Lời dặn trước lúc hy sinh và hành trình 56 năm trở về quê hương của liệt sĩ

Ngày 21.9.2026, UBND xã Đan Phượng (Hà Nội) phối hợp cùng gia đình bà Nguyễn Thị Thơm (thường trú tại thôn Đại Phùng, xã Đan Phượng, TP. Hà Nội) trang trọng tổ chức Lễ đón nhận, truy điệu và an táng hài cốt Liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc.

Hài cốt của liệt sĩ được di chuyển từ Nghĩa trang liệt sĩ Quế Phong (xã Quế Sơn, TP. Đà Nẵng) về an nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Phùng (xã Đan Phượng). 

Nghi lễ phủ cờ Tổ quốc lên linh cữu liệt sĩ được cử hành trang nghiêm

Lễ đón nhận và truy điệu diễn ra chu đáo, đúng nghi thức chính thức, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, cơ quan chuyên môn cùng gia đình.  

Trong ký ức của người thân, Liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc là một người thông minh và tràn đầy nhiệt huyết. 

Đại tá Nguyễn Văn Thái, cháu ruột của liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc, nhớ lại chú mình sinh năm 1939, là con út trong gia đình, 'được nuôi ăn học đàng hoàng, học giỏi và viết chữ rất đẹp'. 

Tích cực tham gia công tác Đoàn và đảm nhiệm vị trí Bí thư Chi đoàn thôn Đại Phùng (xã Đan Phượng, huyện Đan Phượng, tỉnh Hà Tây cũ), ông Nguyễn Xuân Ngọc được kết nạp vào Đảng và tình nguyện nhập ngũ tháng 2.1960. 

Đến tháng 4.1962, ông Ngọc bị thương, sức khỏe yếu nên xuất ngũ về địa phương. Tuy nhiên, đến tháng 4.1965, khi cuộc chiến chống Mỹ cứu nước ở miền Nam ngày càng ác liệt, ông tiếp tục tái ngũ, tạm biệt bố mẹ già, người vợ trẻ sinh năm 1943 và hai con thơ.  

Là đảng viên và có kinh nghiệm phục vụ quân ngũ, ông Ngọc giữ cương vị chỉ huy thuộc Đại đội 2, Tiểu đoàn 12, Sư đoàn 2, chiến đấu tại chiến trường Liên khu 5.

Bà Nguyễn Thị Thơm - con gái liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc bên linh cữu cha trong ngày đón cha trở về quê hương

Ngày 26.5.1970, trên cương vị Chính trị viên Đại đội 2, ông chỉ huy đơn vị hành quân tại khu vực dốc Bàn Thùng (tỉnh Quảng Nam cũ) thì gặp trận pháo dữ dội của địch.

Bị thương rất nặng ở nửa người nhưng vẫn tỉnh táo, ông được đồng đội đưa vào nhà dân cấp cứu nhưng không qua khỏi và hy sinh. 

Biết mình không thể qua khỏi, người sĩ quan trẻ 31 tuổi dặn lại hai người cấp dưới là ông Tinh và ông Đoàn (quê Vũ Thư, Thái Bình): 'Nếu tôi hy sinh thì các đồng chí về báo giúp cho gia đình. Tôi còn bố mẹ già sức khỏe đã yếu, hai người chị gái, hai người anh trai, một người vợ trẻ và hai người con'. 

Do yêu cầu bảo mật thời chiến, giấy báo tử gửi về gia đình sau đó chỉ ghi ông hy sinh tại mặt trận phía Nam.  

Bà Nguyễn Thị Thơm (sinh năm 1962), con gái lớn của liệt sĩ, bồi hồi nhớ lại trận đòn cuối cùng của cha trước ngày lên đường. Khi ấy bà mới là một đứa trẻ, trong lúc chơi pháo đất đã lỡ lấy một ít đất của bạn chơi cùng tên Thụ. 

Cha bà biết chuyện liền chặt cành gai tre phạt bà một trận. Trận đòn đau ấy gắn liền với lời dặn dò nghẹn ngào của ông gửi gắm người anh thứ hai: 'Anh ơi, em ra đi chuyến này không chắc có thể trở về. Em giao lại hai giọt máu của em cho anh'. Ký ức về chiếc roi tre và lời gửi gắm ấy theo bà Thơm suốt mấy chục năm qua.  

Hành trình tìm lại phần mộ của liệt sĩ là cả một chặng đường dài đầy kiên trì của gia đình. 

Đại tá Nguyễn Văn Thái và Nguyễn Văn Phú, hai người cháu của liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc xúc động kể về người chú của mình

Ông Nguyễn Văn Phú (sinh năm 1969), cháu ruột liệt sĩ, kể lại rằng cách đây hơn chục năm, hai người đồng đội cũ là ông Toàn và ông Tinh ở Thái Bình đã tìm về tận nhà báo tin.

Ông Phú cùng bà Thơm lập tức xuống Thái Bình nghe kể lại chi tiết trận đánh. Lần đó, khi hành quân lên núi Bàn Thùng, máy bay Mỹ bất ngờ càn quét, thả bom dữ dội. Người chính trị viên đại đội bị thương nặng.

Trước khi mất, ông nhắn lại tên tuổi, địa chỉ quê hương, tên vợ là Nguyễn Thị Miêng cùng hai con Nguyễn Thị Thơm, Nguyễn Văn Dũng.  

Sau khi ông Ngọc trút hơi thở cuối cùng, ông Toàn ở lại đào hố mai táng đồng đội tại khu ruộng Ba Gốc dưới chân núi Bàn Thùng, quấn thi hài trong chiếc võng dù và đặt thông tin vào một chiếc lọ gửi theo. 

Dù trong lúc đào huyệt, bom Mỹ tiếp tục dội xuống làm sức ép hất thi hài lên bờ, ông Toàn vẫn cố gắng hoàn thành việc chôn cất.

Từ những chỉ dẫn vô giá ấy, gia đình đã nhiều lần vào Quảng Nam - Đà Nẵng tìm kiếm, hỏi thăm người dân địa phương và biết được các phần mộ tại chân núi Bàn Thùng đã được quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ xã Quế Phong, huyện Quế Sơn (cũ). Từ đây, gia đình đã tìm thấy chính xác phần mộ của ông.  

Trung tá Lê Thanh Hải cùng cán bộ, chiến sĩ dâng hương, tri ân liệt sĩ trong lễ đón hài cốt về quê hương

Đặc biệt, trong quá trình cất bốc hài cốt, mọi người vỡ òa khi phát hiện hai chiếc lọ thủy tinh. 

Trong đó, chiếc lọ từ đợt quy tập năm 1976 vẫn còn dòng chữ 'Ngọc, 1976' ghi bên ngoài. Chiếc lọ còn lại chứa một mảnh giấy mảnh dù chữ đã phai mờ cùng một số di vật nguyên trạng.

Sự xuất hiện của những kỷ vật này như một minh chứng thiêng liêng, khẳng định chính xác danh tính người con của quê hương Đan Phượng.  

Đưa được cha về an nghỉ trên mảnh đất quê hương sau hơn 56 năm xa cách, bà Nguyễn Thị Thơm không giấu nổi sự xúc động. 

Bà trân trọng gửi lời cảm ơn tới Chính phủ, các cơ quan ban ngành cùng dòng họ, con cháu đã đồng lòng hỗ trợ để nguyện vọng lớn nhất của gia đình trở thành hiện thực.

Với Đại tá Nguyễn Văn Thái, nỗi trăn trở suốt cả tuần mất ngủ trước ngày cất bốc giờ đây đã biến thành sự thanh thản và nhẹ nhõm.

Sự trở về của liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc sau hơn nửa thế kỷ không chỉ khép lại những tháng ngày mong mỏi của gia đình, mà còn khắc họa sâu sắc sự tri ân của thế hệ hôm nay đối với những hy sinh vì độc lập Tổ quốc. 

Đông đảo người thân, bà con và chính quyền địa phương có mặt trong lễ viếng liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc

Lá cờ Tổ quốc được trang trọng phủ lên linh cữu trong sự chứng kiến của người thân, đồng đội và cán bộ, chiến sĩ.

Trong ngày liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc trở về, đại diện chính quyền địa phương cùng cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 260, Sư đoàn 361, Quân chủng Phòng không - Không quân, đơn vị đóng quân trên địa bàn, đã đến thăm hỏi, động viên gia đình và tham gia lễ đón nhận liệt sĩ.

Có mặt tại buổi lễ, Trung tá Lê Thanh Hải – Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Trung đoàn 260 (Sư đoàn 361, Quân chủng Phòng không - Không quân) cho biết, đơn vị đóng quân trên địa bàn xác định việc tri ân các anh hùng liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị quan trọng mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, là trách nhiệm và nghĩa tình sâu sắc của thế hệ hôm nay. 

Đứng trước anh linh các anh hùng liệt sĩ, mỗi cán bộ, chiến sĩ đều dâng trào niềm xúc động và lòng biết ơn sâu sắc. Đây là bài học thực tế, sinh động nhất để giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. 

Thay mặt đơn vị, Trung tá Lê Thanh Hải hứa sẽ cùng cán bộ, chiến sĩ không ngừng rèn luyện, quyết tâm bảo vệ vững chắc bầu trời Tổ quốc để không phụ sự hy sinh xương máu của các thế hệ đi trước.