Liên Hợp Quốc cảnh báo AI có thể làm gia tăng bất bình đẳng toàn cầu

Báo cáo nhấn mạnh: 'Chỉ tiếp cận được các công cụ AI thôi là chưa đủ để mang lại lợi ích công bằng. Các quốc gia phụ thuộc vào mô hình AI, hạ tầng điện toán đám mây và các luồng dữ liệu từ nước ngoài có thể sử dụng AI, nhưng lại thiếu quyền kiểm soát đối với các tiêu chuẩn, cơ chế bảo vệ cũng như khả năng điều chỉnh công nghệ phù hợp với điều kiện trong nước.'

Bản phân tích do Hội đồng Khoa học quốc tế độc lập về AI, cơ quan được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thành lập năm ngoái với vai trò là 'cơ quan khoa học toàn cầu đầu tiên về AI' thực hiện đã đánh giá cả cơ hội và rủi ro mà AI mang lại, từ khả năng thúc đẩy chuyển đổi trong các lĩnh vực như nông nghiệp, giáo dục đến nguy cơ bị lợi dụng để thực hiện hành vi gian lận hoặc tác động đến các cuộc bầu cử.

Liên Hợp Quốc cảnh báo AI có thể làm gia tăng bất bình đẳng toàn cầu nếu thiếu cơ chế quản trị phù hợp. Ảnh minh họa do AI tạo

Báo cáo sơ bộ cũng đóng vai trò như một bộ hướng dẫn ban đầu dành cho các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc trong việc khai thác tiềm năng của AI phục vụ phát triển kinh tế, đồng thời hạn chế và ứng phó với các rủi ro.

Các khuyến nghị bao gồm phát triển hạ tầng AI tại địa phương, như xây dựng trung tâm dữ liệu; nâng cao kiến thức về AI trong trường học và lực lượng lao động; đầu tư cho các nhà phát triển; thành lập các viện nghiên cứu an toàn AI; xây dựng chiến lược ứng phó với thông tin sai lệch; đồng thời thường xuyên đánh giá hiệu quả hoạt động của các hệ thống AI sau khi đưa vào sử dụng trong điều kiện thực tế, với người dùng, nhiệm vụ và môi trường thực.

Theo báo cáo, hiện có hơn 1 tỉ người trên thế giới sử dụng AI hằng tuần. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận và cách thức ứng dụng công nghệ này có sự khác biệt lớn giữa các quốc gia, trong đó các nước đang phát triển vẫn tụt lại khá xa so với các nền kinh tế phát triển.

Mỹ và Trung Quốc hiện giữ vai trò dẫn đầu trong phát triển các mô hình AI tiên tiến cũng như đầu tư vào hạ tầng điện toán, bao gồm phần cứng, bộ nhớ, mạng lưới và hệ thống lưu trữ phục vụ vận hành các mô hình AI quy mô lớn.

Nhóm chuyên gia khuyến nghị các quốc gia còn tụt hậu trong phát triển AI cần cân nhắc đầu tư mạnh vào hạ tầng điện toán và dữ liệu.

Tuy nhiên, báo cáo cũng lưu ý điều này đòi hỏi nguồn điện ổn định, hệ thống trung tâm dữ liệu quy mô lớn và phải tính đến các tác động môi trường như mức tiêu thụ điện, nước cao cùng nguy cơ gia tăng phát thải khí nhà kính.

Bên cạnh đó, các tác giả cho rằng việc đánh giá mức độ an toàn và giám sát các mô hình AI ngày càng mạnh mẽ vẫn là một thách thức lớn.

'Hầu hết các quốc gia, kể cả nhiều nền kinh tế phát triển, vẫn thiếu năng lực kỹ thuật để đánh giá hiệu quả các mô hình AI tiên tiến hoặc tham gia một cách thực chất vào quá trình quản trị công nghệ này', báo cáo nêu.

Nhóm gồm 40 nhà khoa học độc lập đến từ nhiều quốc gia khẳng định đây là báo cáo đầu tiên thuộc loại này. Theo các tác giả, Liên Hợp Quốc là diễn đàn phù hợp nhất để xử lý những rủi ro xuyên biên giới do AI đặt ra, với cách tiếp cận dựa trên cơ sở khoa học thay vì chính trị.

Báo cáo cũng chỉ ra rằng sự khác biệt về ngôn ngữ và khả năng tiếp cận Internet đang làm gia tăng khoảng cách số trên toàn cầu.

Theo báo cáo, các công cụ AI hiện vẫn hoạt động hiệu quả chủ yếu với tiếng Anh và một số ngôn ngữ phổ biến, trong khi phần lớn các ngôn ngữ khác hoặc chưa được hỗ trợ đầy đủ hoặc cho kết quả kém chính xác.

Những hạn chế này có thể gây hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.

Báo cáo dẫn ví dụ hệ thống dịch máy tiếng Tigrinya từng nhầm lẫn giữa bệnh đậu mùa với bệnh giang mai, bệnh lậu với bệnh tiểu đường, thậm chí dịch cụm từ 'bạn đã được truyền kháng sinh tĩnh mạch' thành 'bạn đã được truyền thuốc trừ sâu tĩnh mạch'.

Theo báo cáo, những sai sót như vậy có thể gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

Ngoài ra, nhiều khu vực trên thế giới vẫn chưa có điều kiện tiếp cận Internet ổn định, chứ chưa nói đến việc ứng dụng AI. Theo Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), hiện vẫn có hơn 2 tỉ người, tương đương gần một phần ba dân số thế giới, hoàn toàn chưa được kết nối Internet.