Dịch sốt xuất huyết gia tăng sớm, người dân chủ động tiêm vaccine

Trẻ tiêm vaccine sốt xuất huyết.

Chỉ trong 5 tháng đầu năm, Thành phố Hồ Chí Minh đã ghi nhận gần 18.000 ca mắc sốt xuất huyết, tăng mạnh so với cùng kỳ, 4 ca tử vong, tăng gần 65% so với cùng kỳ năm trước. Dịch xuất hiện tại toàn bộ 168 phường, xã và đặc khu trên địa bàn. Không còn là bệnh chủ yếu ở trẻ em, hơn một nửa số ca mắc hiện nay là thanh thiếu niên từ 15 tuổi trở lên và người trưởng thành.

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh (HCDC), sốt xuất huyết đang có những thay đổi đáng lo ngại về quy luật dịch tễ. Nếu trước đây các đợt dịch lớn thường xuất hiện theo chu kỳ khoảng 5 năm thì nay đã rút ngắn còn 3-4 năm, thậm chí ngắn hơn ở một số địa phương. Sau đợt dịch hơn 300.000 ca mắc trong năm 2019, đến năm 2022, Việt Nam tiếp tục ghi nhận trên 370.000 ca mắc và khoảng 150 ca tử vong, tức chỉ sau 3 năm. Đáng chú ý, năm 2026 dịch có xu hướng gia tăng sớm ngay từ những tháng đầu năm.

Dịch có xu hướng xuất hiện sớm hơn, lưu hành kéo dài hơn, chu kỳ bùng phát rút ngắn và ngày càng ghi nhận nhiều ca mắc ở thanh thiếu niên, người trưởng thành, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền - những nhóm có nguy cơ cao gặp biến chứng nặng, thậm chí tử vong.

Trước diễn biến sốt xuất huyết đến sớm, nhiều người dân đã đến các Trung tâm Tiêm chủng VNVC để tiêm vaccine phòng bệnh.

Anh Thanh Tuấn, 38 tuổi, phường Bình Đông, Thành phố Hồ Chí Minh đưa 3 con đến tiêm vaccine sốt xuất huyết. Anh cho biết gia đình đã áp dụng nhiều phương pháp diệt muỗi, dọn dẹp nhà cửa nhưng không thể phòng được hoàn toàn nguy cơ bị muỗi đốt cho con. 'Khi có thêm vaccine phòng bệnh, tôi muốn cho con tiêm sớm để yên tâm hơn', anh Tuấn nói.

Bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, sự thay đổi quy luật dịch tễ của sốt xuất huyết là kết quả của nhiều yếu tố tác động đồng thời, trong đó biến đổi khí hậu đang đóng vai trò ngày càng rõ nét. Năm nay, khu vực phía nam ghi nhận mùa mưa đến sớm hơn, lượng mưa lớn hơn trung bình nhiều năm cùng các đợt nắng nóng kéo dài xen kẽ mưa giông đã tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi vằn sinh sản và duy trì mật độ cao trong cộng đồng.

Bên cạnh yếu tố môi trường, khí hậu, sự thay đổi type virus Dengue chiếm ưu thế trong từng giai đoạn cũng là nguyên nhân khiến bệnh gia tăng. Virus sốt xuất huyết có 4 type huyết thanh Dengue là DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Tại Việt Nam, cả 4 type đều đang lưu hành theo từng giai đoạn, trong đó DEN-1 và DEN-2 xuất hiện phổ biến hơn.

Mỗi đợt dịch có thể gắn với sự gia tăng của một type virus Dengue khác nhau. Trong khi đó, người từng mắc sốt xuất huyết vẫn có thể mắc lại nếu nhiễm một type virus khác và ở lần nhiễm thứ 2 thì bệnh nhân có nguy cơ bị nặng hơn so với lần 1. Khi type virus lưu hành thay đổi, người chưa có miễn dịch bảo vệ với type virus mới sẽ tăng lên. Điều này dẫn đến số người phơi nhiễm trong cộng đồng tăng, tạo điều kiện cho dịch bùng phát.

Bác sĩ Chính cho biết, thực tế, sốt xuất huyết đang ghi nhận ngày càng nhiều ca bệnh ở người trưởng thành. Muỗi truyền bệnh có thể xuất hiện ở hầu hết các môi trường sống và virus Dengue gồm 4 type huyết thanh khác nhau nên một người có thể mắc bệnh nhiều lần trong đời. Muỗi vằn còn có thể theo thang máy, hệ thống thông gió hoặc các vật dụng chứa nước để xuất hiện ở nhiều tầng khác nhau của các tòa cao ốc.

Đáng lo ngại, những nhận thức chưa đầy đủ này khiến nhiều gia đình lơ là các biện pháp phòng bệnh, bỏ sót dấu hiệu cảnh báo sớm hoặc chậm trễ trong việc thăm khám, điều trị.

Sốt xuất huyết Dengue có thời gian ủ bệnh thường kéo dài 4-7 ngày, một số trường hợp có thể kéo dài đến 2 tuần. Trong giai đoạn này, người bệnh không có biểu hiện triệu chứng. Sau đó, bệnh thường khởi phát bằng những triệu chứng dễ bị nhầm lẫn với cảm cúm như sốt cao đột ngột, sốt liên tục, nhức đầu, chán ăn, buồn nôn, đau cơ, đau khớp... Bệnh có thể diễn tiến nhanh chóng và khó lường nếu người bệnh chủ quan, bỏ qua các dấu hiệu hoặc tự ý điều trị tại nhà.

Giai đoạn nguy hiểm của bệnh thường xảy ra từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 khi bệnh đã giảm hoặc không còn sốt khiến người bệnh hoặc người chăm sóc dễ chủ quan. Khi trở nặng, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như mệt lả, chảy máu chân răng hay xuất huyết dưới da, đau ngực, chướng bụng, nguy cơ sốc, suy tuần hoàn hoặc tổn thương đa cơ quan. Nếu không được điều trị, tỷ lệ tử vong có thể lên đến 20%.

Hiện bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc nhận diện sớm dấu hiệu cảnh báo và chủ động phòng bệnh từ trước mùa dịch vẫn là cách bảo vệ hiệu quả nhất. Điều quan trọng là duy trì thói quen phòng bệnh quanh năm, thay vì chỉ hành động khi dịch bùng phát.

Bác sĩ Chính khuyến cáo, mỗi gia đình nên dành 5-10 phút mỗi tuần để kiểm tra, cọ rửa dụng cụ chứa nước, lật úp vật dụng không dùng, loại bỏ nước đọng. Gia đình cũng cần chủ động tránh muỗi đốt bằng cách ngủ màn ngay cả ban ngày, mặc quần áo dài tay và sử dụng biện pháp xua muỗi phù hợp. Khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc sốt xuất huyết Dengue, người dân cần đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời, không tự ý điều trị tại nhà.

Hiện nay, người dân Việt Nam đã có thể tiếp cận vaccine sốt xuất huyết của Takeda (Nhật Bản), được chỉ định cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn với lịch tiêm 2 mũi cách nhau 3 tháng. Các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn và dữ liệu triển khai thực tế tại nhiều quốc gia cho thấy vaccine giúp giảm hơn 80% nguy cơ mắc bệnh và trên 90% nguy cơ nhập viện do sốt xuất huyết, đồng thời duy trì hiệu quả bảo vệ ở cả người từng mắc và chưa từng mắc bệnh. Vaccine này đã được chứng minh là an toàn đối với người được tiêm chủng, kể cả người đã từng mắc sốt xuất huyết trước đây.