Dòng họ Bùi với hơn một thế kỷ giữ nhịp trống Bắc Thai

Tại thôn Bắc Thai, xã Đồng Tiến, tỉnh Hà Tĩnh, nghề làm trống được duy trì qua nhiều thế hệ trong dòng họ Bùi Văn. Hiện nay, hầu hết các hộ còn theo nghề tại đây đều là anh em, họ hàng cùng một dòng họ, tạo nên nét đặc thù hiếm gặp ở một làng nghề truyền thống.

Ngay từ đầu làng, đã bắt gặp những người thợ đang phơi thân trống

Ông Bùi Văn Tráng (SN 1960) là một trong những người gắn bó lâu năm nhất với nghề. Gia đình ông có 5 đời làm trống theo hình thức cha truyền con nối. Tính đến nay, ông Tráng đã có hơn 50 năm theo nghề. Trung bình mỗi năm, gia đình ông làm mới khoảng 40-50 chiếc trống, đồng thời sửa chữa, làm lại khoảng 30-40 chiếc trống cũ.

Ông Tráng là một trong số những thợ trống lâu năm nhất tại làng nghề

Theo ông Tráng, khoảng 70% khách hàng là người quen, gắn bó nhiều năm, 30% đơn hàng đến từ các kênh mạng xã hội, chủ yếu qua Facebook. Ngoài khách trong tỉnh, trống Bắc Thai còn được tiêu thụ tại một số địa phương lân cận như Quảng Bình. Sở dĩ, được khách hàng khắp nơi ưa chuộng là bởi, tiếng trống làm tại làng Bắc Thai khó lẫn vào đâu được.

Để làm ra được một chiếc trống có tiếng vang, trong, đòi hỏi người thợ phải rất tỉ mỉ trong các khâu hoàn thiện

Hiện, toàn thôn Bắc Thai có 15 hộ với 22 lao động tham gia làm trống, tất cả đều là anh em trong dòng họ Bùi Văn. Từ năm 2018, các hộ này tham gia Hợp tác xã Xây dựng dịch vụ nghề trống Thạch Hội. Sau khi vào hợp tác xã, việc kết nối khách hàng thuận lợi hơn, đặc biệt là khách ngoại tỉnh.

Để giữ gìn, phát triển làng nghề, ông Tráng đầu tư các loại máy móc hiện đại

Ông Bùi Văn Nghiệm (SN 1965), Chủ nhiệm hợp tác xã cho biết, gia đình ông có ba đời làm trống, tính từ thời ông nội, đến nay đã hơn 100 năm. Mỗi năm, gia đình ông làm mới khoảng 30-40 chiếc trống, sửa chữa, làm lại số lượng tương đương. Thu nhập bình quân từ nghề đạt khoảng 100 triệu đồng mỗi năm.

Ông Bùi Văn Nghiệm đang tất bật làm trống kịp trả khách dịp Tết

Giá trống phụ thuộc vào kích cỡ. Trống lớn, đường kính 70-80cm, có giá từ 15-20 triệu đồng một chiếc. Trống nhỏ nhất, đường kính 30-32cm, giá từ 700 nghìn đến 1 triệu đồng. Loại được đặt mua nhiều nhất là trống có đường kính 45-60cm, giá từ 4-7 triệu đồng, thường phục vụ nhu cầu của các dòng họ và trường học. Vào dịp lễ, Tết, nhu cầu tăng cao. Riêng mùa Giáng sinh vừa qua, gia đình ông Nghiệm bán và làm lại cho khách khoảng 15 chiếc trống.

Những chiếc da bò được căng, phơi để làm mặt trống

Để mặt trống đạt tiêu chuẩn, da phải được lấy từ những con bò già

Nghề làm trống ở Bắc Thai mang tính thời vụ rõ rệt. Các tháng cao điểm tiêu thụ rơi vào tháng 11, tháng 12, tháng Giêng âm lịch và các tháng 5, tháng 7. Những thời điểm còn lại, các hộ vẫn duy trì sản xuất nhưng số lượng ít hơn.

Quy trình làm trống chủ yếu thực hiện thủ công. Da trống được lấy từ da bò già, mua tại các lò mổ. Sau khi căng phơi khô khoảng hai ngày, da được đo kích thước, cắt, ngâm nước lạnh khoảng năm tiếng cho mềm rồi chà lông bằng tro bếp trước khi căng lên mặt trống. 

Công đoạn làm mặt trống là khâu quan trọng và đòi hỏi kỹ thuật cao

Thân trống làm từ gỗ mít già, mua từ các địa phương như Hương Sơn, Hương Khê, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh, phơi khô rồi cưa tạo hình bằng máy. Da trống được cố định bằng đinh tre già, đai trống làm từ mây song. Một chiếc trống lớn người thợ phải mất khoảng 15 ngày để hoàn thiện, trống nhỏ từ 5-7 ngày.

Theo các hộ làm nghề, khó khăn lớn nhất hiện nay là đầu ra chưa ổn định, thị trường tiêu thụ chủ yếu vẫn trong tỉnh. Thu nhập từ nghề chưa cao so với công sức bỏ ra, nên nhiều gia đình phải làm thêm nông nghiệp hoặc chăn nuôi để đảm bảo cuộc sống.

Gỗ dùng làm thân trống phải là bằng gỗ mít già

Đáng chú ý, dù nghề đã tồn tại qua nhiều thế hệ, nhưng lớp trẻ trong dòng họ ít người tiếp nối. Ông Tráng có năm người con, trong đó ba con trai, song không ai theo nghề. Nguyên nhân được cho là do công việc vất vả, thu nhập không ổn định và chủ yếu làm thủ công.

Dù đối mặt với nhiều khó khăn, các hộ trong dòng họ Bùi Văn vẫn duy trì nghề làm trống, coi đây là sinh kế truyền thống và là thương hiệu do cha ông để lại. Hợp tác xã hiện tiếp tục tìm cách mở rộng thị trường, tăng kết nối khách hàng nhằm giữ nghề trong bối cảnh nhiều làng nghề truyền thống đang dần thu hẹp.