Bạo lực học đường leo thang: Chế tài chưa đủ răn đe, giá trị đạo đức có đang bị xói mòn?

Điểm mặt loạt vụ bạo lực học đường khiến dư luận phẫn nộ

Chỉ ít tuần sau ngày khai giảng, khi tiếng trống trường năm học mới còn vang vọng trong sân, cũng là lúc những vụ bạo lực học đường liên tiếp xuất hiện trên khắp cả nước như những vết xước nhức nhối lên hình ảnh ngôi trường thân thiện, văn minh mà xã hội vẫn hằng mong đợi.

Chiều 20/9, tại Yên Định (Thanh Hóa), một nam sinh lớp 8 ra tay sát hại em họ 8 tuổi chỉ vì mâu thuẫn nhỏ, rồi giấu thi thể trong bao tải. Một vụ việc khiến dư luận rùng mình, cho thấy sự lệch lạc đáng báo động trong tâm lý và cảm xúc tuổi học trò.

Lực lượng Công an khám nghiệm hiện trường nơi phát hiện thi thể bé gái 8 tuổi. Ảnh: BCA

Giữa tháng 10, lại thêm một vụ việc thương tâm: hai học sinh Trường THPT Đặng Thai Mai (Thanh Hóa) xô xát sau giờ thể dục, một em rút dao đâm bạn tử vong. Mâu thuẫn bộc phát, hậu quả mãi mãi.

Hai nam sinh lời qua tiếng lại trước khi xông vào hỗn chiến.

Không chỉ ở Thanh Hóa, hàng loạt vụ đánh nhau, bạo lực học đường cũng dồn dập lan truyền trên mạng xã hội: nữ sinh đánh nhau ở công viên ven sông Sài Gòn; nữ sinh ở Huế bị bắt quỳ gối, tát, giật tóc giữa đám đông cổ vũ; hai nữ sinh Đắk Lắk lao vào ẩu đả trước sự reo hò 'đánh đi!' của bạn bè.

Tại An Giang, clip 2 nam sinh đánh hội đồng một nữ sinh đến ngất lịm khiến dư luận phẫn nộ, bởi quanh đó, không ai can ngăn chỉ có những ánh mắt dửng dưng và tiếng cười hả hê.

Đáng xót xa hơn, ở Hà Nội, nhóm 6 thiếu niên trong đó có 2 học sinh bắt bạn cùng tuổi quỳ liếm biển số xe. Hành vi nhục mạ bị khởi tố hình sự, nhưng câu hỏi lớn vẫn còn đó: điều gì đã khiến những đứa trẻ xem việc hạ nhục người khác là 'trò vui'?

Nam sinh lớp 10 ở Sóc Sơn bị bạn học bắt liếm biển số xe. Ảnh: Cắt từ clip

Khi tiếng trống trường mở đầu năm học lại song hành cùng tiếng la hét, tiếng khóc, tiếng xót xa… đó là hồi chuông cảnh báo rằng, đạo đức học đường đang bị thử thách và hệ thống phòng ngừa bạo lực học đường đã đến lúc cần được củng cố bằng cả luật pháp lẫn lòng nhân ái.

Khi mạng xã hội dạy trẻ 'bạo lực là quyền lực'

Theo thống kê của ngành giáo dục, có tới 70% học sinh có hành vi bạo lực xuất phát từ những gia đình thiếu lành mạnh – nơi cha mẹ ly hôn, nghiện ngập, hoặc bạo hành. Trẻ lớn lên trong môi trường thiếu quan tâm, không được dạy cách kiểm soát cảm xúc, thậm chí bị áp đặt bằng đòn roi, nên dễ 'sao chép' cách ứng xử thô bạo của người lớn.

Ở nhà, học sinh không được lắng nghe; khi tức giận, cha mẹ cũng dùng bạo lực để giải quyết vấn đề. Từ đó, các em học rằng mạnh tay là cách để được tôn trọng.

Phòng An ninh chính trị nội bộ Công an Thành phố Cần Thơ tuyên truyền phòng, chống bạo lực học đường. Ảnh: CACT

Không thể bỏ qua tác động từ môi trường số. Trên mạng xã hội, trẻ tiếp xúc với nội dung bạo lực nhiều gấp nhiều lần nội dung tích cực. Các video 'đánh ghen', 'thanh trừng', 'đòi công bằng bằng nắm đấm' xuất hiện nhan nhản, khiến học sinh coi việc đánh nhau là hành vi bình thường – thậm chí 'ngầu'.

