Nghiên cứu 1.236 cụ già trăm tuổi: Điều quyết định tuổi thọ không chỉ là ăn uống hay tập thể dục, mà còn nằm ở việc này

Trong khu dân cư nơi ông Ngô sinh sống, mỗi ngày của ông trôi qua khá nhẹ nhàng. Sáng nào ông cũng xuống khu vườn nhỏ dưới chung cư, ngồi đánh cờ với hàng xóm hoặc đi dạo trên con đường rợp bóng cây. Cuộc sống tuổi già của ông bình yên và chậm rãi.

Một buổi sáng như thường lệ, nhóm người cao tuổi trong khu lại tụ họp trò chuyện. Nhưng hôm ấy câu chuyện trở nên trầm lắng khi họ nhắc đến ông Châu - một người hàng xóm vừa gặp biến cố lớn.

Ông Châu mới 63 tuổi, vừa nghỉ hưu chưa lâu, đáng lẽ đang bước vào giai đoạn tận hưởng cuộc sống. Thế nhưng ông vừa được chẩn đoán ung thư phổi giai đoạn cuối, thời gian sống không còn nhiều.

Điều khiến mọi người ngạc nhiên là ông Châu vốn được xem là hình mẫu sống lành mạnh: không hút thuốc, không uống rượu, ăn uống điều độ và thường xuyên tập thể dục. Thế nhưng bệnh tật vẫn bất ngờ ập đến.

Có người sống rất lành mạnh nhưng vẫn bệnh, có người sống 'thoải mái' lại sống rất lâu

Trong lúc mọi người còn đang bàn tán, có người nhắc đến ông Bạch - một người hàng xóm khác năm nay đã 89 tuổi. Trái ngược hoàn toàn với ông Châu, ông Bạch hút thuốc, uống rượu nhiều năm, thói quen sinh hoạt không hẳn là lành mạnh, nhưng sức khỏe lại khá tốt.

Sự đối lập này khiến nhiều người băn khoăn: rốt cuộc điều gì mới quyết định tuổi thọ của một người?

Một người trong nhóm nhớ lại bài viết từng đọc về di truyền học và cho rằng gen có thể đóng vai trò quan trọng. Những người mang 'gen trường thọ' dù lối sống không hoàn hảo vẫn có khả năng sống lâu hơn.

Suy nghĩ đó khiến nhiều người bắt đầu lo lắng: liệu có tồn tại cái gọi là 'gen đoản thọ' hay không?

Nghiên cứu di truyền: Một số gen thực sự liên quan đến tuổi thọ

Khi công nghệ giải mã gen phát triển, các nhà khoa học bắt đầu tìm ra câu trả lời rõ ràng hơn.

Các nhà nghiên cứu từ Công ty deCODE Genetics đã phân tích dữ liệu di truyền của 57.933 người Iceland và công bố kết quả trên tạp chí y khoa New England Journal of Medicine.

Kết quả cho thấy cứ 25 người thì có 1 người mang đột biến gen gây bệnh hoặc có khả năng gây bệnh, những biến thể này có liên quan đến tuổi thọ ngắn hơn.

Phân tích sâu hơn cho thấy:

- Người mang 'gen nguy cơ' có tuổi thọ trung vị khoảng 86 tuổi.

- Người không mang gen này có tuổi thọ trung vị khoảng 87 tuổi.

Sự khác biệt có thể nhỏ, nhưng ở nhóm tử vong sớm thì rõ rệt hơn. Khoảng 10% người mang gen nguy cơ qua đời trước 69 tuổi, trong khi nhóm còn lại thường sống đến 73 tuổi.

Một số gen còn có ảnh hưởng lớn hơn:

- Gen BRCA2 làm tăng nguy cơ ung thư vú, buồng trứng và tuyến tụy, có thể làm giảm tuổi thọ khoảng 7 năm.

- Gen LDLR liên quan đến tăng cholesterol và bệnh tim mạch, có thể làm giảm tuổi thọ khoảng 6 năm.

Những kết quả này cho thấy yếu tố di truyền thực sự có tác động đến tuổi thọ, nhưng đó không phải là yếu tố duy nhất.

Khảo sát 1.236 cụ trăm tuổi cho kết quả bất ngờ

Để tìm hiểu bí quyết sống lâu, các nhà nghiên cứu đã khảo sát 1.236 người trên 100 tuổi tại thành phố Nam Thông, tỉnh Giang Tô (Trung Quốc) - một khu vực nổi tiếng có nhiều người thọ.

Kết quả lại khá bất ngờ.

Nhiều yếu tố mà người hiện đại cho là quan trọng như chế độ ăn hay tập luyện không phải lúc nào cũng giống với quan niệm phổ biến.

Trong số các cụ trăm tuổi:

- Hơn 80% chỉ ăn 2–3 loại thực phẩm mỗi ngày.

- Hơn 60% thường xuyên ăn thịt, trứng hoặc cá.

