Cuộc chiến chống buôn lậu, hàng giả: Lập 'danh sách đen' ngăn chặn tái phạm

* PHÓNG VIÊN: Từ các vụ triệt phá hàng giả, hàng lậu vừa qua, ông nhìn nhận thế nào về thách thức của vấn nạn này?

* Ông TRẦN HỮU LINH: Thực trạng này cho thấy mặt trận chống hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang nóng hơn bao giờ hết. Lực lượng chức năng vào cuộc quyết liệt và phá được những vụ lớn, nhưng cũng cho thấy thủ đoạn của các đối tượng vi phạm ngày càng tinh vi, liều lĩnh. Ngay trong lĩnh vực xăng dầu, gần đây xuất hiện nhiều trang mạng rao bán phụ gia không rõ nguồn gốc, quảng cáo có khả năng tối ưu hóa xăng E10.

Thực tế này cho thấy hoạt động kinh doanh hàng hóa vi phạm đang dịch chuyển mạnh lên không gian mạng. Các đối tượng lợi dụng tính ẩn danh của thương mại điện tử để che giấu hành vi, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, xử lý, trong khi xăng dầu là mặt hàng ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn của người sử dụng.

* Có ý kiến cho rằng quy định chưa đủ răn đe. Nhiều doanh nghiệp vi phạm bị xử lý xong, lại 'thay tên đổi họ' để hoạt động tiếp. Ông nhìn nhận lỗ hổng này ra sao?

* Đây đúng là một trong những nguyên nhân chính khiến hàng giả vẫn tiếp tục hoành hành. Dù hệ thống pháp luật tương đối đầy đủ, nhưng thực thi còn thiếu hiệu quả. Có những đối tượng vi phạm sẵn sàng nộp phạt rồi lập pháp nhân mới để quay lại đường cũ. Hệ lụy không chỉ là thất thu ngân sách và ảnh hưởng đến người tiêu dùng, mà còn làm suy giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp chân chính và môi trường đầu tư kinh doanh.

Quản lý thị trường TPHCM kiểm tra lô hàng hóa vi phạm. ẢNH: HÂN GIA

* Thưa ông, một số doanh nghiệp tại TPHCM từng chia sẻ, họ cảm thấy chật vật và bất lực trước vấn nạn hàng giả...

* Chia sẻ của các doanh nghiệp khiến chúng tôi rất trăn trở. Thật bất công khi không ít doanh nghiệp phải dành nguồn lực phát triển chỉ để loay hoay đối phó với hàng giả. Thời gian tới, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước sẽ tập trung ứng dụng công nghệ để đối phó với vi phạm trên không gian mạng, buộc các chủ sàn thương mại điện tử phải có trách nhiệm cao hơn, ví dụ như phải gỡ bỏ ngay lập tức các đường dẫn (link) chứa sản phẩm bất hợp pháp.

Bên cạnh đó, cục sẽ kiến nghị xây dựng 'danh sách đen' để theo dõi các đối tượng từng vi phạm. Chúng tôi sẽ rút ngắn thủ tục tiếp nhận phản ánh để khi doanh nghiệp cung cấp bằng chứng, lực lượng chức năng sẽ vào cuộc triệt phá ngay, không để doanh nghiệp phải đơn độc trong cuộc chiến này. Đối với người tiêu dùng, chúng tôi kêu gọi tuyệt đối không tiếp tay cho hàng giả vì ham rẻ. Sự quay lưng quyết liệt của người tiêu dùng đối với hàng lậu, hàng giả chính là vũ khí sắc bén nhất để bảo vệ và làm sạch thị trường.

* Các quốc gia phát triển đang áp dụng những biện pháp nào để ngăn chặn hàng giả và đâu là kinh nghiệm Việt Nam có thể tham khảo?

* Báo cáo của OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế) và EUIPO (Văn phòng Sở hữu trí tuệ Liên minh châu Âu) cho thấy, hàng giả chiếm từ 2,5%-3,3% thương mại toàn cầu, tương đương hàng trăm tỷ USD mỗi năm. Để đối phó với tình trạng này, nhiều quốc gia đã áp dụng các chế tài nghiêm khắc và tăng cường ứng dụng công nghệ trong kiểm soát thị trường.

Tại Mỹ, các vụ xâm phạm sở hữu trí tuệ quy mô lớn có thể bị xử lý hình sự, đồng thời bị tịch thu các khoản lợi nhuận bất hợp pháp và tài sản liên quan. Tại Liên minh châu Âu, lực lượng hải quan đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện, ngăn chặn hàng giả ngay từ cửa khẩu thông qua các công cụ phân tích dữ liệu hiện đại.

Từ kinh nghiệm quốc tế, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế thực thi pháp luật, nâng cao tính răn đe của các chế tài xử lý, tăng cường liên thông dữ liệu giữa các cơ quan chức năng và kiểm soát chặt các trường hợp tái phạm để ngăn tình trạng đối tượng vi phạm dễ dàng thành lập pháp nhân mới tiếp tục hoạt động.

Tại TPHCM, từ ngày 15-12-2025 đến 15-5-2026, cơ quan chức năng đã kiểm tra, xử lý 12.402 vụ vi phạm liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Trong đó, có 326 vụ liên quan đến hàng cấm, hàng nhập lậu; 11.176 vụ gian lận thương mại và 900 vụ hàng giả; khởi tố 70 vụ với 145 đối tượng; thu nộp ngân sách 6.884 tỷ đồng.