Lá phổi hiến của cô gái 22 tuổi và cuộc hồi sinh kỳ diệu của người đàn ông 59 tuổi

Tiến sĩ, bác sĩ cao cấp, Thầy thuốc ưu tú Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương chúc mừng bệnh nhân hồi phục sau ca ghép.

'Em đừng khóc, anh chịu không nổi...'

24 giờ sau khi tiễn chồng bước vào cuộc đại phẫu lớn trong đời - nhận lá phổi mới, bà H.T.T.H được các bác sĩ cho vào phòng hồi sức gặp chồng sau ghép phổi. Ông chưa thể nói vì vừa được rút ống nội khí quản, nhưng đã hoàn toàn tỉnh táo. Ông viết vài dòng chữ: 'Vợ khỏe không?'. Bà cười trong nước mắt. Ông lại gắng viết: 'Em đừng khóc, anh chịu không nổi...'. Bà gạt nước mắt hạnh phúc, vậy là người đàn ông bà đồng hành suốt mấy chục năm cuối cùng cũng vượt qua ca đại phẫu. 'Tôi biết anh đã vượt qua rồi. Đó giống như một phép màu', người vợ nghẹn ngào kể.

Ít ai biết rằng, để có được cuộc gặp ấy, 2 vợ chồng đã đi qua hành trình gần 2 năm chiến đấu với căn bệnh xơ phổi vô căn và hơn 4 tháng chờ đợi trong căn phòng trọ ở Hà Nội, với niềm hy vọng mong manh rằng một ngày nào đó sẽ có một lá phổi phù hợp.

Hạnh phúc nhìn người chồng hồi sinh, bà H. kể, chồng mình vốn là người khỏe mạnh, yêu thể thao và làm việc trong lĩnh vực sản xuất, chế tạo máy. Khi bệnh xuất hiện vào giữa năm 2024, ông chỉ ho nhẹ, hơi mệt và vẫn duy trì thói quen tập thể dục khoảng hai giờ mỗi ngày. Nhưng căn bệnh xơ phổi vô căn (IPF) tiến triển rất nhanh khiến sức khỏe của ông suy giảm từng ngày.

Tháng 1/2025, ông được chẩn đoán suy hô hấp mạn tính-xơ phổi vô căn (IPF) trên bệnh lý nền rối loạn lipid máu. Mọi phương pháp điều trị đều được áp dụng, từ thuốc kháng xơ, phục hồi chức năng hô hấp đến thở oxy dài hạn tại nhà, nhưng chức năng phổi vẫn tiếp tục suy giảm.

Từ chỗ chỉ khó thở khi gắng sức, ông phải mang oxy 24/24 giờ. Diễn tiến bệnh nặng dần, người bệnh phải thở oxy 3 lít/phút dài hạn tại nhà (24/24 giờ) hơn một năm nay và được chỉ định ghép phổi mới có thể duy trì sự sống.

Suốt 2 năm trời, ông phải sống với bình oxy bên cạnh, chưa một lần nằm được xuống ngủ ngon giấc. 'Anh chỉ có thể ngồi trên chiếc ghế bố hơi ngả lưng. Nằm nghiêng, nằm ngửa hay nằm sấp đều không thở được. Anh phải ngồi ngủ suốt ngày đêm', bà kể.

Khi nhập Bệnh viện Phổi Trung ương, lưu lượng oxy duy trì đã lên tới 5 lít mỗi phút. Các bác sĩ đều chung nhận định, nếu không ghép phổi, thời gian sống của ông chỉ còn tính bằng tháng.

Gia đình từng điều trị ở nhiều bệnh viện tại Thành phố Hồ Chí Minh. Khi được tư vấn ghép phổi là cơ hội cuối cùng, hai vợ chồng quyết định ra Hà Nội. Hành trình kéo dài 4 ngày đêm với bình oxy lớn, bình oxy mini và máy tạo thở và một nhân viên y tế đã giúp hành trình vận chuyển ông an toàn ra Hà Nội.

Từ sự bỡ ngỡ ban đầu, niềm tin vào hành trình hồi sinh của ông đến từng ngày. 'Chúng tôi chưa từng ra đây, không có người thân, khí hậu khác hẳn. Nhưng gia đình chỉ có một mục tiêu là cứu anh. Điều tôi xúc động nhất khi đến Bệnh viện Phổi Trung ương, được các thầy thuốc bảo 'Chị hãy coi đây như gia đình thứ 2 của mình'', người vợ nói.

Khoảng tháng 4/2026, họ thuê một căn phòng nhỏ gần Bệnh viện Phổi Trung ương để bắt đầu hành trình chờ ghép. Hơn 4 tháng sau đó, cuộc sống của hai vợ chồng chỉ xoay quanh bệnh viện. Mỗi ngày, ông tập phục hồi chức năng hô hấp theo đúng giáo án của bác sĩ. Từng bài tập, từng chỉ số đều được ghi chép lại. Đội ngũ dinh dưỡng, phục hồi chức năng và các bác sĩ liên tục theo dõi với mục tiêu duy nhất: giữ cho người bệnh không yếu đi trước khi có nguồn tạng.

'Không phải cứ muốn ghép là ghép được. Người bệnh phải đủ điều kiện để tiếp nhận lá phổi mới', người vợ nhớ lời bác sĩ.

Khoảng tháng 6, đã hai lần bệnh viện gọi báo có nguồn phổi. Hai lần, gia đình mừng đến run người. Hai lần, các bác sĩ từ Hà Nội bay vào Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá tạng nhưng không may là lá phổi không đạt tiêu chuẩn để ghép. 'Cũng buồn lắm, vì gia đình mang đầy hy vọng, đã làm hết các xét nghiệm chờ mổ nhưng phổi không đủ điều kiện để ghép', bà tâm sự.

Cuộc điện thoại lần thứ 3 vào ngày 17/7 khiến bà H. có một dự cảm lạ. Bà có niềm tin chắc rằng lần này, chồng mình sẽ có cơ hội hồi sinh. Lần này, nguồn tạng đến từ một nữ sinh viên 24 tuổi không may chết não tại Thành phố Hồ Chí Minh. Gia đình cô gái đã quyết định hiến toàn bộ các tạng để cứu người.

Người vợ cho rằng hành trình hồi sinh của chồng không chỉ là thành công của riêng gia đình mình. 'Tôi biết ơn các bác sĩ đã giữ anh ở lại. Nhưng hơn hết, tôi biết ơn người hiến tạng và gia đình của em. Em không còn nữa, nhưng việc làm của em sẽ còn mãi'.

Ở đầu bên kia của sự sống, một cô gái 24 tuổi đã khép lại cuộc đời mình. Nhưng sự ra đi của cô đã hồi sinh một người đàn ông 59 tuổi.

Dấu mốc mới của ghép phổi Việt Nam

Một ngày sau ghép phổi, bệnh nhân đã hồi tỉnh hoàn toàn. Bắt tay bệnh nhân, Tiến sĩ, bác sĩ cao cấp, Thầy thuốc ưu tú Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương chúc mừng: 'Anh là một trong những trường hợp ghép thành công nhất từ trước đến nay, cứ yên tâm điều trị với chúng tôi'.

Chia sẻ về hành trình ca ghép phổi này, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương cho biết, ngày 17/7, Bệnh viện Phổi Trung ương nhận tin từ Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia về nguồn tạng hiến của một nữ sinh viên 24 tuổi giúp nhiều cuộc đời được hồi sinh từ nghĩa cử cao đẹp.

Trên cơ sở đánh giá tình trạng người hiến, người nhận và các điều kiện chuyên môn, bệnh viện đã huy động lực lượng, triển khai đồng bộ công tác phân công nhân sự, chuẩn bị nguồn lực và tổ chức lấy, bảo quản phổi hiến và vận chuyển tạng bằng đường hàng không ra Hà Nội để thực hiện ca phẫu thuật.

'Lá phổi của người hiến ban đầu có dấu hiệu tổn thương. Chúng tôi yêu cầu các chuyên gia phải hội chẩn liên tục để hồi sức, bảo tồn tối đa chức năng của phổi trước khi quyết định tiếp nhận. Trong ghép tạng, phổi là cơ quan khó bảo tồn nhất. Chỉ khi giữ được phổi thì cơ hội sống của người nhận mới còn', bác sĩ Lượng tâm sự.

Ê-kíp vào Thành phố Hồ Chí Minh nhận tạng gồm lãnh đạo và các chuyên gia đầu ngành của Bệnh viện E, Bệnh viện Phổi Trung ương và Bệnh viện Bạch Mai. Toàn bộ hệ thống bảo quản tạng chuyên dụng cũng được mang theo. Mọi khâu đều phải thực hiện chính xác tuyệt đối, bởi chỉ cần sai lệch rất nhỏ cũng có thể dẫn đến thất bại của ca ghép.

Lá phổi được lấy tại Thành phố Hồ Chí Minh, vận chuyển bằng đường hàng không ra Hà Nội trong điều kiện đặc biệt. Xe cảnh sát dẫn đường từ bệnh viện đến sân bay. Mẫu máu người hiến cũng được chuyển khẩn cấp ra Hà Nội để thực hiện phản ứng chéo. Kết quả cho thấy ông T. là người phù hợp nhất.

Tuy nhiên, khi lên máy bay thì chuyến bay lại bị chậm mất một tiếng. Khi chuyến bay chậm một giờ, toàn bộ ê-kíp trong phòng mổ chỉ còn biết nhìn đồng hồ. Rất may là ê-kíp đã tính trước phương án dự phòng, trừ hao thời gian nên vẫn bảo đảm trong giới hạn an toàn.

Khi lấy phổi ra từ người hiến tạng, thời gian bảo quản không được quá 10 tiếng, tức là giới hạn thiếu máu lạnh. Do đó, chỉ khi kíp ở trong TP Hồ Chí Minh mở lồng ngực người hiến, kiểm tra và xác định lá phổi đủ điều kiện để nhận, thì ở ngoài này, các bác sĩ mới bắt đầu đặt đường truyền, mở ngực người bệnh và tiến hành giải phóng phổi. May mắn là trường hợp này phổi không dính nhiều, chỉ vùng rốn phổi là dính khá chặt. Chính vì tính toán rất sát và luôn trừ hao từ một đến hai tiếng, nên dù chuyến bay bị chậm một tiếng, mọi việc vẫn nằm trong kế hoạch.

Khoảng 9 giờ sáng 18/7, ca ghép bắt đầu. Suốt gần 8 giờ, các ê-kíp chạy đua với thời gian.

'Khi lá phổi được đưa ra Hà Nội, tôi trực tiếp phẫu thuật mở ngực, giải phóng phổi người bệnh cùng các đồng nghiệp và các chuyên gia đầu ngành của nhiều bệnh viện khác. Điều rất đặc biệt là đúng thời điểm chúng tôi chuẩn bị cắt bỏ lá phổi trái của người bệnh thì lá phổi từ Thành phố Hồ Chí Minh vừa được đưa tới. Thời gian khớp với nhau gần như tuyệt đối. Chính vì sự phối hợp chính xác đó nên sau khi ghép xong, chức năng của lá phổi mới hoạt động gần như bình thường ngay. Ngay từ đầu tôi đã hình dung đây là một lá phổi rất phù hợp với bệnh nhân. Thực sự, ghép phổi nhiều khi giống như một câu chuyện huyền thoại', Tiến sĩ Đinh Văn Lượng nói.

19 giờ cùng ngày, ca mổ kết thúc. Điều khiến các chuyên gia bất ngờ là lượng máu mất chỉ khoảng 1-1,2 lít - rất thấp so với một ca ghép phổi. Chỉ sau khoảng 24 giờ, người bệnh được rút ống nội khí quản, tự thở bằng lá phổi mới.

