hơn trước khi bước vào giai đoạn sản xuất tốn kém.

Những thể loại, định dạng hoặc cốt truyện Việt nào có thể hưởng lợi nhiều nhất từ việc làm phim có sự hỗ trợ của AI? Theo ông Nguyễn Trọng Khoa, những bộ phim đòi hỏi bối cảnh lớn hơn ngân sách hoặc có bối cảnh quá phức tạp và khó tái hiện sẽ hưởng lợi nhiều nhất, bao gồm các câu chuyện dân gian kỳ ảo, sử thi, phim chiến tranh, khoa học viễn tưởng và hoạt hình.

AI có thể giúp các nhà làm phim Việt thử nghiệm tạo hình nhân vật, trang phục, bối cảnh, cảnh chiến đấu, hồn ma, những phân cảnh giấc mơ và các chuyển động máy quay không tưởng trước khi phải đầu tư lớn vào bối cảnh, hóa trang, hiệu ứng đặc biệt, phục trang hoặc kỹ xảo hình ảnh.

Điều này đặc biệt quan trọng khi những bộ phim Việt Nam thành công phòng vé gần đây đều có sự cộng hưởng mạnh mẽ với văn hóa trong nước. Phim Việt chiếm khoảng 62% doanh thu phòng vé năm 2025, trong đó các phim chiến tranh và lịch sử như Mưa đỏ và Tử chiến trên không đạt kết quả tích cực, còn phim kinh dị vẫn là một thể loại có khả năng phát triển tại thị trường nội địa.

Bên cạnh đó, quảng cáo, video âm nhạc, trailer giới thiệu ý tưởng và các series dành cho nền tảng trực tuyến có thể hưởng lợi đáng kể từ AI. Nguyên nhân là các loại hình này không phụ thuộc nhiều vào sự xuất hiện của các ngôi sao tên tuổi, trong khi AI giúp giảm chi phí ở nhiều khâu như thuyết trình dự án, phát triển ý tưởng hình ảnh, sản xuất và thậm chí cả hậu kỳ.

Mục tiêu chính vẫn phải là nét đặc trưng văn hóa, nhưng AI có thể đặc biệt hữu ích khi giúp các nhà làm phim hình dung ký ức, cảnh quan, văn hóa dân gian, di cư, giai tầng, gia đình và văn hóa giới trẻ Việt. Dù vậy, không nên lạm dụng để mô phỏng hoặc tạo ra những hình ảnh giống hệt các nội dung nước ngoài.

Theo ông Nguyễn Trọng Khoa, lưu ý hàng đầu vẫn là phải hết sức rõ ràng. Kịch bản vẫn cần có nhân vật, chủ đề và xung đột, nhưng đồng thời cũng nên cung cấp những thông tin trực quan cụ thể như thời kỳ, bối cảnh, chất liệu, thời tiết, khoảng cách máy quay, chuyển động, âm thanh, tính hợp lý và nhất quán của trang phục.

ThS. Nguyễn Trọng Khoa, Chủ nhiệm bộ môn Sản xuất phim kỹ thuật số tại Đại học RMIT Việt Nam. Nguồn ảnh: RMIT

Cần đi cùng bảo vệ bản quyền

Sự tham gia của AI vào quá trình sáng tạo cũng đặt ra yêu cầu mới đối với người làm phim, đặc biệt là vấn đề bản quyền. Theo ông Nguyễn Trọng Khoa, người viết nên lưu giữ các bản thảo, câu lệnh, tài liệu tham khảo và lịch sử chỉnh sửa, công khai việc sử dụng nội dung do AI tạo ra khi được yêu cầu, đồng thời tránh sử dụng hình ảnh, giọng nói, âm nhạc hoặc kịch bản được bảo hộ làm câu lệnh khi chưa được cấp quyền.

Chuyên gia cho rằng, AI có thể giúp giảm đáng kể rào cản sản xuất bằng cách hạ chi phí phát triển ý tưởng và xây dựng bản thử nghiệm trước khi sản xuất, từ hình ảnh ý tưởng, hồ sơ giới thiệu dự án, trailer, phụ đề đến kỹ xảo hình ảnh, xử lý hậu kỳ, thử nghiệm lồng tiếng và nội dung cho mạng xã hội.

Đối với các tân binh trong làng làm phim Việt, điều này có thể giúp họ tiếp cận nhà sản xuất, phát hành hoặc các thị trường đồng sản xuất với một bộ hình ảnh trực quan thuyết phục hơn, ngay cả khi chưa có nguồn tài chính lớn hỗ trợ.

Điều này đặc biệt quan trọng khi nguồn thu từ điện ảnh Việt Nam đang khởi sắc nhưng vẫn còn khá phân mảnh. Nguồn quỹ điện ảnh hạn chế, cơ chế khuyến khích chưa phát triển, hạ tầng sản xuất còn khiêm tốn và tình trạng thiếu nhân lực kỹ thuật trình độ cao vẫn là những yếu tố cản trở sự phát triển của ngành.

Mục tiêu nên là đào tạo nhân lực, bảo vệ quyền và phát triển các chiến lược sản xuất kết hợp.

Tất nhiên, sẽ có nhiều phản ứng và khó khăn ban đầu, nhưng việc sớm ứng dụng AI có thể giúp Việt Nam có vị thế tốt khi ngành điện ảnh tất yếu chuyển dịch sang những phương thức kể chuyện ít tốn kém và ít rủi ro hơn.

Điều này sẽ mở ra những cánh cửa mới cho các ngành công nghiệp sáng tạo, các kỹ thuật và công nghệ sản xuất tiên tiến, đồng thời tạo cơ hội cho những gương mặt mới, giàu đam mê, có tiếng nói riêng và khát vọng mãnh liệt đưa những câu chuyện bản địa đến với khán giả toàn cầu.