Học sinh 'thử – sai – làm lại' nối dây, lắp xe, giải cứu dòng nước qua hoạt động STEAM

Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định phát triển giáo dục STEAM là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, hình thành công dân số có năng lực cốt lõi, tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Thông qua việc tích hợp Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Nghệ thuật và Toán học vào chương trình học, STEAM không chỉ giúp học sinh tiếp cận tri thức liên ngành mà còn mở rộng định hướng nghề nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức.

Mục tiêu đến năm 2030 có 80% cơ sở giáo dục các cấp triển khai hoạt động STEAM hiệu quả cho thấy quyết tâm chuyển từ dạy học truyền thụ sang phát triển năng lực người học là một yêu cầu cốt lõi của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Đẩy mạnh giáo dục STEM và ứng dụng AI là nhiệm vụ trọng tâm để thực hiện hiệu quả Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Ảnh: NB&CL

Trong không khí tại Hội trại Sáng tạo STEM với chủ đề 'Khơi nguồn sáng tạo – Kiến tạo tương lai' cho thấy STEAM không phải là những bài học hàn lâm khô cứng.

Trong khuôn khổ Dự án 'Tăng cường Giáo dục Khoa học tại Việt Nam' có sự đồng hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hội trại lần này đã trở thành sân chơi để học sinh trực tiếp trải nghiệm, thử nghiệm và va chạm với thực tế.

Ở thử thách 'Nhà sáng chế trẻ', học sinh phải thiết kế, lắp ráp và vận hành các sản phẩm kỹ thuật từ những vật liệu quen thuộc.

Trong nhiệm vụ 'Hồi sinh dòng nước', các em tiếp cận những vấn đề môi trường bền vững, buộc phải suy nghĩ như những công dân có trách nhiệm với cộng đồng.

Lê Yến Nhi, học sinh Trường THCS Thạnh Mỹ Lợi (TP Hồ Chí Minh) vẫn nhớ cảm giác căng thẳng khi nhóm em loay hoay với chiếc xe năng lượng xanh: 'Chúng em cắt dây điện sai nhiều lần, phải gỡ ra lắp vào liên tục. Có lúc chỉ còn khoảng 10 phút mà xe vẫn chưa hoàn thành, em sợ lắm'.

Nhưng rồi chiếc xe cũng chạy. Không thông qua trung gian, tối giản khối lượng, trục bánh được cố định để xe không lạng lách.

'Khi xe chạy được, tụi em vui không tả nổi. Không chỉ vì sản phẩm hoàn thành, mà vì tụi em đã không bỏ cuộc', Yến Nhi chia sẻ.

Theo các giáo viên, điều quan trọng nhất của STEAM không phải là sản phẩm cuối cùng mà là quá trình học sinh tự tìm tòi, thử nghiệm và rút ra bài học từ thất bại.

Cô Phạm Cao Nguyên, giáo viên Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm (TP Hồ Chí Minh), cho rằng STEAM giúp học sinh vận dụng kiến thức sách vở vào thực tiễn một cách tự nhiên: 'Các em không học riêng lẻ từng môn mà kết nối kiến thức để giải quyết vấn đề. Qua đó, các kỹ năng như làm việc nhóm, hợp tác, giao tiếp và tư duy phản biện được hình thành rất rõ'.

Qua nhiệm vụ 'Nhà sáng chế trẻ', các em sẽ thấy các sản phẩm được chế tạo thông qua bài học thật gần gũi và thân thiện biết bao. Ảnh: NB&CL

Thầy Trần Quang Phúc, giáo viên khoa học tự nhiên Trường THCS Thạnh Mỹ Lợi, nhận xét: 'Nhìn gương mặt học sinh khi sản phẩm hoạt động, có thể thấy sự hứng khởi và niềm tự hào. Đó là nụ cười của người vừa chinh phục được một vấn đề khoa học bằng chính đôi tay và trí óc của mình'.

Theo TS Nguyễn Thị Thanh Huyền, đại diện Vụ Giáo dục Phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo), các mô hình giáo dục STEAM đang hỗ trợ rất hiệu quả cho việc triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, đặc biệt là mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.

'Thông qua các hoạt động trải nghiệm, học sinh học cách tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề thực tiễn và tự nhận diện năng lực của bản thân. Khi trực tiếp làm, các em sẽ hiểu mình phù hợp với lĩnh vực nào, cần bổ sung kỹ năng gì đó chính là định hướng nghề nghiệp thực chất', bà Huyền nhấn mạnh.

Bên cạnh học sinh, giáo viên cũng được nâng cao năng lực chuyên môn thông qua các đợt tập huấn, sinh hoạt chuyên đề, chia sẻ kinh nghiệm tổ chức bài học STEAM, từ đó đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy người học làm trung tâm.

Qua thử thách 'Hồi sinh dòng nước', các em sẽ hiểu rõ hơn vai trò của mình trong việc bảo vệ môi trường bền vững. Ảnh: NB&CL

Bà Đinh Kim Phượng, Quyền Giám đốc Kenan Foundation Asia Việt Nam, cho rằng STEAM không phải điều gì xa vời hay quá phức tạp: 'Đó có thể là những vấn đề rất gần gũi trong đời sống hằng ngày. Khi học sinh được trải nghiệm từ lý thuyết đến thực hành, các em sẽ hiểu sâu hơn giá trị của kiến thức và hình thành niềm đam mê khoa học một cách tự nhiên'.

Các bài học tích hợp STEM, công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (AI) vào lớp học giúp các em không chỉ tiếp cận lý thuyết mà còn biết vận dụng khoa học để giải quyết những bài toán thực tế của cuộc sống. Ảnh: NB&CL

Từ những dây điện bị tuốt nhầm, những bánh xe lăn chưa thẳng đến niềm vui khi sản phẩm vận hành trơn tru, STEAM đang âm thầm thay đổi lớp học. Không ồn ào, không áp đặt, nhưng đủ bền bỉ để gieo mầm cho một thế hệ học sinh dám thử, dám sai và dám sáng tạo.

STEAM, theo cách đó không chỉ là phương pháp giáo dục, mà là hành trình nuôi dưỡng những công dân số có tư duy độc lập, năng lực giải quyết vấn đề và trách nhiệm với tương lai của chính mình và của đất nước.