Bộ trưởng Bộ GD&ĐT lý giải vì sao từ năm học 2027 sẽ bắt đầu thu gọn các phương thức xét tuyển

Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh phát biểu chỉ đạo tại Phiên giải trình. Ảnh: Quốc hội

Dự Phiên giải trình có các Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng: Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh; Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn; Giám đốc Đại học Quốc gia TP.HCM Nguyễn Thị Thanh Mai; lãnh đạo Ủy ban Văn hóa và Xã hội; các đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội; đại diện Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội; đại diện lãnh đạo các Bộ, ngành…

Trả lời các chất vấn trực tiếp từ đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn đã làm rõ nhiều nội dung quan trọng liên quan đến lộ trình đưa AI vào nhà trường, thể chế hóa đào tạo khối ngành sức khỏe, giải pháp bảo đảm công bằng trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, cùng bài toán đào tạo nhân lực chất lượng cao.

Liên quan tới nội dung định hướng tổ chức kỳ thi trong thời gian tới và các giải pháp tăng cường tính khách quan, công bằng, minh bạch, phòng ngừa vi phạm, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn thừa nhận dù quy chế thi đã quy định quy trình chặt chẽ, nhưng vừa qua một số nơi vẫn phát sinh động cơ gian lận do tâm lý cục bộ. Thời gian tới, Bộ GD&ĐT sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp như: tăng cường sự tham gia và giám sát chéo của các trường đại học; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong phân tích dữ liệu để phát hiện sớm các bất thường; đồng thời tiếp tục cải tiến kỹ thuật ra đề thi. Đề thi sẽ được điều chỉnh theo hướng giảm nhẹ mức độ yêu cầu nhưng vẫn đánh giá chính xác năng lực, kiến thức trung học phổ thông, làm cơ sở đánh giá chất lượng giáo dục giữa các vùng miền và phục vụ công tác xét tuyển đại học.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cũng nhấn mạnh kết quả kỳ thi tốt nghiệp vẫn là nguồn dữ liệu quan trọng, có độ tin cậy cao được đại đa số các trường đại học sử dụng. Để giảm áp lực thi cử và triệt tiêu động cơ sai phạm, Bộ GD&ĐT tập trung giải quyết bài toán tuyển sinh ở nhóm 30% chỉ tiêu có tính cạnh tranh cao tại các trường đại học top trên, trong khi 70% chỉ tiêu còn lại không có áp lực cạnh tranh lớn. Bộ GD&ĐT cũng đã làm việc với các đại học lớn để kết nối và công nhận lẫn nhau đối với các kỳ thi đánh giá năng lực, phục vụ xét tuyển vào các ngành mũi nhọn.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh phát biểu khai mạc. Ảnh: Quốc hội

Trước các câu hỏi đại biểu quan tâm về việc điều chỉnh quy chế tuyển sinh đại học, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết Bộ GD&ĐT quán triệt nguyên tắc giữ ổn định các chính sách lớn, đảm bảo tính tin cậy và sự công bằng giữa các thí sinh. Dù Luật Giáo dục đại học năm 2018 giao quyền tự chủ cho các trường trong việc quyết định phương thức tuyển sinh, Bộ vẫn duy trì các quy định khung nhằm yêu cầu các trường đảm bảo điểm chuẩn đầu vào giữa các phương thức xét tuyển có sự tương đương. Thực tế từ năm 2015 cho thấy, việc yêu cầu quy đổi điểm tương đương đã giúp giảm đáng kể sự chênh lệch bất hợp lý giữa các phương thức xét tuyển.

Tuy nhiên, do mỗi trường và mỗi địa phương có cách quy đổi cũng như mặt bằng điểm học bạ khác nhau, Bộ GD&ĐT xác định cần có lộ trình thu gọn các phương thức xét tuyển. Cụ thể, đến năm 2027, mỗi ngành hoặc chương trình đào tạo chỉ được áp dụng tối đa 3 phương thức xét tuyển, và đến năm 2028 sẽ rút gọn còn 1 phương thức xét tuyển phù hợp nhất.

Đối với công tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng việc dự báo chính xác nhu cầu cung - cầu cho từng ngành nghề chi tiết là nhiệm vụ vô cùng khó khăn và gần như không khả thi.

Tuy nhiên, Bộ GD&ĐT tiếp cận theo hướng dự báo tổng thể lâu dài với hai nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, tập trung đào tạo các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược như Toán học, Vật lý, Kỹ thuật điện, Tự động hóa và Khoa học máy tính nhằm tạo nền tảng vững chắc phục vụ cho mọi lĩnh vực công nghệ cao. Riêng lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), Bộ GD&ĐT đã hoạch định cụ thể tỷ lệ nhân lực và xây dựng trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Đề án phát triển nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao. Mục tiêu chiến lược đến năm 2030 là tăng quy mô đào tạo các ngành STEM lên khoảng 35%.

Thứ hai, Bộ GD&ĐT đang khẩn trương hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu kết nối theo Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục, đào tạo. Theo đó liên thông dữ liệu đào tạo với dữ liệu về thuế, bảo hiểm và việc làm. Hệ thống này cho phép theo dõi tình hình việc làm, thu nhập và mức độ làm việc đúng chuyên môn của sinh viên tốt nghiệp, từ đó đưa ra các dự báo ngắn hạn về xu hướng tuyển dụng của thị trường lao động. Hệ thống thông tin này dự kiến hoàn thiện và công bố trong giai đoạn 2026 – 2027. Khi đó, các dữ liệu về chất lượng đào tạo, tỷ lệ sinh viên có việc làm và hiệu quả đầu tư của từng ngành, từng cơ sở đào tạo sẽ được minh bạch hóa, hỗ trợ người học, xã hội và Nhà nước định hướng đầu tư tập trung.

Đồng thời, thay vì dự báo dài hạn 4 – 5 năm và đặt hàng đầu vào, Bộ GD&ĐT đã trình Chính phủ ban hành Nghị định chuyển sang cơ chế đặt hàng theo đầu ra, tạo điều kiện cho các bộ, ngành và địa phương chủ động đặt hàng đào tạo theo nhu cầu thực tế.

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn báo cáo giải trình. Ảnh: Quốc hội

Trước băn khoăn về việc đưa AI vào học đường quá sớm, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn khẳng định AI là xu thế không thể né tránh. Việc giáo dục AI cho học sinh từ nhỏ không phải là đào tạo kỹ năng chuyên sâu, mà nhằm trang bị nhận thức, hiểu biết để các em sử dụng AI có kiểm soát, có sự phối hợp hướng dẫn giữa gia đình và nhà trường. Học sinh tiếp xúc hàng ngày với các sản phẩm từ AI (như phim hoạt hình hay chương trình truyền hình), do đó việc giáo dục sớm giúp giảm thiểu tác động tiêu cực và phát huy tối đa mặt tích cực. Ở các bậc học cao hơn, AI là con dao hai lưỡi; nếu không quản lý tốt sẽ dẫn đến tâm lý lệ thuộc của cả người học lẫn giáo viên.

Liên quan đến chương trình và sách giáo khoa (SGK), Bộ GD&ĐT đang khẩn trương thực hiện chỉ đạo của Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Chính phủ: Thành lập các hội đồng chuyên môn rà soát đồng bộ, toàn diện chương trình và SGK; kịp thời chỉnh sửa các nội dung bất cập, giảm tải khối lượng học tập không cần thiết, tăng cường giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và trách nhiệm xã hội.

Theo Bộ GD&ĐT, tổng nhu cầu sách giáo khoa năm học 2026-2027 là 245,94 triệu bản. Số sách còn thiếu đã giảm từ hơn 2,71 triệu bản ngày 15/9 xuống còn 908.689 bản vào 17 giờ ngày 19.9, tương đương khoảng 0,37% tổng nhu cầu.

Theo Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn, số lượng thiếu hụt cục bộ, khoảng 900.000 bản chủ yếu do công tác dự báo, đặt hàng muộn ở một số địa phương. Bộ đang chỉ đạo Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và các đơn vị khẩn trương cung ứng bổ sung đầy đủ trong vài ngày tới, đồng thời rút kinh nghiệm để hoàn thiện cơ chế đặt hàng trực tiếp qua nhà trường cho các năm học sau.