Đến trường học đàn Chapi

Thời gian gần đây, trong các lớp học của Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Phước Hà (xã Phước Hà, tỉnh Khánh Hòa), những thanh âm trong trẻo, mộc mạc của đàn Chapi vang lên. Những ngón tay còn vụng về của học sinh lần lượt chạm vào từng dây đàn, tạo nên những giai điệu chưa thật tròn nhưng đầy sức sống.

VIDEO: Học sinh người Raglai học đàn Chapi tại trường học. Thực hiện: TIẾN THẮNG

Các nghệ nhân truyền dạy kỹ năng chơi đàn Chapi cho học sinh

Từ năm học 2026-2027, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Phước Hà đưa đàn Chapi vào hoạt động giáo dục cho học sinh vào thứ Ba và thứ Năm hằng tuần. Nhà trường đồng thời mời các nghệ nhân tại địa phương đến hướng dẫn kỹ thuật sử dụng nhạc cụ, thành lập các câu lạc bộ, đội, nhóm để học sinh có không gian luyện tập thường xuyên.

Các nghệ nhân chậm rãi hướng dẫn từng động tác cho học sinh

Đứng giữa những học sinh đang tập đàn, các nghệ nhân chậm rãi hướng dẫn từng động tác. Từ cách cầm đàn, gảy dây đến việc cảm nhận nhịp điệu, những người truyền dạy kiên nhẫn sửa cho từng em học sinh.

Nghệ nhân Tà Thía Banh đứng lớp truyền dạy

Với các nghệ nhân, niềm vui không chỉ nằm ở việc những đứa trẻ biết chơi thêm một loại nhạc cụ. Điều họ mong muốn hơn là tiếng Chapi tiếp tục có người nghe, có người chơi và có người biết làm, để một nét văn hóa từng gắn bó với đời sống người Raglai không dần biến mất theo thời gian.

Ở xã Phước Hà hiện chỉ còn vài người còn biết làm đàn Chapi

Nghệ nhân Tà Thía Banh (61 tuổi, ở thôn Giá, xã Phước Hà) kể, đã có thời gần như gia đình Raglai nào cũng có một cây Chapi. Sau một ngày lên nương rẫy, khi màn đêm buông xuống, mọi người quây quần bên bếp lửa. Tiếng đàn hòa với lời ca, trở thành một phần tự nhiên của đời sống buôn làng. Những cuộc gặp gỡ bên tiếng đàn mộc mạc cũng từng là nơi nhiều đôi trai gái tìm thấy nhau. Ngày ấy, thanh niên Raglai lớn lên cùng Chapi. Những đứa trẻ tự học cách chẻ tre, làm dây, chỉnh âm rồi tập chơi đàn. Còn nay, những thanh âm ấy ngày càng thưa vắng.

Cận cảnh quy trình làm đàn Chapi

Chapi là nhạc cụ truyền thống độc đáo của người Raglai, được làm chủ yếu từ một ống tre già. Nghệ nhân chọn thân tre đủ độ già, phơi khô rồi khéo léo tách những sợi tre thành các dây đàn ngay trên thân ống. Sau đó, các dây được cố định, điều chỉnh độ căng để tạo nên những âm thanh trầm, bổng. Cây đàn mộc mạc, nhỏ gọn nhưng đòi hỏi người làm phải có kinh nghiệm trong chọn tre, tạo dây và chỉnh âm.

Theo Phòng Văn hóa – Xã hội xã Phước Hà, ở địa phương hiện chỉ còn vài người còn biết làm đàn và chơi được một số làn điệu. Người lớn tuổi phải lo mưu sinh, trong khi lớp trẻ có nhiều hình thức giải trí hiện đại và ít cơ hội tiếp xúc với nhạc cụ truyền thống.

Sự đứt gãy trong quá trình truyền nghề khiến các nghệ nhân, ngành giáo dục địa phương nhiều lần trăn trở. Bởi một khi những nghệ nhân cuối cùng không còn đủ sức làm đàn, chơi đàn hay truyền dạy, việc khôi phục lại tiếng Chapi sẽ khó khăn hơn rất nhiều.

Học sinh chăm chú nghe các nghệ nhân truyền dạy

Theo ông Hoàng Lương Đàn, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Phước Hà, việc đưa Chapi vào trường học nhằm tạo điều kiện để học sinh dân tộc thiểu số hiểu hơn về văn hóa của cộng đồng mình. Khi những làn điệu quen thuộc được đưa vào môi trường học đường, các em không chỉ học cách chơi một nhạc cụ mà còn được tiếp cận với câu chuyện, phong tục và đời sống văn hóa của cha ông.

Lần đầu được cầm cây đàn truyền thống, em Tạ Nữ Thu Cúc, học sinh lớp 9.1, chia sẻ: 'Con thấy đàn Chapi khá là hay và cảm thấy rất tự hào về dân tộc của mình. Con sẽ cố gắng học để về dạy lại cho các em nhỏ hơn mình'.

Nghệ nhân hướng dẫn cách chơi đàn Chapi cho các em học sinh

Các nghệ nhân người Raglai chơi đàn Chapi

Hàng tuần, những đứa trẻ đang học cách gảy từng dây Chapi. Tiếng đàn còn có thể chưa thật điêu luyện, nhưng mỗi âm thanh vang lên giữa lớp học hôm nay đang nối một sợi dây từ quá khứ đến tương lai, để tiếng Chapi của người Raglai vang vọng mãi với thời gian.