Bố mẹ trồng lúa, con trai trúng tuyển Harvard, giờ là CEO công ty công nghệ sinh học

Từ cậu bé làng núi đến sinh viên xuất sắc của Trung Quốc

Sinh năm 1988 tại một ngôi làng nhỏ ở tỉnh Hồ Nam (Trung Quốc), Hà Giang (He Jiang) lớn lên trong một gia đình thuần nông. Tuổi thơ của anh gắn với ruộng đồng, những ngày theo cha mẹ ra đồng cấy lúa, làm cỏ hay gặt hái như bao đứa trẻ miền quê khác.

Điều kiện sống khi đó khá khó khăn. Ngôi trường làng nơi Hà Giang học tiểu học và trung học cơ sở thiếu thốn cơ sở vật chất. Những cuốn vở cũ nhiều khi phải tẩy đi để viết lại. Khái niệm lớp học thêm hay các hoạt động ngoại khóa gần như xa lạ với cậu bé vùng núi.

Thế nhưng trong gia đình nhỏ ấy, cha mẹ lại tạo ra một môi trường học tập đặc biệt. Dù làm nông vất vả, cha của Hà Giang vẫn giữ thói quen kể chuyện cho hai con trai nghe trước khi đi ngủ. Còn mẹ - dù không học cao, vẫn thường ngồi cạnh con khi chúng học bài, lắng nghe chúng đọc sách và cùng trao đổi về những điều chưa hiểu.

Chính những thói quen giản dị ấy đã nuôi dưỡng sự tò mò và khả năng tự học của cậu bé nông thôn.

Năm 2005, Hà Giang đỗ vào Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc - một trong những trường đại học khoa học danh giá nhất Trung Quốc. Tại đây, anh nhanh chóng nổi bật với thành tích học tập xuất sắc.

Trong suốt bốn năm đại học, anh liên tục đứng đầu khoa và được trao học bổng. Thành tích này không chỉ khẳng định năng lực học thuật của anh mà còn mở cánh cửa bước ra thế giới.

Năm 2009, sau khi tốt nghiệp đại học với kết quả xuất sắc, Hà Giang được nhận vào chương trình đào tạo liên thông thạc sĩ - tiến sĩ ngành sinh học tại Đại học Harvard - một trong những trường đại học hàng đầu thế giới.

Đối với chàng trai đến từ một ngôi làng nghèo ở Hồ Nam, Trung Quốc, việc bước chân vào Harvard giống như một bước ngoặt lớn của cuộc đời.

Tại Harvard, anh theo học dưới sự hướng dẫn của nhà khoa học nổi tiếng Xiaowei Zhuang. Công việc nghiên cứu của anh tập trung vào sinh học phân tử và các công nghệ hình ảnh gene tiên tiến.

Năm 2015, Hà Giang hoàn thành chương trình tiến sĩ sinh học. Nhưng dấu mốc khiến tên tuổi anh được biết đến rộng rãi hơn lại đến vào năm sau đó.

Tháng 5.2016, tại lễ tốt nghiệp của Đại học Harvard, Hà Giang được chọn làm sinh viên đại diện phát biểu trước hàng chục nghìn người tham dự. Đây là lần đầu tiên một sinh viên đến từ Trung Quốc đại lục đứng trên sân khấu danh giá này.

Sau khi nhận bằng tiến sĩ, Hà Giang tiếp tục nghiên cứu tại Massachusetts Institute of Technology, nơi anh tham gia các dự án liên quan đến công nghệ sinh học như nuôi cấy gan nhân tạo, kỹ thuật mô và phát hiện sớm ung thư.

Những đóng góp trong lĩnh vực y sinh học giúp anh được vinh danh trong danh sách Forbes 30 Under 30, nhóm các nhà khoa học trẻ có ảnh hưởng trong lĩnh vực y tế - sức khỏe, vào năm 2018. Ngoài ra, anh còn nhận được Giải thưởng Ngôi sao Công nghệ sinh học mới nổi ở Mỹ (STAT Wunderkind).

Sau nhiều năm làm nghiên cứu, Hà Giang bắt đầu suy nghĩ về việc đưa các công nghệ sinh học từ phòng thí nghiệm ra đời sống thực tế.

Năm 2019, anh cùng các cộng sự thành lập công ty công nghệ sinh học Vizgen tại Cambridge, khu vực được xem là trung tâm công nghệ sinh học lớn của thế giới.

Vizgen tập trung phát triển công nghệ spatial genomics - một lĩnh vực mới cho phép các nhà khoa học quan sát hoạt động của gene trong từng tế bào của mô sinh học. Công nghệ này đặc biệt hữu ích trong nghiên cứu ung thư, thần kinh học và phát triển thuốc.

Nền tảng công nghệ cốt lõi của công ty dựa trên phương pháp MERFISH - kỹ thuật hình ảnh gene tiên tiến được phát triển từ phòng thí nghiệm của giáo sư Xiaowei Zhuang tại Harvard.

Chỉ sau vài năm thành lập, Vizgen đã nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới đầu tư. Công ty nhận được hàng trăm triệu USD vốn từ các quỹ lớn như ARCH Venture Partners hay Northpond Ventures.

Các sản phẩm của Vizgen được bán tại hơn 20 quốc gia và được nhiều tập đoàn dược lớn sử dụng, trong đó có Pfizer và Novartis.

Đến năm 2023, doanh thu của công ty đạt khoảng 250 triệu nhân dân tệ (tương đương hơn 860 tỉ đồng, tính theo tỉ giá năm 2023), đưa Vizgen trở thành một trong những doanh nghiệp đáng chú ý trong lĩnh vực công nghệ sinh học toàn cầu.

Tính đến năm 2026, Hà Giang vẫn giữ vai trò đồng sáng lập và lãnh đạo bộ phận nghiên cứu, phát triển của Vizgen, tiếp tục dẫn dắt quá trình chuyển giao công nghệ từ nghiên cứu sang ứng dụng thương mại.

Dù thành công trong lĩnh vực kinh doanh, anh vẫn giữ phong cách sống khá kín tiếng. Hà Giang hiếm khi xuất hiện trên mạng xã hội, phần lớn thời gian dành cho công việc nghiên cứu và gia đình tại khu vực Boston - Cambridge.

Theo các cuộc phỏng vấn trước đây, anh đã lập gia đình và có con, song gần như không chia sẻ nhiều về đời sống cá nhân.

Ngoài công việc nghiên cứu và khởi nghiệp, Hà Giang còn viết sách về giáo dục và hành trình trưởng thành của mình. Trong các tác phẩm của mình, anh chia sẻ quan điểm rằng thành công không nhất thiết phụ thuộc vào điều kiện xuất phát.

Theo anh, điều quan trọng nhất là khả năng tự học, thói quen tư duy và môi trường gia đình tích cực.