Đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình theo xu hướng lập pháp tiến bộ

Bộ Công an vừa trình Chính phủ dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Đồng thời, đề xuất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến về hồ sơ dự án Bộ luật tại Kỳ họp không thường lệ của Quốc hội khóa XVI (dự kiến diễn ra tháng 8.2026) và thông qua dự án Bộ luật tại Kỳ họp thứ 2 (dự kiến tháng 10.2026).

Ảnh minh hoạ

Chỉ quy định 4 tội danh có hình phạt tử hình

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đó là việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với một số tội danh.

Theo Bộ Công an, việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình để tiếp tục thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng về việc nghiên cứu thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình; mặt khác, việc bỏ quy định hình phạt tử hình tại một số tội danh sẽ góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác quốc tế về tư pháp hình sự, dẫn độ, tương trợ tư pháp.

Đồng thời, việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình phù hợp với xu hướng lập pháp tiến bộ là giảm dần tử hình, chỉ giữ lại đối với những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng nhất và phù hợp với yêu cầu của Công ước Liên hợp quốc về quyền chính trị và dân sự mà Việt Nam là thành viên, trong đó, khuyến cáo các quốc gia thành viên chỉ áp dụng hình phạt tử hình đối với các 'tội ác nghiêm trọng'.

Trên cơ sở đó, dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) quy định: Bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội: Tội bạo loạn (Điều 112); Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142); Tội mua bán trái phép chất ma tuý (Điều 251); Tội chống loài người (Điều 422); Tội phạm chiến tranh (Điều 423); Bỏ 1 tội danh có hình phạt tử hình do nhập Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113) vào Tội khủng bố (Điều 299). 

Theo đó, Bộ luật Hình sự chỉ còn quy định 4 tội danh có hình phạt tử hình: Tội phản bội Tổ quốc; Tội giết người (Điều 123); Tội khủng bố (Điều 299); Tội sản xuất trái phép chất ma tuý (Điều 248).

Nâng gấp đôi mức phạt tiền 

Cũng theo Bộ Công an, các quy định về mức phạt tiền và mức định lượng là tiền trong cấu thành định tội tại một số tội danh theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành là chưa phù hợp với sự biến động về giá cả, sự phát triển về điều kiện kinh tế - xã hội hiện nay (mức lương cơ sở từ ngày 1.7.2013 đến 4.2016 là 1.150.000 đồng; từ 1.7.2026 nâng lên 2.530.000 đồng; tăng gấp hơn 2 lần).

Bên cạnh đó, theo số liệu của cơ quan thống kê, GDP bình quân đầu người năm 2015 theo giá hiện hành ước đạt 45,7 triệu đồng/người, trong khi GDP bình quân đầu người năm 2025 ước đạt 125,5 triệu đồng/người; theo kết quả sơ bộ Khảo sát mức sống dân cư năm 2025, thu nhập bình quân đầu người theo giá hiện hành năm 2025 đạt khoảng 5,9 triệu đồng/người/tháng, tăng 9,3% so với năm 2024.

Trên cơ sở đó, dự thảo Bộ luật Hình sự cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền và mức định lượng là tiền trong cấu thành định tội tại các tội danh để phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội.