Ẩn danh trong nghệ thuật có làm nên sự hấp dẫn?

Một tác phẩm nghệ đường phố của Banksy 'Cameraman and Flower' ở Utah. Ảnh: AP

Hoạ sĩ vẽ tranh đường phố Banksy

Banksy, Họa sĩ vẽ tranh đường phố (graffiti) luôn có sức ảnh hưởng và nổi tiếng nhất định trong thời gian dài. 

Những bức tranh của Banksy hiện diện trên các bức tường ở khắp mọi nơi, từ các đô thị hiện đại và sầm uất như London, New York City, Los Angeles cho đến khu Bờ Tây trên lãnh thổ Palestine.

Không ai biết đến hoạ sĩ này, ngoài nghệ danh Banksy. Quan điểm nghệ thuật của Banksy mang được tác phẩm của mình tới mọi tầng lớp xã hội.

Banksy không trưng bày các tác phẩm của mình trong các phòng tranh hào nhoáng, mà sáng tác ngay trên những bức tường cũ kỹ hay ở những công trình công cộng. 

Tuy nhiên, mới đây, bí ẩn lớn nhất của thế giới nghệ thuật dường như đã được giải đáp: Banksy được cho đã lộ danh tính là một người đàn ông trung niên đeo kính đến từ Bristol (Anh), tên là Robin Gunningham.

Tên của ông được tiết lộ trong báo cáo điều tra do Hãng tin Reuters công bố ngày 15.3, dù nhiều người cho rằng đây đã là 'bí mật công khai' trong nhiều năm, từng được tờ báo Mail on Sunday đưa tin từ năm 2008.

Đúng với phong cách quen thuộc, nghệ sĩ được biết đến với cái tên Banksy không xác nhận cũng không phủ nhận danh tính của mình và vẫn duy trì sự kín tiếng. 

Tuy nhiên, việc tiết lộ này – vốn đã trở thành tiêu điểm trên toàn cầu – sẽ ảnh hưởng ra sao đến các tác phẩm của ông cũng như giá trị của chúng vẫn còn là điều chưa chắc chắn.

Banksy không phải là người duy nhất lựa chọn ẩn danh. Trong số những nghệ sĩ che giấu danh tính có Jerkface, một nghệ sĩ đường phố tại New York nổi tiếng với những cách diễn giải độc đáo các nhân vật hoạt hình quen thuộc.

Trong email gửi CNN, không tiết lộ danh tính, Jerkface cho biết sự ẩn danh từ lâu đã được coi trọng trong nghệ thuật. Xét trên tất cả các lĩnh vực sáng tạo, các tác phẩm nghệ thuật có thể hiện diện mà không cần phải tiết lộ danh tính. Điều đó làm mất đi sự bí ẩn.

Trong khi đó, ông Nico Epstein - Cố vấn nghệ thuật có trụ sở tại Lisbon, đồng thời điều hành một nền tảng nghệ thuật trực tuyến Collector Connoisseur và giảng dạy các khóa học tại nhà đấu giá Christie’s về sưu tầm và thẩm định nghệ thuật cho rằng từ lâu trong ngành nghệ thuật đã tồn tại những 'lời đồn' về Robin Gunningham, nhưng ông cảm thấy 'thất vọng' khi những điều đó được xác nhận.

'Tôi muốn hình ảnh về một hoạ sĩ ẩn danh, cùng với sự bí ẩn đằng sau đó, tiếp tục tồn tại. Banksy là siêu anh hùng đối với rất nhiều người. Mọi người muốn tin vào câu chuyện cổ tích ấy', ông Nico Epstein nói thêm.

Giá trị nghệ thuật của 'ẩn danh'

Một tác phẩm của họa sĩ Banksy Girl Without Balloon được trưng bày tại Tuần lễ Bộ sưu tập của Sotheby’s ở Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, ngày 3.12.2025. Ảnh: AP

Banksy đã nỗ lực rất nhiều để giữ kín danh tính, và điều này nhiều khả năng ban đầu xuất phát từ sự cần thiết.

Việc tiết lộ danh tính của Banksy được cho là sẽ ảnh hưởng đến tác phẩm của ông, theo đánh giá của một số chuyên gia trong ngành, những người tin rằng giá trị nghệ thuật của ông vốn đã có dấu hiệu giảm trước đó. 

Các tác phẩm của Banksy được bán với giá rất cao trên thị trường nghệ thuật. Chẳng hạn, Love Is in the Bin, bức tranh từng tự giảm một phần ngay sau khi được đấu giá, đã được bán với mức giá kỷ lục hơn 18,5 triệu bảng Anh (khoảng 25,4 triệu USD).  

Một số nhà phê bình cho rằng câu hỏi lớn hơn bây giờ là liệu ông có thể tiếp tục tạo ra những tác phẩm thú vị sau khi danh tính đã được tiết lộ hay không, đặc biệt là những tác phẩm 'biểu tượng' mà ông từng thực hiện.

Một số ý kiến cho rằng sẽ khó khăn hơn cho nghệ sĩ trong bối cảnh mới và có thể dẫn tới sự sụt giảm cả về sản lượng sáng tác lẫn giá trị tài chính của các tác phẩm. 

Tuy nhiên, những ví dụ như Jean-Michel Basquiat - người bắt đầu sự nghiệp với nghệ thuật graffiti dưới bút danh SAMO hay Brian Donnelly, những nghệ sĩ vẫn tiếp tục thành công sau khi hoạt động với tư cách nghệ sĩ được biết đến, cho thấy việc chuyển từ ẩn danh sang danh tính rõ ràng không phải là điều không thể, dù theo một số chuyên gia, những trường hợp như vậy khá hiếm

Giáo sư Friendred Peng từ Đại học Nghệ thuật London nhận định chúng ta bản năng bị thu hút bởi những huyền thoại, và các nhân vật ẩn danh tạo ra sự tò mò và những câu chuyện văn hóa có thể khuếch tán cả tính hiển thị lẫn ý nghĩa.

'Nhưng khi sự ẩn danh bị phá vỡ, động lực đó có thể thay đổi. Tác phẩm có thể bị neo lại với bối cảnh cá nhân, điều này có thể làm giảm tính phổ quát và đôi khi là định kiến trở lại. Vì lý do này, ẩn danh nên được hiểu không phải là sự vắng mặt, mà là một lựa chọn nghệ thuật chủ động và đầy ý nghĩa,' Giáo sư Friendred Peng nhấn mạnh.