Loay hoay phân loại rác tại nguồn

Công ty Môi trường đô thị Hà Nội chuẩn bị phương tiện thu gom, vận chuyển rác thải theo quy định mới.

Năm 2025, nhà phân loại rác rộng 10 m2 được lắp đặt tại khu vực Nhà hát Lớn Hà Nội do Công ty Năng lượng và Môi trường Thiên Ý phát triển. Đây là nhà phân loại rác thông minh đầu tiên triển khai thử nghiệm tại Hà Nội với kỳ vọng hỗ trợ phân loại rác ngay từ đầu vào, giảm áp lực cho khâu thu gom, vận chuyển và xử lý. Sau một thời gian, nhà phân loại đã bị tháo dỡ. Có thể thấy, mô hình đã tạo hiệu ứng truyền thông, song có lẽ chỉ dừng lại là một điểm trưng bày công nghệ hơn là một địa điểm thu gom thực chất trong quản lý rác thải đô thị.

Nhiều năm qua, Hà Nội không thiếu các mô hình phân loại rác. Trước đây, 23 phường thuộc 5 quận cũ của thành phố đã bắt đầu thí điểm phân loại rác thành 4 nhóm, với mục tiêu tiến tới nhân rộng trên toàn bộ 30 quận, huyện, thị xã vào năm 2026. Nhưng thực tế cho thấy, các mô hình này cũng chưa tạo được chuyển biến bền vững. Vào các đợt truyền thông, người dân có thực hiện phân loại nhưng sau đó rác vẫn bị gom chung, xe thu gom vẫn là xe truyền thống, điểm tập kết chưa đồng bộ nên mọi thứ dường như quay trở lại ban đầu.

Cuối năm 2025, Hà Nội đã ban hành quy định mới trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt, điều chỉnh việc phân loại rác xuống thành 3 nhóm: Chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm và chất thải rắn sinh hoạt khác, trong đó bao gồm chất thải cồng kềnh, chất thải nguy hại và phần còn lại.

Theo quy định mới, đối với rác phát sinh tại hộ gia đình, cá nhân, bao bì chứa chất thải thực phẩm có màu xanh lá cây, kín để bảo đảm tránh rò rỉ nước và phát tán mùi; bao bì chứa chất thải còn lại có màu xám; chất thải nguy hại phải được lưu chứa trong bao bì riêng, có khả năng chống ăn mòn, chống thấm, không rò rỉ.

Điều đáng chú ý, hộ gia đình, cá nhân phải tự trang bị bao bì chứa chất thải rắn sinh hoạt, buộc kín miệng túi, gạn bỏ nước trong rác trước khi chuyển giao. Về nguyên tắc, quy định này đúng với yêu cầu quản lý hiện đại, nhưng đây sẽ là một gánh nặng chi phí mới đối với người dân.

Bà Vũ Thị Ánh, phường Đống Đa, Hà Nội cho rằng, người dân không phản đối việc phân loại, nhưng để thực hiện hằng ngày thì phải có chi phí hợp lý hoặc hỗ trợ và quan trọng nhất rác sau khi phân loại không bị thu gom lẫn trở lại. 'Nếu gia đình phải mua nhiều loại túi, đã mất công phân loại, nhưng cuối cùng xe rác vẫn gom chung thì vừa mất công và tốn kém', bà Ánh chia sẻ.

Ngoài ra, quy định mỗi xã, phường phải bố trí tối thiểu một điểm tập kết chất thải cồng kềnh cũng đặt ra không ít áp lực cho các địa bàn nội đô khi có mật độ dân cư cao, đường phố chật hẹp, quỹ đất công hạn chế. Vì vậy, với khu vực nội đô, cần nghiên cứu mô hình thu gom theo lịch hẹn, theo khung giờ hoặc theo cụm dân cư, kết hợp công bố số điện thoại, ứng dụng tiếp nhận đăng ký thu gom để người dân chủ động chuyển giao rác cồng kềnh.

Cũng phải nói thêm, Nghị định 45/2022/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường có hiệu lực từ ngày 1/1/2025 sẽ phạt tiền đến 1.000.000 đồng đối với hành vi hộ gia đình, cá nhân không phân loại chất thải rắn sinh hoạt theo quy định sẽ giúp người dân điều chỉnh thói quen. Tuy nhiên, trên thực tế, đến nay chưa ghi nhận trường hợp nào bị xử phạt vì không phân loại rác tại nguồn.

Theo ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh và được thu gom, vận chuyển trên địa bàn thành phố hiện khoảng 7.600-8.000 tấn/ngày. Đặc điểm của loại chất thải này là khối lượng rất lớn, phát sinh liên tục, phân tán theo không gian và thành phần đa dạng, gây áp lực ngày càng gia tăng đối với hạ tầng thu gom, vận chuyển và xử lý.

Hiện nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đang tiếp tục rà soát, đánh giá thực trạng và xây dựng các đề xuất phương án quy hoạch quản lý chất thải trong đó đặt ra một số giải pháp trọng tâm: Xác định phân loại rác tại nguồn là giải pháp nền tảng, có ý nghĩa quyết định đối với việc nâng cao hiệu quả thu gom, vận chuyển và xử lý, đồng thời tạo điều kiện thúc đẩy tái chế và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Việc triển khai phân loại được thực hiện theo lộ trình phù hợp với điều kiện hạ tầng kỹ thuật, năng lực quản lý, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn. Trên cơ sở phân loại, thành phố định hướng tăng cường thu hồi, tái sử dụng và tái chế chất thải, từng bước hình thành các mô hình xử lý theo hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, giảm dần phụ thuộc vào chôn lấp, nâng cao giá trị tài nguyên của chất thải và hạn chế phát sinh ô nhiễm thứ cấp. Song song với đó, thành phố sẽ quản lý chặt chẽ các dòng chất thải tái chế, từng bước sắp xếp, chấn chỉnh và chấm dứt các hoạt động tái chế lạc hậu, thủ công, phi chính thức không đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường.

Việc phân loại và tái chế chất thải được triển khai đồng bộ với chuẩn hóa hệ thống thu gom, vận chuyển, đầu tư bổ sung các trạm trung chuyển, điểm tiếp nhận rác đạt chuẩn, từng bước thay thế các điểm tập kết tạm thời gây mất mỹ quan; đồng thời, hiện đại hóa phương tiện thu gom, vận chuyển kín khít nhằm giảm ô nhiễm thứ cấp và phát sinh mùi.

Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, đốt thu hồi năng lượng là công nghệ chủ đạo nhằm bảo đảm an ninh, an toàn xử lý chất thải, đồng thời giảm dần tỷ lệ chôn lấp và tối ưu khoảng cách vận chuyển. Từ sau năm 2030, thành phố từng bước chuyển trọng tâm sang thu hồi-tái chế; hình thành các tổ hợp tái chế, xử lý theo mô hình kinh tế xanh-kinh tế tuần hoàn; đồng thời nghiên cứu, thử nghiệm, đầu tư các công nghệ xử lý tiên tiến, hiện đại trong dài hạn...