'Trong 15 ca ghép phổi mà chúng tôi đã thực hiện, đây là một kết quả rất xuất sắc, tương đương với những trung tâm hàng đầu ở Mỹ, Nhật Bản và các nước phát triển. Ca bệnh này cũng đánh dấu một bước tiến mới trong hệ thống điều phối ghép tạng quốc gia, khi việc hồi sức bảo tồn phổi được triển khai ngay từ những phút đầu tiên sau khi xác định chết não. Đây sẽ là kinh nghiệm quan trọng để áp dụng cho các ca sau này', Giám đốc bệnh viện xúc động chia sẻ.

'Một điểm rất ý nghĩa nữa là bệnh nhân nhận tạng đến từ Thành phố Hồ Chí Minh, trong khi người hiến tạng lại là người miền bắc. Đây cũng giống như nhiều ca ghép khác mà chúng tôi đã thực hiện trước đây. Đó là sự kết nối từ bắc vào nam, là sự sẻ chia của cả đất nước', bác sĩ Lượng tâm sự.

Khẳng định năng lực làm chủ và chuyển giao kỹ thuật ghép phổi

Theo Tiến sĩ Đinh Văn Lượng, một điểm rất thành công nữa của ca bệnh là sự phối hợp giữa Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Phổi Trung ương. Ê-kíp thầy thuốc Bệnh viện Phổi Trung ương đã lồng ghép luôn chương trình đào tạo chuyển giao kỹ thuật ghép phổi và chăm sóc, điều trị sau ghép cho Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh và Bệnh viện Bạch Mai. Các kíp phẫu thuật, gây mê hồi sức, hồi sức sau ghép đều trực tiếp tham gia, cùng bay ra Hà Nội để học tập và thực hành.

Trong thời gian tới, ngoài việc thực hiện ghép phổi thường quy, bệnh viện sẽ tiếp tục đào tạo cho Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, Bệnh viện Bạch Mai và các trung tâm vùng, đúng theo định hướng của Thủ tướng Chính phủ về xây dựng trung tâm ghép phổi quốc gia, tiến tới tầm khu vực và quốc tế.

Hiện nay, mỗi năm ở Việt Nam ước tính có khoảng 1.000-2.000 người có chỉ định ghép phổi. Nếu như cách đây hơn mười năm, những bệnh nhân suy hô hấp rất nặng có tỷ lệ tử vong rất cao thì đến nay, nhờ các quy trình hồi sức hiện đại, phần lớn đều có thể được cứu sống. Đó chính là thành quả của quá trình phát triển ghép phổi và các kỹ thuật chuyên sâu.

'Chúng tôi cũng mong muốn qua ca ghép này để thấy rằng, với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, Chính phủ và Bộ Y tế, ngành y tế Việt Nam hoàn toàn có thể vươn tầm thế giới. Các ca ghép phổi hiện nay đều do chính các bác sĩ Việt Nam tự thực hiện, tự đào tạo và xây dựng quy trình chuyên môn theo tiêu chuẩn của Mỹ, Nhật Bản và các nước phát triển. Dấu ấn mới hôm nay là Việt Nam đã bắt đầu đào tạo, chuyển giao kỹ thuật ghép phổi cho toàn bộ mạng lưới trong nước, giống như các trung tâm ghép phổi lớn trên thế giới', bác sĩ Lượng chia sẻ.

Bệnh viện cũng đang chuẩn bị triển khai chương trình điều trị bằng tế bào gốc theo hướng nghiên cứu lâm sàng. Đồng thời, bệnh viện đã xây dựng 2 trung tâm cận lâm sàng công nghệ cao liên thông quốc gia: trung tâm giải phẫu bệnh-sinh học phân tử và phòng xét nghiệm vi sinh đạt chuẩn quốc tế, có khả năng giải trình tự gene, xét nghiệm kháng thể thải ghép… để phục vụ trực tiếp cho ghép phổi.