Khám phá thành phố La Mã cổ đại khổng lồ, lớn gấp 10 lần Disneyland

Thành phố cổ Ephesus là Di sản Thế giới UNESCO, nằm tại tỉnh İzmir, miền tây Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: Getty

Năm 2025, khoảng 2,5 triệu lượt du khách đã đến tham quan tàn tích của thành phố Ephesus.

Được thành lập từ thế kỉ 10 trước Công nguyên, khu di sản thế giới UNESCO rộng 1.600 mẫu Anh này có quy mô lớn gấp khoảng 10 lần Disneyland với dày đặc những kì quan lịch sử đến mức khiến du khách choáng ngợp.

Nơi đây vốn đã luôn là điểm đến được yêu thích của nhiều du khách.

'Vào mùa hè, có tới 70.000 con tàu cập bến Ephesus. Thành phố này từng vô cùng giàu có', hướng dẫn viên Fatma Günaltay nói, khi dẫn du khách đi xuống con đường linh thiêng từng nối thành phố với đền Artemis.

Đây là công trình được xây dựng từ thế kỉ 6 trước Công nguyên và là một trong bảy kì quan của thế giới cổ đại. 

Được xây dựng tại cửa sông Kaystros xưa, gần bờ biển Aegean, Ephesus phát triển thịnh vượng như một trung tâm giao thương kết nối phương Đông và phương Tây.

Những nhân vật lịch sử như Alexander Đại đế hay Antony và Cleopatra đều từng để lại dấu ấn tại đây. Các tàn tích mà du khách khám phá ngày nay hầu hết có niên đại từ thời Ephesus, là một đô thị La Mã sầm uất và được xem là những công trình bảo tồn tốt bậc nhất của thời kì này.

Vẻ đẹp cổ đại

Nhà hát khổng lồ với 25.000 chỗ ngồi này được xây dựng dưới thời vua Hy Lạp hóa Lysimachus, sau đó được người La Mã xây dựng lại trong giai đoạn từ năm 41 đến 117 sau Công nguyên. Ảnh: Getty

Phố Curetes, một trong ba trục đường chính của thành phố, đến nay vẫn được lát đá cẩm thạch, bề mặt có thể trở nên trơn trượt khi trời mưa.

Dọc hai bên đường là những bức tượng của các công dân nổi bật, trong khi các công trình tôn giáo và dân sự từng được sơn rực rỡ nay mang sắc vàng nhạt như bơ.

Hướng dẫn viên Günaltay cho biết trước đây các cửa hàng bán lụa và hương liệu từng san sát dọc con phố, còn những hàng cây nở hoa che mát cho người qua lại trong trang phục lộng lẫy giữa cái nắng gay gắt.

Những lỗ hình bầu dục trên tường từng được dùng để đặt đèn, thắp sáng con đường khi đêm xuống. Gần đây, các chuyến tham quan ban đêm vào mùa hè đã được tổ chức, giúp du khách hình dung rõ hơn về khung cảnh thành phố khi hoàng hôn buông xuống.

Đền Hadrian, một công trình nhỏ theo phong cách Corinth quay mặt ra phố Curetes, là một trong những tòa nhà thanh nhã nhất tại Ephesus.

Hoàn thành vào năm 138 sau Công nguyên với mái gỗ, những vòm trang trí cao 8m của ngôi đền vẫn đứng vững sau gần 2.000 năm. Bên trong vòm là phù điêu Medusa.

Dưới chân đồi là điểm tham quan nổi bật nhất và cũng là công trình được chụp ảnh nhiều nhất của thành phố: Thư viện Celsus. Ngày nay chỉ còn lại phần mặt tiền của kiệt tác La Mã cao gần 17m.

Những ô cửa sổ trống khoét lên nền trời xanh, trong khi các cột đá cẩm thạch thon dần tạo nên hiệu ứng thị giác khiến công trình hai tầng trông càng đồ sộ hơn.

Thư viện tráng lệ là điểm nhấn nổi bật nhất tại Ephesus. Ảnh: Getty

Người La Mã nổi tiếng với tài năng kĩ thuật, ngay cả trong việc xử lí nước thải. Tại nhà vệ sinh công cộng của thành phố, 36 lỗ ngồi được xếp dọc theo các bức tường, phía dưới là hệ thống thoát nước.

Người ta tin rằng sau khi sử dụng, họ lau rửa bằng xylospongium – một miếng bọt biển gắn trên que gỗ, được nhúng trong giấm.

Khu nhà vệ sinh này là một phần của Nhà tắm Scholastica – tổ hợp tắm công cộng lớn nhất thành phố, có thể phục vụ tới 1.000 người, đồng thời là một trung tâm sinh hoạt xã hội quan trọng.

'Người xưa dùng nhà tắm La Mã như một quán cà phê. Họ gặp nhau ở đây để trò chuyện, buôn chuyện', hướng dẫn viên Günaltay chia sẻ. 

Nhiều điểm đến hấp dẫn

Với 15 euro phụ thu, du khách có thể tham quan bảy ngôi nhà quý tộc được bảo tồn tốt, xây dựng trên ba tầng bậc, nằm trong một khu phức hợp có mái che. Ảnh: Getty

Du khách có thể tham quan khu nhà Terrace Houses gần đó, gồm bảy ngôi nhà quý tộc La Mã được bảo tồn tốt, với vé phụ thu 15 euro, ngoài 40 euro vé vào khu di tích.

Bên trong có nhà tắm riêng được dẫn nước nóng và lạnh qua các ống đất nung, cùng những bức bích họa, tranh khảm đầy màu sắc và các dòng chữ graffiti viết tay trên tường.

Theo hướng dẫn viên Günaltay, Prytaneion là công trình quan trọng thứ hai của thành phố cổ Ephesus, chỉ sau đền Artemis.

Tại đây, người ta đã phát hiện hai bức tượng thần Artemis, khắc họa hình ảnh nữ thần săn bắn và phồn thịnh trong thần thoại Hy Lạp. Hiện nay, hai bức tượng này đang được trưng bày tại Bảo tàng Ephesus.

Đền Artemis, có nguồn gốc từ thế kỉ 7 trước Công nguyên, từng là một trong những ngôi đền Hy Lạp lớn nhất từng được xây dựng. Ngày nay, chỉ còn một cột trụ được phục dựng tại vị trí ngôi đền nguyên bản, nằm bên ngoài khu công viên khảo cổ chính.

Bên cạnh đó, Ephesus cũng trở thành một trung tâm tôn giáo quan trọng của Kitô giáo sơ khai. Một trong những điểm nhấn nổi bật của thành phố là Nhà hát Lớn với sức chứa khoảng 25.000 chỗ ngồi, từng được sử dụng cho các buổi biểu diễn, hội họp công cộng, nghi lễ tôn giáo và cả những trận đấu võ sĩ giác đấu dưới thời La Mã.

Phố Harbour từng là con đường có hàng cột sầm uất dẫn ra cảng biển, nay đã khô cạn, nơi các thương nhân xưa buôn bán những mặt hàng xa xỉ nhập khẩu. Trải qua nhiều thế kỉ, phù sa bồi lấp đã dần đẩy đường bờ biển ra xa, góp phần khiến Ephesus bị bỏ hoang vào thời Ottoman thế kỉ 15.