Kịch bản phim Việt: Nhiều hạt giống nhưng ít trái ngọt

Phát hiện rồi… bỏ ngỏ

Tại lễ khởi động cuộc thi The First Story mùa 2, biên kịch Trần Khánh Hoàng - người đứng sau nhiều phim ăn khách Báu vật trời cho, Em chưa 18, Đất rừng phương Nam… đã nêu ra một thực tế: phần lớn các cuộc thi biên kịch hiện nay mới chỉ dừng lại ở khâu phát hiện ý tưởng.

Các tác giả đoạt giải The First Story mùa 1 chia sẻ kinh nghiệm khi bước vào nghề biên kịch. ẢNH: F35 STORY

Thí sinh phát triển từ concept (ý tưởng chủ đạo), đến treatment (đề cương chi tiết), thuyết trình trước hội đồng giám khảo, nhưng sau đó là gần như bỏ ngỏ. Ngay cả những dự án đạt giải cao cũng hiếm khi được hoàn thiện thành kịch bản hoàn chỉnh, chưa nói đến việc đưa vào sản xuất. Biên kịch Trần Khánh Hoàng dẫn chứng, cuộc thi Nhà biên kịch tài năng, nơi anh đóng vai trò huấn luyện viên, mỗi mùa trung bình chọn được khoảng 10 ý tưởng xuất sắc nhưng đến nay chưa có tác phẩm nào được hoàn thiện để đưa vào sản xuất. Thậm chí, có mùa nhiều nhà sản xuất đã quan tâm, ký biên bản thỏa thuận hợp tác nhưng rồi mọi thứ vẫn dừng lại ở... trên giấy.

Theo ông Nguyễn Hoàng Hải - Giám đốc nội dung CGV Việt Nam, dù tác phẩm chưa được sử dụng nhưng bản thân các nhà biên kịch đoạt giải lại có được cơ hội để theo nghề. Điển hình như trường hợp của Trần Quang Thiện - quán quân The First Story mùa 1, dù tác phẩm đoạt giải không được dựng thành phim nhưng bản thân Quang Thiện lại được mời tham gia nhóm phát triển kịch bản cho một dự án điện ảnh khác.

Nhìn nhận từ thực tiễn nghề nghiệp, biên kịch Nhung Khìn cho rằng, các biên kịch trẻ hiện nay thường loay hoay trong việc xác định mục tiêu cho tác phẩm. Theo chị, có 2 con đường khá rõ ràng, hoặc dự án dành cho khán giả đại chúng hoặc chỉ để thể hiện dấu ấn cá nhân. Khi đã xác định được điều đó sẽ giúp các bạn trẻ chọn được con đường chủ đạo để phát triển câu chuyện từ ý tưởng sáng tạo.

Biên kịch Nhung Khìn khẳng định, nghiên cứu thực tế là bài học lớn đối với bất kỳ biên kịch nào. Có rất nhiều điều người viết tưởng là đúng nhưng trong thực tế cuộc sống lại là sai, đưa lên phim sẽ khiến khán giả phản ứng tiêu cực với tác phẩm.

Nhiều khoảng trống

Phần lớn nhà làm phim Việt vẫn thường trích dẫn lời của vị đạo diễn lừng danh Alfred Hitchcock (Anh): 'Kịch bản, kịch bản và kịch bản' để nói về yếu tố quan trọng nhất tạo nên một bộ phim hay. Tại Việt Nam, việc thiếu kịch bản hay ngày càng bộc lộ rõ khi thị trường mở rộng. Để lấp khoảng trống, nhiều nhà làm phim chọn remake (làm lại), chuyển thể văn học, lấy cảm hứng từ các câu chuyện có thật… Dù nở rộ các cuộc thi về biên kịch, kể cả do Cục Điện ảnh tổ chức, số lượng kịch bản thực sự được sản xuất vẫn rất hạn chế. Một vài dự án đạt giải thành hình nhờ nguồn vốn Nhà nước như Vầng trăng thơ ấu (tác giả Đặng Thị Thanh Bình), hoặc nỗ lực cá nhân của đạo diễn như Culi không bao giờ khóc (tác giả Phạm Ngọc Lân và Nghiêm Quỳnh Trang). Nhưng con số này quá ít so với tiềm năng.

Thực tế hiện nay, không ít kịch bản phim điện ảnh Việt vẫn bị đánh giá thiếu tính logic và rời rạc, lạm dụng plot twist (nút thắt câu chuyện), nhịp độ không đồng đều, xây dựng nhân vật thiếu chiều sâu, lời thoại sách vở, mắc lỗi về kiến thức ngành nghề... Theo biên kịch Nhung Khìn, vấn đề hiện nay là nhiều bạn trẻ đang tự biến mình thành 'biên kịch salon', tức là chỉ ngồi trong phòng và tưởng tượng ra thế giới mình viết. Chị từng đọc kịch bản phim hành động, trong đó có chi tiết nhân vật chính chạy tắc ráng ra đảo Phú Quốc. Đọc đến đó, chị dừng ngay lập tức vì tắc ráng là loại ghe chạy sông ở miền Tây, không thể ra biển.

Việc khai thác nguồn kịch bản từ các cuộc thi, các dự án dang dở hiện rất hiếm hoi. Gần đây nhất chỉ có dự án First line của đạo diễn Trần Thanh Huy với mục tiêu tạo cơ hội cho các nhà làm phim, biên kịch trẻ - những người đang nắm giữ các ý tưởng đột phá, có cơ hội viết tiếp câu chuyện của mình và biến nó thành tác phẩm điện ảnh thực thụ trên màn ảnh rộng. 'First line ra đời để rã đông những trang giấy kịch bản đang ngủ quên trong ngăn kéo, kết nối những nhà kể chuyện tài năng với các nhà sản xuất, đạo diễn hàng đầu', đạo diễn Trần Thanh Huy chia sẻ.