Va chạm trong không gian ngày càng đáng lo ngại

Ảnh minh hoạ

Trong không gian, khi các vụ va chạm xảy ra sẽ tạo ra các mảnh vỡ có thể lan rộng, đe dọa hoạt động của nhiều vệ tinh khác và thậm chí khiến một số khu vực trên quỹ đạo không còn an toàn để khai thác.

Hiện có hơn 18.000 vệ tinh đang hoạt động hoặc đã ngừng hoạt động trên quỹ đạo, tăng hơn gấp đôi so với 6 năm về trước. Phần lớn tập trung ở quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO) khiến mật độ vệ tinh ngày càng dày đặc và nguy cơ va chạm tăng lên.

Theo các nhà khoa học, khi số lượng vệ tinh và rác vũ trụ tăng dần lên, xác suất va chạm trong không gian cũng tăng lên. Càng nhiều va chạm, càng thêm mảnh vỡ và thêm nguy cơ cho những va chạm tiếp theo.

Đến một giới hạn nhất định, chỉ một vụ va chạm cũng có thể kích hoạt cả chuỗi va chạm tới mức không thể ngăn chặn, và cuối cùng sẽ vô hiệu hóa toàn bộ vùng quỹ đạo thấp quanh Trái đất. Lượng rác vũ trụ trên quỹ đạo Trái Đất đang gia tăng nhanh chóng theo số lượng tàu vũ trụ quanh hành tinh.

Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đã ban hành quy định mới yêu cầu các đơn vị vận hành vệ tinh chia sẻ dữ liệu vị trí theo thời gian thực. Điều này giúp cơ quan quản lý theo dõi chính xác hơn vị trí của các vật thể trong không gian và cảnh báo sớm nguy cơ va chạm.

Tuy nhiên, tình hình hiện nay đã thay đổi đáng kể. Phần lớn vệ tinh mới được phóng lên quỹ đạo thuộc về các doanh nghiệp triển khai siêu chòm vệ tinh như SpaceX, OneWeb, Planet Labs và Amazon.

Các công ty này có kế hoạch đưa hàng nghìn vệ tinh cỡ nhỏ lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO) để cung cấp các dịch vụ như Internet và viễn thông trên phạm vi toàn cầu.

SpaceX cho biết công ty luôn phối hợp chặt chẽ với cộng đồng giám sát không gian (SSA) và coi việc quản lý giao thông vũ trụ là ưu tiên quan trọng. Tuy nhiên, bộ quy định mới của FCC được kỳ vọng sẽ thiết lập một tiêu chuẩn chung cho toàn ngành, buộc các doanh nghiệp tuân thủ tốt hơn các quy tắc an toàn trên quỹ đạo.

Bộ quy định mới của FCC cũng thúc đẩy mục tiêu khắc phục hạn chế trong quản lý giao thông không gian. Hiện việc theo dõi các vật thể trên quỹ đạo chủ yếu dựa vào kính thiên văn và radar, nhưng các hệ thống này vẫn có nhiều 'điểm mù'.

Trong khi các doanh nghiệp sở hữu dữ liệu vị trí theo thời gian thực của vệ tinh, họ lại ít chia sẻ thông tin với bên ngoài, khiến việc giám sát và dự báo nguy cơ va chạm trên quỹ đạo gặp nhiều khó khăn.

Theo FCC, việc chia sẻ dữ liệu vị trí chính xác của vệ tinh là rất quan trọng. Nếu chỉ dựa vào dữ liệu từ kính thiên văn và radar, các hệ thống giám sát có thể bỏ sót những thay đổi trên quỹ đạo, khiến việc đánh giá nguy cơ va chạm giữa các vật thể trong không gian kém chính xác.

Vì vậy, quy định mới sẽ yêu cầu các doanh nghiệp chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực với cơ quan giám sát không gian của chính phủ hoặc các công ty theo dõi vệ tinh được FCC chỉ định.

Một trong những đơn vị có thể được lựa chọn là LeoLabs, công ty từ năm 2016 đã sử dụng mạng lưới radar mặt đất để theo dõi vệ tinh và cảnh báo nguy cơ va chạm. Theo LeoLabs, khi số lượng vệ tinh trên quỹ đạo ngày càng tăng thì việc thiết lập các tiêu chuẩn an toàn trong không gian trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.