5 bước xử lý khi bị rắn cắn để giảm thiểu nguy cơ tử vong

 Khi bị rắn cắn (đặc biệt là rắn độc), thời gian là yếu tố quyết định mạng sống của nạn nhân. Việc xử lý đúng cách trong những phút đầu tiên giúp làm chậm tốc độ lan truyền của nọc độc và bảo vệ các cơ quan nội tạng.

5 BƯỚC SƠ CỨU CHUẨN Y TẾ

1. Đưa nạn nhân rời khỏi tầm tấn công của rắn và giữ bình tĩnh tuyệt đối

Ngay lập tức di chuyển nạn nhân đến vị trí an toàn cách xa con rắn; trấn an để nạn nhân ngồi hoặc nằm im, tuyệt đối không cho phép họ tự đi lại hay chạy nhảy.

Rắn độc có thể tấn công nhiều lần nếu cảm thấy vẫn bị đe dọa. Vì vậy, nhanh chóng rời khỏi khu vực sẽ giúp tránh nguy cơ bị cắn thêm.

Xử lý đúng cách vết rắn cắn sẽ giúp giảm bớt nguy cơ (Ảnh minh họa)

Khi nạn nhân hoảng loạn, sợ hãi hoặc vận động cơ thể, tim sẽ đập nhanh hơn và các cơ co thắt liên tục. Điều này làm tăng tốc độ tuần hoàn máu, khiến nọc độc di chuyển về tim và lan khắp cơ thể nhanh gấp nhiều lần. Giữ bình tĩnh và nằm im là cách hiệu quả nhất để kìm hãm nọc độc.

2. Cố định chi bị cắn và đặt thấp hơn vị trí của tim

Dùng nẹp gỗ, cành cây hoặc băng vải để cố định lỏng lẻo tay hoặc chân bị cắn (giống như cố định xương gãy). Sau đó, đặt vùng bị cắn nằm ở vị trí thấp hơn tim của nạn nhân.

Phần lớn nọc độc của các loài rắn phổ biến tại Việt Nam (như rắn lục, rắn hổ) di chuyển vào cơ thể thông qua hệ bạch huyết chứ không đi thẳng vào mạch máu lớn. Hệ bạch huyết vận hành chủ yếu dựa vào sự co bóp của các cơ khi ta cử động. Vì vậy, cố định chi bị cắn sẽ làm 'tê liệt' hệ bạch huyết tại vùng đó, ngăn nọc độc phát tán.

Đặt chi bị cắn thấp hơn tim giúp hạn chế nọc độc theo dòng máu lan nhanh về trung tâm cơ thể nhờ tác động của trọng lực.

3. Cởi bỏ đồ trang sức, quần áo bó chặt tại vùng bị cắn

Ngay lập tức tháo nhẫn, vòng tay, đồng hồ, giày dép hoặc cắt bỏ phần ống quần/ống tay áo bó sát quanh vết cắn.

Nọc độc của rắn (đặc biệt là họ rắn lục) gây ra tình trạng hoại tử tế bào và phù nề dữ dội tại vùng bị cắn. Nếu không cởi bỏ trang sức hay quần áo chật kịp thời, khi vùng da thịt sưng to lên, các vật dụng này sẽ thắt nghẹt lại giống như một chiếc dây garô vô tình. Điều này làm cắt đứt hoàn toàn mạch máu nuôi dưỡng chi, dẫn đến hoại tử nặng nề và bắt buộc phải cắt cụt tay/chân.  

4. Làm sạch vết thương bằng nước sạch hoặc xà phòng nhẹ

Dùng nước sạch (nước đóng chai, nước vòi) dội nhẹ nhàng lên vết cắn để rửa trôi bụi bẩn. Nếu có xà phòng, hãy rửa thật nhẹ xung quanh, tuyệt đối không chà xát mạnh vào lỗ răng nọc.

Hãy rửa thật nhẹ xung quanh vết rắn cắn (Ảnh minh họa)

Miệng của loài rắn chứa rất nhiều vi khuẩn uốn ván và các loại vi sinh vật hoại tử khác. Việc làm sạch giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng máu thứ phát.

Ngoài ra, bước này giúp rửa trôi lượng nọc độc dư thừa còn bám trên bề mặt da xung quanh vết cắn, tránh việc nọc độc bên ngoài vô tình thấm thêm vào trong quá trình vận chuyển nạn nhân.

5. Khẩn cấp vận chuyển nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất

Gọi xe cấp cứu hoặc dùng phương tiện giao thông (ô tô, xe máy nhưng nạn nhân phải ngồi sau có người đỡ) để đưa đi bệnh viện ngay. Nếu có thể, hãy chụp lại ảnh con rắn hoặc nhớ rõ màu sắc, hình dáng của nó để báo với bác sĩ.

Đâylà biện pháp điều trị đặc hiệu duy nhất có thể trung hòa độc tố và cứu mạng nạn nhân. Các mẹo dân gian như đắp lá cây, hút nọc hoàn toàn không có tác dụng y học.

Việc nhận dạng được loài rắn giúp các bác sĩ chọn chính xác loại huyết thanh đơn giá (chỉ dùng cho loại rắn đó), giúp tăng tỉ lệ cứu sống và giảm thiểu tác dụng phụ cho bệnh nhân.

4 SAI LẦM CHẾT NGƯỜI CẦN TRÁNH TUYỆT ĐỐI:

1. Không rạch, bóp hoặc hút nọc: Việc này làm tổn thương thêm mạch máu, khiến nhiễm trùng nặng hơn và nọc độc ngấm nhanh hơn. Người hút nọc bằng miệng cũng có nguy cơ bị ngộ độc nếu có vết xước trong miệng.

2. Không garô chặt (cột thắt nút): Việc garô quá chặt làm tắc nghẽn mạch máu hoàn toàn, gây hoại tử chi rất nhanh trước khi nạn nhân kịp đến bệnh viện.

3. Không chườm đá: Khí lạnh làm co mạch cục bộ, kết hợp với nọc độc sẽ làm tăng tốc độ hoại tử mô thịt.

4. Không uống rượu hoặc dùng thuốc giảm đau bừa bãi: Rượu làm mạch máu giãn ra, đẩy nọc độc đi nhanh hơn. Một số thuốc giảm đau (như Aspirin, Ibuprofen) làm máu khó đông, cực kỳ nguy hiểm nếu bị rắn lục (gây xuất huyết) cắn.