Tăng 'sức đề kháng' trước thông tin xấu độc về bầu cử

Nhiều địa phương đã ứng dụng công nghệ AI để truyền tải thông tin chính thống, xây dựng các sản phẩm truyền thông sinh động. Ảnh chụp màn hình

'Dẫn dắt' tinh vi

Mới đây, một trang web 'đen' đã đăng tải bài viết với nội dung quy chụp, vu khống rằng có 'chỉ đạo dàn xếp bầu cử'. Cách đặt vấn đề theo kiểu khẳng định một chiều, không dẫn nguồn kiểm chứng, không có bằng chứng cụ thể, cố tình tạo ra ấn tượng sai lệch rằng quá trình chuẩn bị bầu cử thiếu minh bạch, thiếu dân chủ. Những thông tin như vậy đánh vào tâm lý nghi ngờ - một dạng 'mồi' dễ lan truyền trong môi trường mạng.

Hay trên các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Facebook, có một số bài viết lại đi theo hướng 'giật tít dẫn dắt'. Chẳng hạn, một tài khoản TikTok lan truyền thông tin 'hàng loạt tướng lĩnh quân đội, công an tranh cử đại biểu Quốc hội' được dàn dựng, cắt ghép theo cách gây cảm giác bất thường, từ đó suy diễn, kích động và khoét sâu vào sự khác biệt giữa các lực lượng. Thủ thuật của các đối tượng không nằm ở việc bịa đặt hoàn toàn, mà là cắt ghép thông tin có thật nhưng đặt vào ngữ cảnh sai lệch, khiến người xem dễ hiểu sai bản chất vấn đề.

Một dạng khác tinh vi hơn là các bài viết, video 'giả phân tích'. Bề ngoài, các nội dung này có vẻ khách quan, so sánh mô hình bầu cử giữa Việt Nam và một số quốc gia, nhưng thực chất lại dẫn dắt dư luận theo hướng phiến diện, cố tình bỏ qua sự khác biệt về thể chế chính trị, điều kiện lịch sử và pháp lý. Việc so sánh khập khiễng này dễ khiến người tiếp nhận, đặc biệt là giới trẻ, hiểu sai rằng các quy trình bầu cử trong nước là 'không minh bạch' hoặc 'không có lựa chọn'.

Cùng với đó, một số tài khoản mạng xã hội còn khai thác các câu chuyện cá nhân chưa được kiểm chứng để tạo hiệu ứng cảm xúc. Đơn cử, một tài khoản TikTok đăng tải clip về việc một người phụ nữ bức xúc khi đi bầu cử nhưng 'chỉ có một ứng viên', kéo theo hàng loạt bình luận mang tính suy diễn như 'bầu cử chỉ là hình thức', 'kết quả đã được sắp xếp từ trước'…

Chưa kể, các nội dung này thường không được kiểm chứng về tính xác thực, không phản ánh đầy đủ quy trình hiệp thương, giới thiệu ứng cử viên theo quy định pháp luật, nhưng lại dễ dàng thu hút tương tác.

Chủ động 'làm sạch' không gian thông tin

Ở chiều ngược lại với các luồng thông tin sai lệch, công tác tuyên truyền về bầu cử đang được thực hiện theo hướng số hóa, gần gũi hơn với người dân, đặc biệt là giới trẻ. Nhiều địa phương không dừng ở cách làm truyền thống mà chủ động đưa thông tin chính thống lên các nền tảng với hình thức thể hiện linh hoạt, dễ tiếp cận.

Tại phường Tân Sơn Nhất (TPHCM), Fanpage của Đoàn thanh niên đã đăng tải video tuyên truyền bằng nhân vật AI, hướng dẫn cử tri về quy trình đi bầu và cách thức bỏ phiếu. Tương tự, Fanpage Tuổi trẻ phường Đông Hòa thử nghiệm mô hình bản tin số với MC ảo, truyền tải ý nghĩa, tầm quan trọng của cuộc bầu cử một cách ngắn gọn, hiện đại.

