Gia đình là nôi nuôi dưỡng và giữ lửa nghệ thuật

Với họa sĩ Chu Nhật Quang (bên phải), gia đình là điểm tựa tinh thần, giúp anh giữ vững bản sắc văn hóa trong hành trình sáng tạo nghệ thuật

'Ngôi trường' đầu tiên nuôi dưỡng nghệ thuật

Gia đình là thiết chế xã hội nhỏ nhất nhưng giữ vai trò then chốt trong việc hình thành nhân cách con người. Không chỉ là nơi 'chôn nhau cắt rốn', gia đình còn là môi trường giáo dục đầu tiên, nơi những giá trị sống, chuẩn mực văn hóa được bồi đắp bền bỉ và trở thành gốc rễ theo mỗi người suốt cuộc đời. Với lĩnh vực nghệ thuật, gia đình chính là chiếc nôi nuôi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ, nơi hạt mầm sáng tạo được ươm trồng từ những điều bình dị nhất.

Trong những gia đình có truyền thống, nghệ thuật hiện diện như một phần 'máu thịt' qua không gian sinh hoạt, nhịp lao động, cách ứng xử với di sản văn hóa… Chính nền tảng ấy giúp người nghệ sĩ sớm hình thành bản lĩnh sáng tạo, có điểm tựa tinh thần vững vàng để vừa gìn giữ cốt lõi văn hóa, vừa làm mới bản sắc dân tộc trong dòng chảy hiện đại.

Câu chuyện của họa sĩ trẻ Chu Nhật Quang là minh chứng rõ nét cho vai trò nền tảng của gia đình trong việc nuôi dưỡng con đường nghệ thuật. Tác phẩm sơn mài khổ lớn Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập được xác lập Kỷ lục Guinness thế giới không chỉ là dấu ấn cá nhân, mà còn phản chiếu chiều sâu của một hậu phương gia đình giàu truyền thống văn hóa.

Sinh ra trong không gian nghệ thuật được bồi đắp qua nhiều thế hệ, Chu Nhật Quang chịu ảnh hưởng sâu sắc từ ông nội - NSND Chu Mạnh Chấn, người gắn bó trọn đời với hội họa sơn mài, và cha là NSƯT Chu Lượng, nguyên Phó Giám đốc Nhà hát Múa rối Thăng Long. Tiếp nối dòng chảy ấy, anh lựa chọn sơn mài như một cách gìn giữ và làm mới bản sắc dân tộc. Dù học tập ở nước ngoài, Chu Nhật Quang vẫn kiên định đưa tinh thần văn hóa Việt vào các sáng tác của mình.

Họa sĩ chia sẻ, tuổi thơ anh gắn liền với mùi sơn mài, với những buổi theo cha đến Nhà hát xem múa rối nước. Chính sự hiện diện lặng lẽ nhưng bền bỉ ấy đã khiến nghệ thuật thấm dần vào cảm xúc và tư duy của anh lúc nào không hay. Khi bước ra môi trường đào tạo chuyên nghiệp, rồi tiếp xúc với nghệ thuật phương Tây, anh càng nhận rõ nền tảng gia đình là điểm tựa vững chắc cho hành trình sáng tạo.

'Văn hóa phương Tây khuyến khích cái mới, cái khác biệt; trong khi văn hóa Việt Nam luôn có xu hướng quay về cội nguồn, gìn giữ và bồi đắp giá trị truyền thống. Sự va đập giữa hai dòng chảy ấy giúp tôi ý thức sâu sắc hơn về con đường mình đi. Với tôi, làm nghệ thuật không chỉ là sáng tạo, mà còn là tiếp nối ký ức văn hóa, giữ lấy căn cước dân tộc và trao truyền cho các thế hệ sau bằng ngôn ngữ của thời đại hôm nay', họa sĩ bày tỏ.

Gia đình - điểm tựa của người làm nghệ thuật

Gia đình không chỉ là nơi khơi mở những tiếp xúc ban đầu với nghệ thuật, mà còn giữ vai trò bền bỉ trong việc duy trì mạch sáng tạo và gìn giữ các giá trị văn hóa giữa bối cảnh hội nhập. Thông qua sự truyền dạy, đối thoại và đồng hành giữa các thế hệ, nghệ thuật được tiếp nối như một hệ giá trị sống. Chính nền tảng gia đình giúp người nghệ sĩ giữ cho những tác phẩm mình sáng tạo luôn mang đậm bản sắc văn hóa, không hòa tan trong dòng chảy hiện đại.

Trong quá trình họa sĩ Chu Nhật Quang học tập tại Mỹ, sự đồng hành của gia đình tiếp tục phát huy vai trò quan trọng. NSƯT Chu Lượng cho biết, thời gian con du học, hai bố con thường xuyên trao đổi qua điện thoại, từ những bài hình họa khó đến các vấn đề chuyên môn trong học tập và sáng tác. Khi con trai tiếp cận môi trường văn hóa hiện đại, cởi mở và nhiều khác biệt, ông luôn nhắc nhở con trân trọng các giá trị văn hóa Việt Nam, coi đó là nền tảng không thể thiếu trên con đường làm nghệ thuật.

Việc tiếp thu tinh hoa thế giới là cần thiết, nhưng bản sắc chỉ được hình thành khi người nghệ sĩ hiểu rõ cội nguồn của mình. Sự định hướng ấy không mang tính áp đặt, mà được truyền tải bằng đối thoại và chia sẻ, giúp người trẻ tự ý thức gìn giữ văn hóa dân tộc như một điểm tựa tinh thần và nguồn chất liệu sáng tạo.

Trong đời sống nghệ thuật truyền thống, gia đình thường là nơi gieo mầm và giữ lửa cho tình yêu nghệ thuật, ngay cả khi cuộc sống buộc con người phải rẽ sang những lựa chọn khác. Có những giai đoạn, vì mưu sinh, nghệ thuật phải tạm lùi lại phía sau, nhưng vẫn tồn tại âm thầm. Chính mạch ngầm ấy giúp tình yêu nghệ thuật không bị đứt đoạn, để khi điều kiện cho phép, người ta có thể quay trở về với đam mê đã được nuôi dưỡng từ gốc rễ gia đình.

Câu chuyện của anh Nguyễn Danh Khoa, sinh ra trong gia đình có truyền thống tuồng là một minh chứng. Vì cuộc sống, anh từng rời xa sân khấu để lo toan mưu sinh, nhưng 'lửa tuồng' vẫn âm ỉ cháy trong anh. Khi cuộc sống dần ổn định, ở tuổi ngoài 50, anh trở lại sân khấu, gia nhập đoàn Tuồng Phú Mẫn, tiếp nối hành trình nghệ thuật bằng sự bền bỉ của một tình yêu được gìn giữ từ gia đình.

'Có lúc tôi phải rời sân khấu, nhưng tuồng vẫn ở trong trái tim tôi. Khi điều kiện cho phép, tôi quay lại, đơn giản là để được sống với nghề và giữ mạch tuồng truyền thống', anh chia sẻ.

Từ những câu chuyện cụ thể ấy, có thể thấy, gia đình chính là cấu trúc nền trong việc nuôi dưỡng nghệ thuật và gìn giữ bản sắc văn hóa. Dù mỗi nghệ sĩ có những lối đi khác nhau, nền tảng gia đình vẫn là điểm tựa quan trọng, giúp nghệ thuật truyền thống không bị gián đoạn, mà tiếp tục được trao truyền và phát triển qua các thế hệ.