Cai nghiện ma túy cho người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi: Quy trình chặt chẽ, thủ tục thân thiện

Ủy ban Thường vụ Quốc hội vừa ban hành Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 quy định trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc; đồng thời quy định việc xem xét hoãn, miễn chấp hành, tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian còn lại của quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc cũng như trình tự giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị liên quan.

Bảo đảm lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên

Theo Pháp lệnh, việc xem xét áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc chỉ được thực hiện đối với người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi khi thuộc các trường hợp do Luật Phòng, chống ma túy quy định.

Một trong những nguyên tắc xuyên suốt của Pháp lệnh là bảo đảm lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên. Theo đó, quá trình xem xét, quyết định phải được thực hiện theo thủ tục thân thiện, phù hợp tâm lý, giới tính, độ tuổi, mức độ trưởng thành và khả năng nhận thức của người bị đề nghị.

Pháp lệnh cũng yêu cầu bảo đảm quyền bí mật đời sống riêng tư; quyền được tham gia, trình bày ý kiến và tranh luận tại phiên họp của người bị đề nghị. Người bị đề nghị, cha, mẹ hoặc người giám hộ có quyền tự mình hoặc nhờ luật sư, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp tham gia bảo vệ quyền lợi.

Trường hợp người bị đề nghị không có người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, Tòa án sẽ yêu cầu Đoàn Luật sư hoặc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước cử luật sư, trợ giúp viên pháp lý tham gia theo quy định.

Về thẩm quyền, Tòa án nhân dân khu vực nơi có trụ sở Công an cấp xã lập hồ sơ đề nghị sẽ xem xét, quyết định việc đưa người chưa thành niên đi cai nghiện bắt buộc. Trong khi đó, Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền xem xét lại quyết định của Tòa án cấp dưới khi có khiếu nại, kiến nghị hoặc kháng nghị.

Đáng chú ý, việc xem xét vụ việc do một thẩm phán thực hiện. Thẩm phán được phân công phải là người đã được đào tạo, bồi dưỡng hoặc có kinh nghiệm giải quyết các vụ việc liên quan người chưa thành niên hoặc có hiểu biết về tâm lý học, khoa học giáo dục đối với trẻ em.

Pháp lệnh quy định, trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày Tòa án thụ lý hồ sơ do Trưởng Công an cấp xã chuyển đến, Tòa án phải ra quyết định đối với vụ việc. Trường hợp vụ việc phức tạp, thời hạn giải quyết có thể kéo dài nhưng không quá 20 ngày.

Ngay sau khi nhận đủ hồ sơ, Tòa án phải thụ lý, phân công thẩm phán và thông báo bằng văn bản cho Trưởng Công an cấp xã, người bị đề nghị, cha, mẹ hoặc người giám hộ và Viện kiểm sát cùng cấp.

Trong quá trình nghiên cứu hồ sơ, thẩm phán có quyền yêu cầu bổ sung tài liệu, tham vấn ý kiến của chuyên gia y tế, tâm lý, giáo dục, đại diện nhà trường, chính quyền địa phương hoặc các tổ chức liên quan nếu cần thiết để đánh giá đầy đủ tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, sinh hoạt của người bị đề nghị.

Phiên họp xem xét đưa đi cai nghiện phải theo hướng thân thiện với trẻ em

Một điểm đáng chú ý trong Pháp lệnh, đó là phải tổ chức phiên họp xem xét đưa người chưa thành niên đi cai nghiện bắt buộc theo hướng thân thiện.

Theo đó, phòng họp phải được bố trí an toàn, phù hợp người chưa thành niên; việc đặt câu hỏi phải ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp độ tuổi và khả năng nhận thức của người bị đề nghị.

Cha, mẹ hoặc người giám hộ được tham gia hỗ trợ suốt phiên họp. Người bị đề nghị được quyền trình bày ý kiến, tranh luận và cung cấp tài liệu trước cũng như tại phiên họp.

Tại phiên họp, Trưởng Công an cấp xã hoặc người được ủy quyền trình bày nội dung đề nghị; người bị đề nghị và người đại diện trình bày ý kiến; các chuyên gia, cơ quan liên quan có thể được mời tham gia để làm rõ các vấn đề cần thiết trước khi Thẩm phán ra quyết định.

Pháp lệnh khẳng định nguyên tắc bảo đảm quyền được xem xét theo hai cấp. Người bị đề nghị, cha, mẹ hoặc người giám hộ có quyền khiếu nại đối với quyết định của Tòa án,Trưởng Công an cấp xã, Hiệu trưởng trường giáo dưỡng.

Trưởng cơ sở cai nghiện ma túy công lập có quyền kiến nghị; Viện Kiểm sát có quyền kháng nghị nếu cho rằng quyết định của Tòa án trái pháp luật.

Tòa án nhân dân cấp tỉnh sẽ mở phiên họp để xem xét, giải quyết khiếu nại, kiến nghị hoặc kháng nghị và có thể giữ nguyên, sửa hoặc hủy quyết định của Tòa án cấp dưới theo quy định.

Bên cạnh đó, Pháp lệnh cũng quy định đầy đủ trình tự, thủ tục xem xét việc hoãn, miễn chấp hành quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc; tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian còn lại của quyết định; cũng như thủ tục giải quyết khiếu nại đối với hành vi của người có thẩm quyền trong quá trình Tòa án giải quyết vụ việc.

Pháp lệnh số 03/2026/UBTVQH16 có hiệu lực thi hành từ ngày 1/8 tới đây, tạo cơ sở pháp lý thống nhất để các Tòa án giải quyết các vụ việc liên quan người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi.