Trẻ thừa cân dễ dậy thì sớm, mất cơ hội phát triển chiều cao tối đa

Nên đưa trẻ đi khám bác sĩ nếu có tốc độ tăng chiều cao chậm. Ảnh: Minh Thư

Phát biểu tại Hội thảo 'Cập nhật các khuyến nghị về vi chất dinh dưỡng trong tăng trưởng chiều cao ở trẻ em' diễn ra ngày 18.4 tại Hà Nội, Tiến sĩ Phan Bích Nga, Chủ tịch Chi hội Dinh dưỡng Nhi khoa, nhấn mạnh thực trạng trẻ béo phì có thể phát triển xương sớm và dậy thì sớm nhưng lại dừng phát triển chiều cao sớm.

Đây chính là nghịch lý khiến nhiều phụ huynh chủ quan khi thấy con mình cao lớn hơn bạn bè cùng trang lứa ở tiểu học, nhưng đến cấp hai, cấp ba lại chững lại và có chiều cao khiêm tốn.

Theo bà Nga, bản chất của béo phì không chỉ đơn thuần là 'thừa chất' mà là thừa năng lượng. Khi cơ thể dư thừa năng lượng, cơ chế cạnh tranh giữa các tế bào sẽ ưu tiên phát triển tế bào mỡ. Quá trình này ức chế hấp thu canxi và gia tăng hoạt động hủy xương, khiến hệ xương suy yếu, không đủ điều kiện để phát triển chiều cao tối ưu.

Thống kê cho thấy tỷ lệ thừa cân béo phì ở trẻ em Việt Nam đang ở mức báo động. Giai đoạn 2010 đến 2020, tỷ lệ này ở trẻ dưới 5 tuổi tăng từ 5% lên 8%. Đáng lo ngại hơn, ở nhóm tuổi từ 5 đến 18, con số đã tăng hơn gấp đôi, từ 7% vọt lên 19%, tập trung nhiều ở lứa tuổi học sinh trung học.

Đồng tình với quan điểm này, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Hậu từ Bệnh viện Nhi đồng 2 phân tích thêm rằng, béo phì không chỉ ảnh hưởng đến thể chất và tâm lý mà còn gây tích lũy mỡ, làm giảm khối lượng xương và cơ. Hệ quả là khi bước vào giai đoạn dậy thì, dù cơ thể có sự tăng trưởng nhảy vọt trong thời gian ngắn nhưng các đầu xương cũng bắt đầu đóng lại nhanh chóng.

Nếu quá trình này diễn ra sớm, 'cửa sổ vàng' để phát triển chiều cao cũng khép lại sớm, làm giảm cơ hội đạt chiều cao tiềm năng tối đa.

Các chuyên gia khuyến cáo để cải thiện chiều cao và khối lượng xương cho trẻ thừa cân, cần có chế độ can thiệp dinh dưỡng hợp lý như giảm đường, giảm chất béo no, đồng thời cung cấp đủ canxi, vitamin D, vitamin K2 và các yếu tố hỗ trợ như đủ đảm, arginine.

Bên cạnh dinh dưỡng, trẻ cần được khuyến khích vận động thể lực ở cường độ trung bình đến mạnh ít nhất 60 phút mỗi ngày, duy trì tối thiểu ba ngày mỗi tuần và giảm thời gian tĩnh tại ngoài giờ học xuống dưới hai giờ mỗi ngày.

Phó Giáo sư Phạm Ngọc Khái, Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Việt Nam, cho biết tình trạng béo phì chỉ là một trong bốn gánh nặng dinh dưỡng mà trẻ em Việt Nam đang đối mặt, bên cạnh suy dinh dưỡng, thiếu vi chất và gia tăng bệnh không lây nhiễm.

Hiện vẫn còn khoảng 20% trẻ em có chiều cao thấp hơn chuẩn, phản ánh việc phát triển tầm vóc chưa tối ưu. Mặc dù tầm vóc người Việt đã có nhiều cải thiện trong thập kỷ qua, vươn lên vị trí thứ tư trong khu vực Đông Nam Á với chiều cao trung bình nam đạt 168,1 cm và nữ đạt 156,2 cm, chúng ta vẫn xếp sau Singapore, Malaysia và Thái Lan.

Để tiếp tục cải thiện thứ hạng này, các chuyên gia nhấn mạnh chìa khóa không chỉ nằm ở việc ăn đủ mà còn phải ăn đúng, cân đối giữa năng lượng và vi chất dinh dưỡng kết hợp với vận động hợp lý.