Hàng trăm nghìn hộ dân có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt do El Nino

Theo Cục Khí tượng thủy văn, ENSO đã chuyển sang trạng thái El Nino. Dự báo, trong thời kỳ tháng 9-11/2026, xác suất El Nino duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh lên tới 100%, trong đó khoảng 93% đạt cường độ rất mạnh. Sang thời kỳ tháng 10-12/2026, xác suất El Nino đạt cường độ rất mạnh lên tới 95%. Trong thời kỳ tháng 12/2026-2/2027, trạng thái El Nino mạnh đến rất mạnh tiếp tục được duy trì với xác suất khoảng 93%.

Theo dữ liệu thống kê trong quá khứ, El Nino thường làm lượng mưa và nguồn nước suy giảm, kéo theo nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân. Các đợt hạn hán, xâm nhập mặn nghiêm trọng do El Nino từng xảy ra trong các giai đoạn 2014-2016, 2019-2020 và 2023-2024, trong đó Đồng bằng sông Cửu Long, Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ (bao gồm cao nguyên Nam Trung Bộ - Tây Nguyên cũ) và Đông Nam Bộ là những khu vực chịu ảnh hưởng nặng.

El Nino mạnh đến rất mạnh, cảnh báo hạn hán kéo dài đến năm 2027.

Theo đánh giá của các cơ quan khoa học thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn trên diện rộng có thể bắt đầu từ đầu mùa khô, khoảng tháng 11/2026. Tình trạng này có khả năng kéo dài đến tháng 5/2027 tại Đồng bằng sông Cửu Long, cao nguyên Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ; riêng Bắc Trung Bộ và duyên hải Nam Trung Bộ có thể kéo dài đến tháng 7-8/2027.

Nguy cơ ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, hạn hán, thiếu nước phụ thuộc vào mức độ xâm nhập mặn ở các cửa sông, phụ thuộc chính vào dòng chảy từ thượng nguồn sông Cửu Long về sông Cửu Long và diễn biến thủy triều từ biển. Thời gian ảnh hưởng dự kiến bắt đầu từ cuối tháng 12/2026, cao điểm trong tháng 1-4/2027.

Với kịch bản rủi ro cao, nguồn nước về Đồng bằng sông Cửu Long có thể thấp hơn 5-10% so với trung bình nhiều năm. Ranh mặn 4 g/l tại các cửa sông Cửu Long có thể vào sâu 45-60 km, trong khi tại các cửa sông Vàm Cỏ có thể vào sâu 90-100 km.

Kịch bản này có thể khiến khoảng 64.000 ha lúa Đông Xuân và 80.000 ha lúa - tôm có nguy cơ bị ảnh hưởng. Khoảng 19.000 ha cây ăn trái tại các khu vực ven biển cũng có khả năng chịu tác động của xâm nhập mặn.

Trong kịch bản rủi ro rất cao, nguồn nước về Đồng bằng sông Cửu Long có thể thấp hơn 15-20% so với trung bình nhiều năm. Ranh mặn 4 g/l tại các cửa sông Cửu Long có khả năng xâm nhập sâu 50-70 km; tại các cửa sông Vàm Cỏ có thể vào sâu 110-130 km.

Khi đó, khoảng 85.800 ha lúa Đông Xuân và 120.000 ha lúa - tôm có nguy cơ bị ảnh hưởng, cùng khoảng 45.000 ha cây ăn trái tại các vùng ven biển.

Đối với Bắc Trung Bộ và duyên hải Nam Trung Bộ, nguồn nước phục vụ sản xuất phụ thuộc lớn vào khả năng tích nước của các hồ chứa trong mùa mưa năm 2026. Nguy cơ ảnh hưởng được đánh giá cho cả vụ Đông Xuân 2026-2027 và Hè Thu 2027.

Tình trạng thiếu nước làm ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Ảnh minh họa

Ở kịch bản rủi ro cao, nếu lượng mưa mùa mưa năm 2026 thấp hơn 10-20% so với trung bình nhiều năm nhưng các hồ chứa tích được tối thiểu 80-90% dung tích thiết kế, nguồn nước cơ bản vẫn bảo đảm cho sản xuất tại các vùng có hệ thống thủy lợi vừa và lớn. Tuy nhiên, khoảng 12.000-25.000 ha đất sản xuất ngoài hệ thống thủy lợi và sử dụng các công trình nhỏ có thể bị ảnh hưởng bởi hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.

Trong kịch bản rủi ro rất cao, lượng mưa mùa mưa năm 2026 có thể thiếu hụt 20-40%, trong khi các hồ chứa chỉ tích được 70-80% dung tích thiết kế. Kết hợp với nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm 1-2 độ C, khoảng 25.000-50.000 ha cây trồng có nguy cơ bị ảnh hưởng trong vụ Đông Xuân.

Sang vụ Hè Thu 2027, cao điểm hạn hán, thiếu nước được dự báo vào tháng 6-8. Diện tích có nguy cơ bị ảnh hưởng có thể lên tới 58.000-85.000 ha trong kịch bản rủi ro cao và 90.000-120.000 ha trong kịch bản rủi ro rất cao.

Tại cao nguyên Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, hạn hán, thiếu nước chủ yếu ảnh hưởng cho các diện tích nằm ngoài công trình thủy lợi phụ trách tưới (diện tích này rất lớn, chiếm hơn 70% tổng diện tích canh tác nông nghiệp).

Trong vụ Đông Xuân 2026-2027, cao điểm ảnh hưởng được dự báo từ tháng 2-5/2027. Với kịch bản rủi ro cao, khoảng 42.000-75.000 ha, chủ yếu là cây lâu năm, có thể bị ảnh hưởng. Trong kịch bản rủi ro rất cao, diện tích bị ảnh hưởng có thể lên tới 135.000-190.000 ha.

Đối với vụ Mùa/Hè Thu 2027, nếu El Nino khiến mùa mưa đến muộn, khoảng 10.000-15.000 ha có thể bị ảnh hưởng trong kịch bản rủi ro cao và 20.000-40.000 ha trong kịch bản rủi ro rất cao.

Hàng trăm nghìn hộ dân có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt

Không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, El Nino còn có thể làm gia tăng nguy cơ thiếu nước sinh hoạt tại nhiều khu vực nông thôn.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, trong kịch bản rủi ro cao, dự kiến có khoảng 55.300 hộ dân có nguy cơ ảnh hưởng thiếu nước sinh hoạt, chủ yếu là nhóm dân cư không có khả năng cấp nước tập trung, sống phân tán, rải rác các kênh rạch, vùng ven biển và một số đảo thuộc tỉnh An Giang, trong đó Vĩnh Long 12.500 hộ, An Giang 13.000 hộ, Cà Mau 28.000 hộ.

Nếu xảy ra kịch bản rủi ro rất cao, dự kiến có khoảng 107.000 hộ dân có nguy cơ ảnh hưởng thiếu nước sinh hoạt, tập trung tại các tỉnh Vĩnh Long 28.500 hộ, An Giang 24.400 hộ, Cà Mau 43.000 hộ, Cần Thơ 11.300 hộ, trong đó có 18.600 hộ bị ảnh hưởng từ công trình cấp nước tập trung.

Tại Bắc Trung Bộ và duyên hải Nam Trung Bộ, kịch bản rủi ro cao có thể khiến khoảng 21.180 hộ dân có nguy cơ ảnh hưởng thiếu nước sinh hoạt, tập trung chủ yếu tại các xã vùng cao, đồng bào dân tộc thiểu số, do nguồn nước bị cạn kiệt, tập trung tại các tỉnh như Thanh Hóa 350 hộ, Quảng Trị 14.290 hộ, Quảng Ngãi 3.600 hộ, Đà Nẵng 2.400 hộ, Khánh Hòa 540 hộ.

Hàng trăm nghìn hộ dân có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt. Ảnh minh hoạ

Trong kịch bản rủi ro rất cao, số hộ có nguy cơ ảnh hưởng có thể lên tới khoảng 92.830 hộ dân do nguồn nước cấp bị suy kiệt, công trình trữ nước hộ gia đình không đủ lượng trữ khi hạn hán kéo dài, tập trung tại các nhóm cộng đồng dân cư sinh sống tại các khu vực chưa được cấp nước tập trung, công trình cấp nước quy mô nhỏ, khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc, sử dụng nguồn nước mặt từ các mạch lộ, khe, mó và suối nhỏ, trong đó Hà Tĩnh 1.480 hộ, Quảng Trị 62.600 hộ, Quảng Ngãi 13.200 hộ, Khánh Hòa 3.600 hộ, Đà Nẵng 11.950 hộ.

Tại cao nguyên Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, kịch bản rủi ro cao có mức độ ảnh hưởng thiếu nước sinh hoạt không đáng kể, chủ yếu tập trung nhóm dân cư nông thôn chưa được cấp nước tập trung, sinh sống tại những khu vực thường xuyên thiếu nước, dự kiến có khoảng 5.760 hộ dân có nguy cơ ảnh hưởng thiếu nước sinh hoạt, tập trung tại các tỉnh Quảng Ngãi 3.600 hộ, Gia Lai 2.000 hộ, Lâm Đồng 160 hộ.

Nếu xảy ra kịch bản rủi ro rất cao, sẽ khiến mức độ thiếu nước sinh hoạt tăng cao, ngoài những nhóm cộng đồng dân cư sinh sống tại các khu vực chưa có công trình cấp nước tập trung, có công trình cấp nước tập trung nhưng sử dụng nguồn nước từ các mạch lộ, khe, mó, suối nhỏ, nguy cơ thiếu nước sinh hoạt cũng có khả năng xảy ra đối với nhóm cư dân sử dụng nước sạch từ công trình cấp nước tập trung sử dụng nguồn nước dưới đất, đặc biệt là các công trình ở cao nguyên Nam Trung Bộ. Dự kiến có khoảng 54.740 hộ dân có nguy cơ ảnh hưởng thiếu nước sinh hoạt, tập trung tại các tỉnh Quảng Ngãi 16.890 hộ, Gia Lai 32.500 hộ, Đăk Lăk 2.100 hộ, Lâm Đồng 3.250 hộ.