Luật Đô thị đặc biệt: Kỳ vọng từ thực tiễn TPHCM

Công nhân Công ty TNHH Datalogic Việt Nam (Khu Công nghệ cao TPHCM) làm việc trên dây chuyền sản xuất thiết bị điện tử (ẢNH: HOÀNG HÙNG)

Mở rộng không gian phát triển

Tại hội thảo 'Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng hai con số từ các động lực truyền thống và động lực mới trong bối cảnh đảm bảo ổn định năng lượng tại TPHCM' mới đây, Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh, Luật Đô thị đặc biệt sẽ là một 'đòn bẩy rất lớn', là 'đại cú hích' tạo thêm dư địa để thành phố phát huy đầy đủ vai trò trung tâm kinh tế của cả nước.

Nhận định này cho thấy kỳ vọng vào những cơ chế cụ thể, sát với yêu cầu phát triển của một đô thị lớn như TPHCM.

Ở góc độ nghiên cứu, TS Bùi Ngọc Hiền, Học viện Cán bộ TPHCM, nhìn nhận luật cần được xây dựng như một khung thể chế nền tảng cho một đô thị quy mô lớn, thay vì chỉ bổ sung thêm các cơ chế riêng lẻ. Theo ông, cách tiếp cận kiểu 'cơi nới' sẽ khó đáp ứng yêu cầu phát triển mới của thành phố. Điều cần thiết là xác lập một chỉnh thể chính sách đồng bộ, có khả năng khơi thông và huy động các nguồn lực.

Một nội dung TS Bùi Ngọc Hiền đặc biệt nhấn mạnh là quyền được thử nghiệm các mô hình mới, bởi trong điều kiện thành phố đang chuyển động nhanh, nếu thiếu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, nhiều sáng kiến sẽ khó triển khai.

'Luật cần cho phép thành phố thí điểm các mô hình quản lý, mô hình phát triển kinh tế - xã hội phù hợp, có giới hạn rõ ràng về phạm vi, thời gian và cơ chế đánh giá. Khi làm tốt, đây sẽ là cách để chính sách được kiểm chứng ngay trong thực tiễn', TS Bùi Ngọc Hiền nói.

Cùng quan điểm, ThS Đinh Hoàng Hà, Giám đốc quốc gia Học viện Hanbridge Singapore, cho rằng, các nội dung cốt lõi như phân quyền quyết định, cơ chế tài chính cần được quy định trực tiếp trong luật, hạn chế tối đa việc giao xuống văn bản dưới luật. Đồng thời, cần xác định rõ các bộ, ngành chỉ hướng dẫn về mặt kỹ thuật, không đặt thêm điều kiện hay diễn giải theo hướng thu hẹp quyền đã được trao.

Theo ông, luật nên trao cho TPHCM quyền chủ động ban hành các quy định chi tiết trong phạm vi được phân cấp, bảo đảm nguyên tắc 'địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm toàn bộ'. Đây là điều kiện quan trọng để tránh tình trạng chồng chéo và kéo dài thời gian triển khai.

Trong các nội dung đang lấy ý kiến, ThS-KTS Nguyễn Bình Dương, Viện Quy hoạch xây dựng TPHCM quan tâm đến nội dung 'chủ động trong quy hoạch đô thị, sử dụng đất đai'.

Theo ông, bất cập lớn hiện nay là quy hoạch luôn có độ trễ so với tốc độ phát triển. Quy trình điều chỉnh kéo dài, trong khi nhu cầu dân cư và thị trường biến động nhanh, khiến nhiều cơ hội đầu tư bị bỏ lỡ. Vì vậy, Luật Đô thị đặc biệt cần trao quyền cho thành phố được chủ động điều chỉnh quy hoạch cục bộ, áp dụng các chỉ tiêu linh hoạt tại những khu vực phát triển mới, thay vì phụ thuộc nhiều tầng nấc.

Ngoài ra, nhiều điểm nghẽn khác cũng cần được tháo gỡ đồng bộ, như việc cải tạo chung cư cũ, chỉnh trang khu dân cư còn vướng do yêu cầu đồng thuận cao và thiếu cơ chế tài chính phù hợp; việc phát triển các tuyến metro chưa gắn với khai thác quỹ đất xung quanh theo mô hình TOD; nguồn lực đầu tư hạ tầng còn hạn chế do thiếu công cụ tài chính đủ mạnh. Bên cạnh đó, các vấn đề như khai thác không gian ngầm, không gian trên cao, tạo hành lang pháp lý cho các mô hình kinh tế mới cũng cần được đặt ra trong luật.

'Những cơ chế về quy hoạch linh hoạt, thể chế hóa mô hình TOD, khai thác không gian ngầm và mở rộng dư địa tài chính không phải là những đặc quyền ưu ái, mà là những công cụ khoa học, thực chứng nhằm cởi trói nguồn lực, mời gọi đầu tư và tái định hình một không gian đô thị hiện đại, bền vững, xứng tầm với kỳ vọng của quốc gia', ThS-KTS Nguyễn Bình Dương nói.

Một số cơ chế, chính sách được lấy ý kiến về mức độ cần thiết nếu được đưa vào Luật Đô thị đặc biệt:

- Tăng quyền tự chủ về tài chính - ngân sách (quyết định chi tiêu, giữ lại nguồn thu).

- Phân cấp mạnh về quản lý đầu tư công, lựa chọn nhà đầu tư.

- Chủ động trong quy hoạch đô thị, sử dụng đất đai.

- Cơ chế đặc thù về thu hút, đãi ngộ nhân tài, chuyên gia.

- Thí điểm chính sách mới về khoa học - công nghệ, chuyển đổi số.

- Tổ chức bộ máy tinh gọn, tăng quyền cho chính quyền đô thị.

- Môi trường - chất lượng sống

Chính sách đi vào những việc thiết thân

Nếu ở tầm chính sách, Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng mở ra không gian phát triển, thì ở cơ sở, người dân quan tâm nhiều hơn đến những thay đổi cụ thể trong cuộc sống.

Ông Dương Quang Kiên, Bí thư chi bộ khu phố Mỹ Thạnh, phường Phú Mỹ, cho biết, điều người dân mong mỏi trước hết là sự thuận tiện trong các thủ tục hành chính. Những việc như làm giấy tờ, sửa chữa nhà cửa nếu còn rườm rà, phải đi lại nhiều lần sẽ gây mệt mỏi. Vì vậy, luật cần tạo cơ chế để đơn giản hóa quy trình, đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan để người dân không phải cung cấp lại thông tin nhiều lần.

Bên cạnh đó, hạ tầng đô thị cũng cần được cải thiện đồng bộ, bắt đầu từ những nhu cầu rất thiết thực như đường hẻm sạch sẽ, không ngập nước, hệ thống chiếu sáng đầy đủ, môi trường sống an toàn và ít ô nhiễm.

Luật cần có cơ chế ưu tiên nguồn lực cho những vấn đề dân sinh cụ thể này, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu hiệu quả. Theo ông, nếu các nhu cầu dân sinh này được quan tâm đúng mức, người dân sẽ cảm nhận rõ hiệu quả của chính sách.

Khu Công nghệ cao TPHCM, nơi tập trung nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của thành phố (ẢNH: HOÀNG HÙNG)

Là người lao động, bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, Công ty TNHH Juki Việt Nam (KCX Tân Thuận, TPHCM), chia sẻ, dù không nắm rõ hết các nội dung chuyên sâu về cơ chế, chính sách thành phố dự kiến xây dựng trong Luật Đô thị đặc biệt, song với bà, điều dễ hình dung nhất về sự thiết thực của luật đặc biệt này vẫn là những thay đổi cụ thể trong đời sống hàng ngày.

Bà Linh mong thành phố phát triển kinh tế mạnh hơn để tạo thêm việc làm ổn định, thu nhập của người lao động được cải thiện, việc khám chữa bệnh được thuận tiện hơn. Bà cũng mong mỗi ngày đi làm bớt cảnh phải chen chúc trong dòng xe đông đúc hay kẹt xe kéo dài; không phải lo lắng quãng đường về nhà phải bì bõm lội nước mỗi khi trời mưa.

Bà TÔ THỊ BÍCH CHÂU, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam:

Luật phải phát huy vai trò giám sát và đồng thuận xã hội

Trong việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, theo tôi, cần chú ý 2 điểm, đó là phân quyền tối đa, thực chất cho TPHCM và chú trọng trách nhiệm giải trình, định lượng chứ không phải định tính chung chung.

Khi đã được trao quyền thì phải đủ năng lực để thực thi các quyền ấy nhằm tổ chức, triển khai hiệu quả để sớm ra sản phẩm phục vụ xã hội. Nói cách khác, khi chuyển từ cơ chế 'xin - cho' sang tự quyết, tự chịu trách nhiệm hay thông qua các chỉ số hiệu quả quản trị đô thị thì đòi hỏi năng lực thẩm định, phản biện và giám sát trong suốt quá trình soạn thảo dự luật cho đến khi có hiệu lực thực thi phải được triển khai, thực hiện một cách thực chất, nhất quán.

Từ kinh nghiệm nhiều năm công tác trong hệ thống MTTQ, tôi thấy đồng thuận xã hội không tự nhiên hình thành, mà phải được vun đắp từ việc người dân được thông tin đầy đủ, được tham gia góp ý và được phản hồi rõ ràng.

Vì vậy, trong quá trình xây dựng luật, cần chú trọng thiết kế các quy định bảo đảm tính công khai, minh bạch, nhất là đối với những nội dung gắn với quyền lợi thiết thân của người dân như quy hoạch, phát triển hạ tầng, chỉnh trang đô thị.

Một điểm quan trọng là phải thể chế hóa đầy đủ vai trò giám sát và phản biện xã hội của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội. Đây là kênh tập hợp ý kiến rộng rãi của các tầng lớp nhân dân, giúp phát hiện sớm những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn để kiến nghị điều chỉnh phù hợp.