Chuyển đổi nhà tái định cư sang nhà ở xã hội: Đột phá trong chính sách an cư

Khu tái định cư tại phường An Khánh (nằm trong Khu đô thị mới Thủ Thiêm, TPHCM) chưa có người ở (ẢNH: THANH HIỀN)

Nhiều nhà TĐC bỏ hoang, xuống cấp

Tại khu dân cư Vĩnh Lộc B (xã Tân Vĩnh Lộc), gần 1.000 căn hộ TĐC đã bị bỏ trống nhiều năm. Ở các lô chung cư không người ở, cỏ dại mọc kín lối đi. Do không được bảo trì thường xuyên, nhiều căn hộ xuất hiện tình trạng hư hỏng, xuống cấp. Bên ngoài các tòa nhà, nhiều mảng sơn bong tróc; khu công viên nội bộ cũng hiếm khi có bóng người.

Theo ông Trương Ngọc Thanh Nhân, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Vĩnh Lộc, cụm chung cư TĐC Vĩnh Lộc B nằm trong tổng thể Khu dân cư 30ha Vĩnh Lộc B, gồm 45 lô. Dự án hoàn thành từ năm 2013, đến nay đã bố trí, sử dụng 986 căn; còn 953 căn tại 22 lô chung cư chưa được sử dụng.

Tại khu TĐC Bình Khánh (phường An Khánh), hàng ngàn căn hộ nằm ở vị trí đắc địa nhưng bị bỏ trống nhiều năm. Tường, bậc tam cấp tại nhiều khu vực bong tróc; cây cỏ mọc um tùm trên vỉa hè, lối đi. Tầng trệt các tòa nhà đóng kín cửa, bụi bám đầy. Khu TĐC Bình Khánh được xây dựng từ năm 2013, phục vụ TĐC tại chỗ cho các hộ dân thuộc 5 phường trung tâm của Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Tuy nhiên, người dân không chọn về ở nên cơ quan chức năng tiếp tục chuẩn bị đưa 3.790 căn hộ ra đấu giá, sau nhiều lần tổ chức đấu giá không thành công.

Không chỉ các khu chung cư, tình trạng bỏ hoang, xuống cấp còn diễn ra tại một số khu TĐC dạng nhà liên kế. Dù nằm ngay mặt tiền quốc lộ 51, hàng chục căn nhà liên kế thuộc dự án TĐC Cánh Đồng Mắt Mèo (phường Long Hương, TPHCM) vẫn bị bỏ hoang nhiều năm. Dãy nhà mặt tiền quốc lộ 51 chỉ có một số ít căn được sử dụng làm văn phòng kinh doanh, buôn bán; nhiều căn treo băng rôn 'cho thuê mặt bằng'.

Đi sâu vào bên trong, nhiều căn nhà đã xuống cấp, tường nứt, rêu xanh bao phủ. Khu TĐC Cánh Đồng Mắt Mèo được xây dựng để phục vụ các hộ dân bị giải tỏa tại khu vực kè bờ kênh sông Dinh và một số dự án trên địa bàn TP Bà Rịa trước đây. Dự án có tổng diện tích hơn 2,2ha, gồm 82 căn nhà liên kế xây thô nằm ở mặt tiền quốc lộ 51, quy mô 4 tầng, diện tích từ 74,5-87m²/căn, cùng hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ. Dự án được quyết toán vào tháng 10-2018, với tổng mức đầu tư hơn 146,6 tỷ đồng và đã bàn giao cho người dân có đất bị thu hồi.

Trong khi đó, Khu TĐC Tân Phước (phường Tân Phước, TPHCM) có 532 lô đất, hoàn thành từ năm 2016 nhưng đến nay mới chỉ có 14 hộ dân xây nhà và sinh sống. Các khu TĐC khác như H20 (phường Bà Rịa), Bàu Bèo (xã Đất Đỏ), Phú Mỹ (phường Phú Mỹ)… cũng rơi vào tình trạng tương tự, với rất ít hộ dân đến ở.