Trên nền tảng TikTok, nhiều địa phương đã xây dựng các kênh riêng, sản xuất video ngắn ứng dụng công nghệ AI, thu hút hàng ngàn lượt xem và tương tác. Từ thực tế đó có thể thấy, bên cạnh những thông tin xuyên tạc, sai sự thật, một lực lượng không nhỏ gồm cán bộ cơ sở, đoàn viên, thanh niên đang chủ động 'lấp đầy khoảng trống thông tin' bằng các nội dung đúng, kịp thời.

TS Lê Thị Anh Đào, Phó Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II, cho rằng, kỳ bầu cử ĐBQH khóa XVI và ĐB HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 là sự kiện chính trị trọng đại, đang được cả hệ thống chính trị chuẩn bị nghiêm túc, khoa học. Tuy nhiên, chính vì tính chất quan trọng đó, công tác bầu cử luôn là mục tiêu để các thế lực thù địch, phần tử cơ hội chính trị lợi dụng xuyên tạc, vu cáo, gây hoang mang và chia rẽ.

Một yêu cầu được đặt ra là không thể chỉ 'đi sau để xử lý' mà phải chủ động cung cấp thông tin sớm, đầy đủ và chính xác. Theo TS Lê Thị Anh Đào, các cơ quan chức năng cần vận hành cơ chế thông tin định kỳ và phản ứng nhanh, kịp thời giải thích, đính chính khi cần thiết. Minh bạch thông tin trên các nền tảng số không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là giải pháp trực tiếp để vô hiệu hóa tin giả.

Bên cạnh yếu tố tốc độ, cách thức truyền tải cũng cần được đổi mới. Việc sử dụng infographic, video ngắn, podcast… không đơn thuần là 'làm mới hình thức', mà là cách để thông tin chính thống đi đúng vào không gian mà người dân, đặc biệt là người trẻ, đang hiện diện. Đồng thời huy động các chuyên gia, nhà khoa học và người có ảnh hưởng (KOLs) bày tỏ quan điểm thông qua các kênh chính thức. Khi các luận điệu sai trái được phản bác bằng lập luận khoa học, bằng dẫn chứng thực tiễn, việc định hướng dư luận sẽ thuyết phục và bền vững hơn.

Ở góc độ người dân, trong bối cảnh thông tin đa chiều, kỹ năng 'tự bảo vệ mình trước thông tin' cần được xem là một năng lực cơ bản. Trước bất kỳ thông tin gây sốc, mang tính kích động về nhân sự ứng cử, về công tác bầu cử..., mỗi cá nhân cần áp dụng quy tắc 'Dừng lại 5 giây'. Hãy tự đặt ra các câu hỏi kiểm chứng: Thông tin này đến từ nguồn nào? Tác giả là ai? Mục đích đưa tin của họ là gì? Thông tin này có xuất hiện trên báo chí chính thống không?

Cùng với đó, mỗi cá nhân cũng cần ý thức rõ trách nhiệm của mình trên không gian mạng. Một lượt 'like' hay 'share' tưởng chừng vô hại, nhưng có thể góp phần khuếch tán thông tin sai sự thật. Khi mỗi người biết chọn lọc, biết nói 'không' với tin xấu độc, dòng chảy thông tin tiêu cực sẽ tự bị thu hẹp.

Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc triển khai công tác bầu cử ĐBQH khóa XVI và ĐB HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh quan điểm: 'Toàn bộ quy trình hiệp thương phải được tiến hành dân chủ, khách quan, công khai, minh bạch theo đúng quy định pháp luật; tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện, kiên quyết không để xảy ra những hiện tượng tiêu cực như vận động không lành mạnh, 'chạy' suất ứng cử, 'chạy' phiếu bầu hoặc lợi ích nhóm làm sai lệch ý nghĩa cuộc bầu cử'.

Theo Luật sư Hà Hải, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TPHCM, theo quy định tại Khoản 18 Điều 3 Nghị định 147/2024/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng, 'tin giả' là thông tin sai lệch một phần hoặc toàn bộ so với sự thật, do một hoặc nhiều chủ thể tạo ra nhằm phục vụ mục đích riêng. Hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống… có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP), với mức phạt từ 10-20 triệu đồng đối với tổ chức, đồng thời buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm. Mức phạt đối với cá nhân bằng một nửa so với tổ chức. Trong trường hợp nghiêm trọng, hành vi tung tin giả còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành.