Minh bạch câu chuyện phân phối sách giáo khoa

Phụ huynh tìm kiếm sách giáo khoa cho con trước thềm năm học 2026-2027 tại Nhà sách FAHASA Nguyễn Huệ (phường Sài Gòn, TPHCM). Ảnh: HOÀNG HÙNG

Tuy nhiên, tính đến chiều 23-9, tại TPHCM - địa phương có quy mô học sinh lớn nhất cả nước - một số đầu SGK như Lịch sử - Địa lý 9, Khoa học tự nhiên 9, Công nghệ 9, Lịch sử - Địa lý 6, Tiếng Việt 2… vẫn không có hàng, dự kiến đầu tháng 10 mới được phân phối về các hệ thống nhà sách.

Lý giải tình trạng vẫn còn thiếu SGK nhiều môn học và khối lớp, đại diện Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (NXBGDVN) tại TPHCM cho biết, SGK được ưu tiên phân bổ về các trường học. Dự kiến sau ngày 25-9, SGK mới được cung ứng cho các cửa hàng thuộc hệ thống phân phối của NXBGDVN và đầu tháng 10 mới được điều phối về các nhà sách, cửa hàng bán lẻ tại TPHCM.

Trong khi đó, tại các trường học, nhiều trường đã hủy đơn đặt hàng SGK, trả lại tiền cho phụ huynh tự ra ngoài mua sách từ giữa tháng 9 do không có nguồn hàng khiến nhiều người phải chạy đôn chạy đáo. Một lần nữa, sự 'chệch nhịp' trong bài toán cung - cầu SGK chưa thể giải quyết dứt điểm, nhất là tại các địa phương có địa bàn phân bố dân cư rộng và nhu cầu mua SGK lớn như tại TPHCM.

Trước đó, tại cuộc họp về báo cáo tình hình cung ứng SGK, rà soát chương trình, SGK phổ thông do Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn cho biết, tỷ lệ SGK đến tay học sinh hiện đã đạt 99,69%. Cả nước chỉ còn thiếu hơn 776.000 bản SGK, số sách còn thiếu này sẽ được nhà xuất bản cung ứng trong vài ngày tới.

Như vậy, về mặt số liệu, SGK đã gần như “phủ kín” nhu cầu của học sinh trên cả nước, song trên thực tế học sinh vẫn học sách photo, phụ huynh tiếp tục 'săn lùng' ở các nhà sách để mua SGK cho con, trong khi trên kệ hàng của nhiều nhà sách vẫn chưa có đủ SGK.

Theo báo cáo của NXBGDVN, SGK thiếu hụt nguồn hàng trên quy mô cả nước là do nhu cầu thực tế của các địa phương tăng đột biến gần 40% so với dự báo ban đầu, đặc biệt tại những địa phương dự kiến triển khai chính sách miễn phí SGK.

Song, câu hỏi được đặt ra là chủ trương cả nước dùng chung một bộ SGK thống nhất từ năm học 2026-2027 đã được công bố từ tháng 12-2025, đồng thời quy mô học sinh ở từng khối lớp, bậc học đã được các địa phương dự báo từ cuối năm học 2025-2026, vì sao “sai số” trong các dự báo lại lớn đến như vậy?

Hiệu trưởng một trường tiểu học tại TPHCM lý giải, từ trước đến nay, chủ trương đặt mua SGK thông qua kênh trường học không phải nhiệm vụ bắt buộc của các nhà trường, có nơi tổ chức, có nơi không.

Để chuẩn bị cho năm học 2026-2027, ngành giáo dục chỉ yêu cầu các trường thống kê số lượng học sinh có nhu cầu mượn SGK tại thư viện, chưa khảo sát tổng nhu cầu học sinh sử dụng SGK. Chỉ đến khi tình trạng thiếu SGK ở mức “báo động đỏ”, trường học mới được huy động làm kênh phân phối.

Do thiếu sự chủ động và thống nhất chung trong toàn ngành nên bài toán cung - cầu lúc này phức tạp hơn rất nhiều do hầu hết phụ huynh không còn đăng ký mua trọn bộ SGK mà mua lẻ ở nhiều môn học khác nhau, dẫn đến việc cung ứng bị tách thành nhiều đợt, mất thời gian hơn, gây nhiều hệ lụy.

Như vậy, tình trạng “chệch nhịp” cung - cầu SGK không chỉ đòi hỏi trách nhiệm của trường học, cơ quan quản lý giáo dục mà cần sự chủ động vào cuộc từ sớm, từ xa của chính quyền địa phương, đồng thời đảm bảo cơ chế phân phối chặt chẽ giữa địa phương với đơn vị cung ứng SGK và hệ thống các cửa hàng phân phối.

Song song với việc rút kinh nghiệm, đề xuất giải pháp trong những năm học kế tiếp, thiết nghĩ để bảo đảm không còn tái diễn tình trạng thiếu hụt SGK, các bộ, ngành cần quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của từng cá nhân, đơn vị nhằm minh bạch hóa cơ chế phối hợp giữa Bộ GD-ĐT, địa phương, đơn vị cung ứng, tránh tình trạng bị động vào mỗi đầu năm học.