PGS.TS Trần Thành Nam (Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội) nhìn nhận: 'Bạo lực học đường không chỉ là lỗi của học sinh, mà là sự đứt gãy, mất kết nối của cả hệ thống từ gia đình, nhà trường cho tới xã hội'.

Ông cho rằng, đã đến lúc Việt Nam cần Luật Phòng chống bạo lực học đường, quy định rõ trách nhiệm pháp lý của hiệu trưởng, giáo viên chủ nhiệm, phụ huynh và chính quyền địa phương khi để xảy ra bạo lực trong trường.

Cần kịp thời phát hiện, xử lý, ngăn chặn các vụ việc liên quan đến bạo lực học đường, quyết tâm xây dựng địa bàn 'An toàn – Văn hóa – Không bạo lực học đường'.

Theo PGS.TS Nam, mỗi trường học phải có đơn vị chuyên trách về tâm lý học đường, được đào tạo bài bản, có quy tắc nghề nghiệp rõ ràng. Đồng thời, nên xây dựng cổng thông tin quốc gia của ngành giáo dục để học sinh, phụ huynh có thể tố cáo và cảnh báo sớm các hành vi bạo lực.

Ông cũng đề xuất đưa môn Kỹ năng sống và quản lý cảm xúc thành môn học bắt buộc có điểm số, có giáo viên chuyên trách.

'Giáo viên cần được huấn luyện nhận diện sớm các dấu hiệu tổn thương tâm lý, biết cách hỗ trợ học sinh và cả chính mình – vì một giáo viên căng thẳng sẽ khó lan tỏa năng lượng tích cực cho học trò', PGS.TS Nam nhấn mạnh.

Ở góc độ chuyên gia giáo dục, PGS.TS Nam cho rằng, việc xử lý các vụ bạo lực cần được thực hiện đến cùng song vẫn theo hướng nhân văn: đảm bảo học sinh phải cam kết thay đổi hành vi, có cơ hội sửa chữa, và cả nạn nhân lẫn người gây hại đều được hỗ trợ tâm lý. Ông đề xuất chính thức hóa dịch vụ tư vấn tâm lý học đường như một dịch vụ được bảo hiểm chi trả.

Công an xã Sơn Động (tỉnh Bắc Ninh) phối hợp tổ chức các buổi tuyên truyền cho học sinh. Ảnh: CAXSĐ

Ngành giáo dục lên tiếng: 'Không thể chủ quan'

Sau vụ việc nghiêm trọng tại Thanh Hóa, khi một học sinh lớp 11 dùng dao đâm bạn tử vong, Sở GD&ĐT tỉnh này cho biết, dù đã triển khai nhiều giải pháp đảm bảo an ninh trường học, vẫn còn tình trạng học sinh xô xát, đánh nhau ở một số địa phương. Sở yêu cầu các trường chấn chỉnh kỷ cương, phát hiện và ngăn chặn mâu thuẫn từ sớm, không để xung đột nhỏ trở thành bạo lực nghiêm trọng.

Phía Công an tỉnh Thanh Hóa cũng thừa nhận, bạo lực học đường đang có chiều hướng nguy hiểm hơn, trong đó nhiều vụ bắt nguồn từ mâu thuẫn vụn vặt, hiểu lầm trên mạng xã hội hoặc lời trêu chọc trong lớp.

Cũng tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa (Đoàn Hải Phòng) bày tỏ lo ngại sâu sắc về tình trạng bạo lực, xâm hại trẻ em – đặc biệt là trên mạng và trong trường học. Bà nhấn mạnh, 'phải có giải pháp mạnh, đồng bộ và thực chất hơn', trong đó bao gồm việc kiểm soát chặt các cơ sở mầm non tư thục, nâng cao năng lực hệ thống bảo vệ trẻ em địa phương, và hoàn thiện khung pháp lý bảo vệ trẻ trên môi trường mạng.

Trung úy La Đức Mạnh, cán bộ Tổ An ninh, Công an xã Sơn Động đặt câu hỏi cho các em học sinh trong buổi tuyên truyền phòng chống bạo lực học đường.

Hàng loạt vụ việc liên tiếp xảy ra chỉ sau vài tuần năm học mới bắt đầu không còn là hiện tượng đơn lẻ đó là hồi chuông cảnh tỉnh cho toàn xã hội. Khi tiếng trống trường cất lên, đó không chỉ là khởi đầu năm học mới, mà cũng cần là lời nhắc nhở về trách nhiệm của người lớn trong việc dạy trẻ cách yêu thương, tôn trọng và kiềm chế bản thân thay vì im lặng trước những cú đấm đau lòng nơi sân trường.