Vỉa hè Hà Nội: Cơ hội tăng thu và bài toán không gian công cộng

Hà Nội đang xây dựng dự thảo Nghị quyết thí điểm cho phép khai thác tạm thời một phần lòng đường, vỉa hè phục vụ kinh doanh và phát triển kinh tế đêm. Ảnh: Tuấn Đông

Hà Nội đang xây dựng dự thảo Nghị quyết thí điểm cho phép khai thác tạm thời một phần lòng đường, vỉa hè ngoài mục đích giao thông, phục vụ kinh doanh và phát triển kinh tế đêm theo lộ trình 3 giai đoạn. Giai đoạn đầu triển khai tại một số tuyến phố thuộc phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam, sau đó mở rộng ra khu vực Vành đai 1 và Vành đai 3.

Theo đề xuất của Sở Xây dựng, các tuyến phố đủ điều kiện phải có vỉa hè rộng từ 3m trở lên, bảo đảm lối đi bộ tối thiểu 1,5m, không nằm trong khu bảo tồn và không có điểm ùn tắc giao thông. Thời gian thí điểm kéo dài 5 năm, mỗi tuyến tối đa 2 năm và có thể gia hạn.

Khảo sát cho thấy có khoảng 273 tuyến phố, hàng trăm đoạn vỉa hè đủ điều kiện khai thác kinh doanh. Mô hình được kì vọng giúp tăng thu ngân sách, hỗ trợ hộ kinh doanh, thúc đẩy du lịch và kinh tế đêm, đồng thời minh bạch hóa hoạt động sử dụng vỉa hè vốn tồn tại lâu nay.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh đây là bài toán cân bằng giữa kinh tế và không gian công cộng. TS. Ngô Tuấn Anh (Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng cần bảo đảm mĩ quan đô thị và hạn chế ô nhiễm; PGS.TS Nguyễn Hồng Thái (Đại học Giao thông Vận tải) nhấn mạnh vỉa hè phải ưu tiên người đi bộ, chỉ khai thác kinh doanh khi kiểm soát chặt.

Bổ sung góc nhìn quy hoạch, KTS. Trần Huy Ánh (Hội Kiến trúc sư Hà Nội) lưu ý việc yêu cầu đồng thuận 50% hộ dân cần được xem xét kĩ, vì có thể phát sinh mâu thuẫn lợi ích giữa các nhóm hộ kinh doanh và cư dân, nhất là tại khu vực mặt tiền không đồng đều về quyền lợi khai thác.

Thực tế thí điểm trước đây tại một số điểm như Lê Phụng Hiểu cho thấy, nếu tổ chức tốt, vỉa hè có thể vừa phục vụ kinh doanh vừa giữ được lối đi bộ, đồng thời tạo điểm nhấn du lịch. Tuy nhiên, vẫn tồn tại lo ngại về thiết kế thiếu đồng bộ và nguy cơ lấn chiếm nếu buông lỏng quản lí.

Nhiều hộ kinh doanh ủng hộ chủ trương nếu mức phí hợp lí và thủ tục minh bạch, song cũng băn khoăn khi phải trả phí cố định trong khi thời gian buôn bán thực tế chỉ vài giờ mỗi ngày, đề xuất cần linh hoạt theo khung giờ.

Các chuyên gia thống nhất, để mô hình khả thi, Hà Nội cần xác định rõ vỉa hè là không gian công cộng phục vụ đi bộ, sau đó mới tính đến khai thác kinh tế; đồng thời phải có cơ chế giám sát minh bạch, chế tài đủ mạnh và đánh giá kĩ hiệu quả sau thí điểm trước khi mở rộng.