Một thay đổi lớn về thi đua, khen thưởng với lao động nữ từ ngày 1.10

Ảnh minh họa

Theo Nghị định 368/2026/NĐ-CP, thay thế Nghị định 152/2025/NĐ-CP, thời gian nghỉ thai sản của cá nhân theo quy định pháp luật được tính vào thời gian công tác để xét tặng danh hiệu thi đua và hình thức khen thưởng.

Quy định này giải quyết một vướng mắc khá sát với thực tế ở cơ quan, đơn vị: một người nghỉ sinh con nhiều tháng nhưng khi đánh giá cuối năm vẫn có thể bị đặt vào thế bất lợi vì thời gian làm việc thực tế ngắn hơn đồng nghiệp.

Nghỉ thai sản được tính vào thời gian công tác

Khoản 5 Điều 4 Nghị định 368/2026/NĐ-CP quy định rõ thời gian nghỉ thai sản đối với cá nhân theo quy định của pháp luật được tính là thời gian công tác để xét tặng danh hiệu thi đua và hình thức khen thưởng.

Điều này có ý nghĩa trực tiếp với lao động nữ, nhất là những trường hợp nghỉ thai sản kéo dài 6 tháng. Trước đây, việc thiếu thời gian làm việc thực tế trong năm có thể khiến quá trình bình xét thi đua phát sinh cách hiểu khác nhau hoặc khiến người nghỉ sinh gặp bất lợi khi so sánh với những người làm việc đủ thời gian.

Từ ngày 1.10, khoảng thời gian nghỉ thai sản được đặt trong một nguyên tắc rõ ràng hơn: đây vẫn là thời gian được tính khi xem xét thi đua, khen thưởng. Việc nghỉ để thực hiện quyền thai sản vì thế không bị xem như một khoảng thời gian 'trống' trong quá trình công tác.

Quy định mới cũng tạo cơ sở để cơ quan, đơn vị khi bình xét cuối năm tránh cách đánh giá đơn thuần dựa vào số tháng có mặt tại nơi làm việc. Thành tích, điều kiện và tiêu chuẩn khen thưởng vẫn là căn cứ chính, trong khi thời gian nghỉ thai sản được pháp luật ghi nhận trong thời gian công tác.

Lao động nữ được ưu tiên khi các tiêu chuẩn ngang nhau

Nghị định 368/2026/NĐ-CP còn đưa ra cơ chế ưu tiên cụ thể đối với lao động nữ.

Khi có nhiều cá nhân hoặc tập thể cùng đủ điều kiện, tiêu chuẩn như nhau, cấp có thẩm quyền sẽ ưu tiên lựa chọn cá nhân nữ hoặc tập thể có tỉ lệ lao động nữ từ 70% trở lên để khen thưởng.

Cách quy định này tạo ra một nguyên tắc tương đối rõ cho những trường hợp kết quả bình xét không có sự khác biệt về điều kiện, tiêu chuẩn giữa các ứng viên. Khi đó, yếu tố giới được tính đến theo hướng ưu tiên lao động nữ.

Đối với nữ lãnh đạo, quản lý, quy định mới cũng có một cơ chế riêng. Thời gian giữ chức vụ để xét khen thưởng quá trình cống hiến được giảm 1/3 thời gian so với quy định chung, trừ trường hợp nữ lãnh đạo thuộc diện có tuổi nghỉ hưu cao hơn.

Như vậy, chính sách mới không chỉ xử lý vấn đề nghỉ thai sản mà còn đặt vấn đề bình đẳng giới trong một số tiêu chí xét khen thưởng ở cấp độ rộng hơn.

'Chiến sĩ thi đua cơ sở' có giới hạn 10%

Một thay đổi khác của Nghị định 368/2026/NĐ-CP liên quan trực tiếp đến việc bình xét danh hiệu 'Chiến sĩ thi đua cơ sở'.

Đối với những trường hợp được xét danh hiệu dựa trên sáng kiến, nhiệm vụ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo hoặc thành tích mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, tỉ lệ xét tặng không vượt quá 10% tổng số cá nhân đạt danh hiệu 'Lao động tiên tiến' hoặc 'Chiến sĩ tiên tiến' của đơn vị.

Tuy nhiên, giới hạn 10% này không áp dụng đối với cá nhân được xét tặng danh hiệu 'Chiến sĩ thi đua cơ sở' theo tiêu chuẩn 'được đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ'.

Điểm này cần được hiểu tách bạch để tránh cách diễn giải rằng mọi trường hợp xét 'Chiến sĩ thi đua cơ sở' đều bị giới hạn ở mức 10%. Nghị định chỉ đặt mức trần đối với những trường hợp thuộc nhóm tiêu chuẩn nêu trên.

Về tiền thưởng, danh hiệu 'Chiến sĩ thi đua cơ sở' được thưởng bằng 1 lần mức lương cơ sở. Trong khi đó, danh hiệu 'Lao động tiên tiến' hoặc 'Chiến sĩ tiên tiến' được thưởng bằng 0,3 lần mức lương cơ sở.

Khen thưởng không nhất thiết phải đi từng nấc

Nghị định mới cũng thay đổi cách tiếp cận trong xét thi đua, khen thưởng. Việc khen thưởng được căn cứ trực tiếp vào điều kiện, tiêu chuẩn và thành tích đạt được, không nhất thiết phải có hình thức khen thưởng ở mức thấp mới được xét ở mức cao hơn.

Cách làm này giúp việc xét khen thưởng tập trung hơn vào thành tích thực tế thay vì mặc định phải đi qua từng 'nấc' khen thưởng.

Ở chiều ngược lại, quy định mới cũng đặt ra yêu cầu chặt chẽ hơn đối với những trường hợp đang có vấn đề cần xác minh. Cá nhân, tập thể có thể chưa được xét hoặc chưa được đề nghị cấp trên khen thưởng trong thời gian cơ quan có thẩm quyền đang xem xét kỷ luật, điều tra, thanh tra, kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm hoặc đang xác minh các vấn đề tham nhũng, tiêu cực do báo chí phản ánh.

Nếu một cá nhân bị kỷ luật, sau khi chấp hành xong thời gian thi hành kỷ luật mà lập được thành tích, thành tích để xét khen thưởng mới được tính từ thời điểm chấp hành xong kỷ luật.