Mở 'đường sống' cho nhà trong hẻm nhỏ, đa năng - Bài 4: Xây dựng môi trường sống an toàn dài lâu

Đi từng ngõ, rà nguy cơ

Những ngày đầu tháng 9-2026, tổ công tác Công an phường Thủ Đức đến từng hộ dân, cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn tuyên truyền, hướng dẫn các quy định về an toàn phòng cháy, chữa cháy (PCCC).

Tại một cửa hàng kinh doanh đồ may mặc trên đường Võ Văn Ngân, Đại úy Phạm Trung Trực kiểm tra cách bố trí hàng hóa, lối ra vào và phương tiện PCCC tại chỗ. Quan sát một lúc, Đại úy Phạm Trung Trực chỉ ra những nguy cơ có thể dẫn đến cháy, nổ và hướng dẫn ông Nguyễn Văn Thắng (58 tuổi, chủ cửa hàng) sắp xếp lại vật dụng. Đồng thời, yêu cầu cửa hàng trang bị đầy đủ phương tiện PCCC tại chỗ như bình chữa cháy xách tay, còi báo khói; hướng dẫn cách xử lý ban đầu khi phát hiện cháy và giữ các lối thoát nạn luôn thông thoáng.

Ông Nguyễn Văn Thắng cho biết, đây không phải lần đầu công an phường đến tận cơ sở để tuyên truyền về PCCC. Sau mỗi lần được hướng dẫn, ông chủ động trang bị phương tiện PCCC và nhắc nhở các thành viên ở cơ sở nắm kỹ những kỹ năng cần thiết. Khi phát hiện cháy, việc đầu tiên là cắt nguồn điện, nhanh chóng thoát nạn, phối hợp xử lý đám cháy và gọi lực lượng chức năng.

Cùng với lực lượng công an, các tổ chức đoàn thể ở địa phương cũng tích cực vào cuộc. Chi hội Phụ nữ khu phố 30, phường Thủ Đức tổ chức thành các tổ công tác 'đi từng ngõ, gõ từng nhà', hướng dẫn người dân kiểm tra hệ thống điện, bếp gas, nơi thờ cúng; vận động người dân tự trang bị phương tiện chữa cháy, mở lối thoát nạn thứ hai, hướng tới xây dựng 'Gia đình an toàn về PCCC'.

Đại úy Phạm Trung Trực (Công an phường Thủ Đức, TPHCM) kiểm tra những biện pháp an toàn PCCC tại một cửa hàng kinh doanh giày da trên đường Võ Văn Ngân

Bà Lê Thị Mai Hoa (60 tuổi, khu phố 30) cho rằng, sự chủ động và ý thức của mỗi gia đình là yếu tố quan trọng trong phòng cháy. Trước khi ra khỏi nhà, mỗi người nên kiểm tra lại đèn, quạt và các thiết bị điện. Khi đi ngủ, không nên để điện thoại sạc trên gối, chăn, nệm.

'Tuyệt đối không đun nước, nấu thức ăn rồi bỏ đi làm việc khác. Lúc đi thì nghĩ sẽ về nhanh, nhưng ra đường gặp chuyện này, chuyện khác, có khi lại quên mất. Mỗi người tự ý thức và thực hiện những việc nhỏ này sẽ góp phần hạn chế nguy cơ cháy, nổ', bà Hoa chia sẻ.

Bên cạnh đó, việc trang bị tủ chữa cháy công cộng trong khu dân cư, nhất là tại những hẻm nhỏ, khu vực đông nhà trọ và người lao động thuê ở, là rất thiết thực. Khi xảy ra cháy, người dân có thể sử dụng ngay bình chữa cháy, búa, kìm phá dỡ trong tủ để xử lý đám cháy từ những phút đầu, hạn chế thiệt hại trước khi lực lượng chuyên nghiệp đến hiện trường.

TPHCM đang triển khai chỉnh trang nhiều khu dân cư cũ, xuống cấp, từng bước tổ chức lại không gian sống theo hướng đồng bộ, an toàn và thuận tiện hơn. Dự án chỉnh trang khu Mả Lạng (phường Cầu Ông Lãnh) và chợ Gà - Gạo (phường Bến Thành) là một ví dụ rõ nét. Với những khu dân cư hình thành từ lâu, nhà ở chật hẹp, hạ tầng xuống cấp, điều kiện sinh hoạt hạn chế, việc vận động từng hộ dân tự cải tạo chỉ có thể giải quyết từng phần. Tổ chức lại không gian đô thị, đầu tư đồng bộ hạ tầng, nhà ở và những công trình phục vụ cộng đồng mới là cách tiếp cận có tính lâu dài, để bảo đảm an toàn, đồng thời cải thiện điều kiện sống của người dân.

Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn

Cùng với việc tuyên truyền, hướng dẫn, lực lượng chức năng TPHCM cũng rà soát, kiểm tra các cơ sở có nguy cơ cháy, nổ cao và yêu cầu khắc phục.

Trung tá Lê Tấn Châu, Phó Trưởng Phòng Cảnh sát PCCC và cứu nạn, cứu hộ (Công an TPHCM), lưu ý, các nhóm công trình có nguy cơ cháy nổ cao gồm: nhà trọ, nhà ngăn phòng cho thuê đông người chưa bảo đảm lối thoát nạn; nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh chứa hàng hóa dễ cháy tại tầng trệt; công trình lắp đặt 'chuồng cọp', biển quảng cáo che chắn lối thoát; cơ sở sản xuất, kho hàng nhỏ lẻ xen cài trong khu dân cư.

Đối với những nhóm này, đơn vị phối hợp với công an cấp xã tăng cường kiểm tra, hướng dẫn khắc phục theo phương châm 'rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn'.

Mục tiêu là giúp chủ cơ sở kịp thời loại bỏ nguy cơ mất an toàn, nâng cao khả năng phòng ngừa và xử lý sự cố ngay từ đầu. Đối với những cơ sở không chấp hành hoặc không bảo đảm điều kiện an toàn, lực lượng chức năng sẽ kiên quyết xử lý nghiêm. Sau kiểm tra, lực lượng công an hướng dẫn, yêu cầu các chủ hộ, chủ cơ sở ký cam kết thời hạn khắc phục và theo dõi sát sao đến khi hoàn thành. Đến nay, hơn 95% hộ dân và cơ sở đã thực hiện đầy đủ các kiến nghị.

Đối với trường hợp quá thời hạn không khắc phục hoặc vi phạm có nguy cơ trực tiếp gây cháy, nổ, đe dọa tính mạng người dân, lực lượng chức năng áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm, bao gồm cả đình chỉ hoạt động có thời hạn.

Công an TPHCM xác định triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trong thời gian tới, từ quản lý địa bàn, hướng dẫn kỹ thuật, tuyên truyền vận động đến xử lý nghiêm vi phạm và kiến nghị nâng cấp hạ tầng đô thị.

Theo Trung tá Lê Tấn Châu, bên cạnh lực lượng công an, chính quyền cấp xã giữ vai trò nòng cốt trong quản lý an toàn PCCC tại địa bàn. UBND cấp xã nên thường xuyên rà soát, cập nhật, phân loại nhà ở kết hợp kinh doanh, nhà trọ, kho hàng xen cài để ưu tiên kiểm tra; phân công rõ trách nhiệm cho từng lực lượng, tổ chức tái kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Chính quyền địa cũng nên duy trì hiệu quả lực lượng dân quân, đầu tư thêm điểm chữa cháy công cộng, nguồn nước, tăng cường huấn luyện và diễn tập định kỳ nhằm nâng cao năng lực ứng phó toàn diện ngay từ cơ sở.

Bên cạnh đó, chính quyền cơ sở cần kết nối thợ sửa chữa, hỗ trợ hộ khó khăn cải tạo nhà cửa, mở lối thoát hiểm, khuyến khích cộng đồng cùng làm. Khi người dân thấy việc cải tạo là khả thi, chi phí hợp lý, mang lại lợi ích trực tiếp, sự chuyển biến sẽ bền hơn.

Cùng với rà soát, hướng dẫn và khắc phục nguy cơ, công tác PCCC tại cơ sở phải gắn với việc xác định rõ trách nhiệm pháp lý khi để xảy ra vi phạm, cháy, nổ. Luật sư Trần Văn Giới (Đoàn Luật sư TPHCM) cho biết, pháp luật hiện hành quy định cụ thể các điều kiện bảo đảm an toàn PCCC và chế tài đối với hành vi vi phạm. Theo đó, hành vi tự ý chuyển đổi, bổ sung công năng hoặc cải tạo công trình thuộc diện phải thẩm định thiết kế PCCC nhưng chưa có văn bản thẩm định của cơ quan chuyên ngành có thể bị phạt 15 - 20 triệu đồng; chứa hàng dễ cháy không bảo đảm điều kiện an toàn bị phạt 3 - 50 triệu đồng; sạc xe điện không bảo đảm an toàn PCCC bị phạt 6 - 50 triệu đồng. Nếu vi phạm quy định về PCCC dẫn đến chết người, gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe theo mức luật định, hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 100 triệu đồng trở lên, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.