El Nino xuất hiện và mạnh lên, cảnh báo nắng nóng, hạn hán diện rộng

Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia vừa thông tin về hiện tượng El Nino và khả năng xảy ra El Nino rất mạnh trong năm 2026.

Theo các chuyên gia khí tượng, quá trình hình thành El Nino lần này diễn ra tương đối nhanh. Theo số liệu quan trắc, chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực Niño 3.4 đã đạt ngưỡng +0,5⁰C vào tháng 5 và tăng lên khoảng +0,7⁰C vào đầu tháng 6, cho thấy El Nino đã chính thức hình thành. So với diễn biến thông thường, thời gian chuyển từ trạng thái trung tính sang El Nino được đánh giá là khá ngắn, phản ánh sự ấm lên nhanh của vùng trung tâm Thái Bình Dương và sự tương tác thuận lợi giữa đại dương và khí quyển.

Dự báo khả năng xảy ra El Nino rất mạnh trong năm 2026. Ảnh minh họa

Nguy cơ xuất hiện El Nino rất mạnh

Các dự báo hiện nay cho thấy El Nino gần như chắc chắn sẽ hình thành và duy trì từ tháng 6/2026, tiếp tục mạnh thêm từ nay đến cuối năm 2026 và có thể kéo dài sang đầu năm 2027. Hiện nay, xác suất xuất hiện El Nino với cường độ rất mạnh là khoảng 60-65%, có diễn biến tương tự El Nino năm 2023 và có cường độ tương đương sự kiện El Nino 2015–2016 và có thể nằm trong nhóm mạnh nhất kể từ năm 1950.

Nếu kịch bản này xảy ra, Việt Nam có nguy cơ đối mặt với nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, số đợt không khí lạnh giảm, lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng, đặc biệt tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong các tháng cuối năm 2026 và đầu 2027. Mặc dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến Việt Nam thường ít hơn trong các năm El Nino, nhưng vẫn có thể xuất hiện các cơn bão rất mạnh và gây thiệt hại lớn. Vì vậy, không thể chủ quan với nguy cơ thiên tai trong thời gian tới.

Các dự báo hiện nay cho thấy El Nino gần như chắc chắn sẽ hình thành và duy trì từ tháng 6/2026. Ảnh minh họa.

Bài học từ El Nino 2015-2016

Lịch sử cho thấy các đợt El Nino mạnh thường để lại những tác động rõ nét đối với thời tiết và khí hậu Việt Nam. Gần đây nhất là sự kiện El Nino giai đoạn 2015-2016, được đánh giá là một trong những đợt mạnh nhất kể từ năm 1950, tương đương các sự kiện năm 1982-1983 và 1997-1998.

Trong năm 2015, nhiều khu vực ghi nhận nắng nóng kéo dài và khốc liệt. Đợt nắng nóng dài nhất năm tại ven biển Trung Bộ kéo dài tới 32 ngày ở Nam Trung Bộ, 36 ngày ở Trung Trung Bộ và 39 ngày tại Bắc Trung Bộ. Nhiệt độ cao nhất năm được ghi nhận tại trạm Con Cuông (Nghệ An), đạt 42,7 độ C vào ngày 30/5/2015.

Cùng với nắng nóng, lượng mưa thiếu hụt kéo dài từ cuối năm 2015 sang đầu năm 2016 đã gây hạn hán nghiêm trọng tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện sớm, lấn sâu vào nội đồng, ảnh hưởng nặng nề đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân.

Trong khi đó, hoạt động bão trên Biển Đông giảm rõ rệt. Năm 2015 chỉ ghi nhận 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, tương đương khoảng 50% mức trung bình nhiều năm. Chỉ có 2 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta với cường độ không mạnh, chủ yếu gây gió cấp 7–8.

Nắng nóng có thể vượt kỷ lục lịch sử

Dự báo trong những tháng cuối năm 2026, nhiệt độ trung bình trên phạm vi cả nước sẽ cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C. Riêng giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12/2026, mức chênh lệch có thể lên tới 1-2 độ C.

Do đó, trong phần còn lại của mùa hè năm 2026, khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ được dự báo sẽ xuất hiện nhiều đợt nắng nóng hơn so với trung bình nhiều năm, thậm chí có khả năng ghi nhận các giá trị nhiệt độ vượt mức lịch sử.

Bên cạnh đó, El Nino thường khiến lượng mưa tại hầu hết các vùng trên cả nước giảm từ 25-50%, rõ rệt nhất ở Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Nguy cơ xảy ra khô hạn cục bộ hoặc trên diện rộng sẽ gia tăng tại những khu vực có nhu cầu sử dụng nước lớn cho sản xuất và sinh hoạt.

Tuy vậy, trong điều kiện El Nino, lượng mưa có xu thế giảm nhưng có thể xuất hiện những kỷ lục về lượng mưa lớn nhất trong 24 giờ. Ví dụ như mưa lớn lịch sử vào cuối tháng 7 năm 2015 tại Quảng Ninh là vào lúc El Nino; đợt lũ lớn, lũ lịch sử vào cuối tháng 9-2009 sau cơn bão số 9 (Ketsana) tại các tỉnh Quảng Nam - Quảng Ngãi.