Theo báo cáo của Sở Xây dựng TPHCM, tính đến ngày 5-6, Trung tâm Quản lý nhà và Giám định xây dựng đã tiếp nhận, quản lý 10.449 căn hộ thuộc tài sản công phục vụ TĐC.

Hầu hết quỹ nhà, đất này nằm tại khu vực TPHCM trước sáp nhập, đã được phân bổ cho các dự án đầu tư công và đưa vào phương án bồi thường, hỗ trợ, TĐC của các dự án.

Để phát triển quỹ NƠXH, thời gian tới, TPHCM sẽ chuyển đổi công năng một số dự án nhà ở TĐC không còn nhu cầu sử dụng, không phù hợp hoặc không hiệu quả sang NƠXH, nhà ở cho thuê.

Điều chuyển quỹ nhà phù hợp

Trước thực trạng trên, trong văn bản báo cáo Bộ Xây dựng mới đây, Sở Xây dựng TPHCM cho biết sẽ chuyển đổi công năng từ nhà ở TĐC sang NƠXH đối với một số trường hợp không còn nhu cầu sử dụng, căn hộ bị bỏ hoang.

Một lãnh đạo Phòng Phát triển đô thị (Sở Xây dựng TPHCM) chia sẻ, đây là một trong những giải pháp phát triển NƠXH, nhà ở cho thuê thuộc thẩm quyền của thành phố. Đối với quỹ nhà TĐC có sẵn, thành phố sẽ xem xét chuyển đổi công năng sang NƠXH; đối với các dự án đang xây dựng, tùy tình hình thực tế có thể chuyển đổi mục tiêu thực hiện dự án.

Riêng quỹ nhà TĐC tại xã Tân Vĩnh Lộc đã được trình UBND TPHCM xem xét chuyển đổi công năng sang NƠXH cho thuê, đáp ứng nhu cầu nhà ở của công nhân, người lao động theo đề xuất của Liên đoàn Lao động TPHCM. Hiện các cơ quan chức năng đang lấy ý kiến đơn vị sửa chữa để tính toán chi phí. Đối với khu TĐC Bình Khánh, các cơ quan chức năng vẫn đang hoàn tất thủ tục để tiếp tục tổ chức đấu giá.

Nhiều căn nhà liên kế tại Khu tái định cư Cánh Đồng Mắt Mèo (phường Long Hương, TPHCM) đang bỏ hoang, xuống cấp (ẢNH: QUANG VŨ)

Về chủ trương chuyển đổi nhà TĐC bỏ trống sang NƠXH, TS Nguyễn Hữu Nguyên, Hội Quy hoạch phát triển đô thị TPHCM, nhận định, đây là giải pháp phù hợp để xử lý quỹ nhà TĐC tồn đọng lâu nay, đồng thời bổ sung một lượng lớn NƠXH, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Từ nguồn NƠXH này, người chưa có nhà có thể mua hoặc thuê tùy theo khả năng tài chính.

Về khía cạnh pháp lý, luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài thương mại Luật gia Việt, phân tích, việc chuyển đổi công năng sang NƠXH phải thực hiện theo Luật Nhà ở năm 2023 và Nghị định 95/2024/ NĐ-CP. Theo đó, Sở Xây dựng phối hợp UBND các phường, xã rà soát, lập danh mục những dự án hoặc quỹ nhà được đầu tư phục vụ TĐC nhưng đã hết nhu cầu sử dụng, không còn phù hợp hoặc bố trí chưa hiệu quả.

Từ đó chứng minh được rằng tại khu vực có nhà ở cần chuyển đổi không còn nhu cầu bố trí TĐC; phương án chuyển đổi phải bảo đảm không gây thất thoát tài sản công và phù hợp với chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở cấp tỉnh đã được phê duyệt.