- Khoảng 50% ăn trái cây thường xuyên.

- Thậm chí khoảng 10% vẫn ăn dưa muối hoặc đồ mặn.

Những thói quen này không hoàn toàn giống với mô hình 'ăn uống chuẩn mực' mà nhiều người nghĩ.

Ngay cả yếu tố tập thể dục cũng không phải lúc nào nổi bật ở nhóm người này.

Ba điểm chung đáng chú ý ở nhiều cụ trăm tuổi

Qua phân tích, các nhà nghiên cứu nhận thấy nhiều cụ trăm tuổi có ba đặc điểm khá giống nhau.

- Hiếm khi tức giận: Gần 80% cụ có tính cách lạc quan, điềm tĩnh. Họ sống đơn giản, mỗi ngày dậy sớm, phơi nắng, trò chuyện với người thân và ít khi để cảm xúc tiêu cực chi phối.

Theo họ, tức giận không giải quyết được vấn đề mà chỉ khiến sức khỏe và tinh thần trở nên tệ hơn.

- Phần lớn không hút thuốc và không uống rượu: Trong số 1.141 người được khảo sát chi tiết: 877 người chưa từng hút thuốc hay uống rượu; 141 người vẫn duy trì thói quen này; 123 người từng hút hoặc uống nhưng sau đó đã bỏ. Điều này cho thấy bỏ thói quen xấu dù muộn vẫn có lợi cho sức khỏe.

- Có gia đình và người thân bên cạnh: Có tới 995 cụ sống cùng gia đình, được con cháu chăm sóc. Chỉ một số ít sống trong viện dưỡng lão.

Đáng chú ý, 98,95% người được khảo sát cho biết họ không cảm thấy cô đơn. Sự gắn bó gia đình và cảm giác được quan tâm dường như đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe tinh thần.

Lối sống vẫn có thể kéo dài tuổi thọ

Dù gen có ảnh hưởng nhất định, các nghiên cứu hiện đại cho thấy lối sống vẫn có thể giúp kéo dài tuổi thọ đáng kể.

Một nghiên cứu công bố tại hội nghị NUTRITION 2023 của Hiệp hội Dinh dưỡng Mỹ, theo dõi 719.147 người từ 40-99 tuổi, cho thấy những người duy trì 8 thói quen lành mạnh có thể sống lâu hơn đáng kể.

Ở tuổi 40, tuổi thọ trung bình có thể tăng thêm: 23,7 năm đối với nam giới; 22,6 năm đối với nữ giới.

Những thói quen giúp sống khỏe và lâu hơn

Các chuyên gia khuyến nghị một số thói quen quan trọng:

- Duy trì vận động thường xuyên: Nên tập thể dục 3-5 lần mỗi tuần, mỗi lần ít nhất 30 phút. Những môn thể thao như cầu lông, bóng bàn, bơi lội, yoga hoặc aerobic đều giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và tinh thần.

- Hạn chế rượu bia: Nếu phải uống trong các dịp xã giao, nên kiểm soát lượng uống và tránh uống khi bụng đói.

- Không hút thuốc: Thuốc lá là chất gây ung thư rõ ràng. Nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân ở người hút thuốc cao gấp gần 3 lần so với người không hút.

- Ăn uống cân bằng: Nên tăng ngũ cốc nguyên hạt, rau quả, cá, đậu; hạn chế thịt đỏ, thực phẩm nhiều muối và đồ chế biến sẵn.

- Giữ tinh thần lạc quan: Nghiên cứu trên tạp chí Aging cho thấy những cảm xúc tiêu cực như cô đơn, lo âu hay trầm cảm có thể đẩy nhanh quá trình lão hóa sinh học gần 20 tháng.

- Ngủ đủ và ngủ đúng giờ: Nên đi ngủ trước 23 giờ và duy trì khoảng 7–8 giờ ngủ mỗi đêm.

- Không lạm dụng thuốc: Mọi loại thuốc nên dùng theo hướng dẫn của bác sĩ để tránh tác dụng phụ không cần thiết.

- Duy trì giao tiếp xã hội: Một nghiên cứu đăng trên Journal of Epidemiology & Community Health cho thấy người cao tuổi thường xuyên tham gia hoạt động xã hội có xu hướng sống lâu hơn.

Tuổi thọ không chỉ do số phận

Các nhà khoa học cho rằng gen có thể đặt ra một 'nền tảng', nhưng lối sống và môi trường vẫn đóng vai trò quan trọng.

Điều đó có nghĩa là dù không thể thay đổi bộ gen của mình, mỗi người vẫn có thể chủ động cải thiện sức khỏe và kéo dài tuổi thọ thông qua những thói quen sống tích cực.

Sống khỏe và sống lâu không phải hoàn toàn do may mắn, mà phần lớn phụ thuộc vào những lựa chọn chúng ta thực hiện mỗi ngày.

Nguồn và ảnh: 163.com