Người trẻ phục dựng trang phục lịch sử

Các bạn trẻ nhập vai thành người lính trong những ngày đầu toàn quốc kháng chiến năm 1946. ẢNH: NVCC

Tìm lại dáng hình xưa

Thời chiến tranh, những thanh niên tuổi đôi mươi sẵn sàng cởi áo thư sinh, khoác lên mình áo lính. Ngày nay, nhiều người trong độ tuổi ấy lập thành các hội nhóm cùng tìm mua, phục dựng các quân trang, nghiên cứu hàng ngàn tư liệu và tham vấn các chuyên gia nhằm tái hiện chân thực hình ảnh người lính qua từng thời kỳ.

Khác với 'cosplay' (hóa trang) hay trưng bày hiện vật, các bạn trẻ của nhóm Đoàn Hồng Hà (Hà Nội) hướng đến trải nghiệm nhập vai, đề cao tính xác thực và bối cảnh lịch sử. Cơ duyên của nhóm Đoàn Hồng Hà bắt đầu từ dịp kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô Hà Nội (1954-2024), khi không gian bích họa phố Phùng Hưng tái hiện Hà Nội giai đoạn 1946-1954.

Là người gốc Hà Nội, anh Nguyễn Phan Hải Anh (sinh năm 1995) kêu gọi những người cùng sở thích quân sự mặc trang phục Vệ quốc đoàn chụp ảnh. Từ sự yêu thích của người dân, anh thành lập nhóm Đoàn Hồng Hà và cùng các thành viên theo đuổi hành trình phục dựng lịch sử.

Dù gặp khó khăn về chi phí phục dựng, nhóm vẫn dành tâm huyết thu thập tư liệu và sáng tạo các video ngắn về hình ảnh những chàng trai gác lại chữ 'tình' để phục chữ 'binh'; người lính bảo vệ Hà Nội 12 ngày đêm trong Chiến thắng 'Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không' năm 1972; hay những chiến sĩ thuộc Sở Công an Bắc Bộ năm 1946 'xuyên không' đến hiện tại để chứng kiến sự phát triển của đất nước nhân dịp 80 năm Ngày truyền thống lực lượng Cảnh sát hình sự (18-4-1946 - 18-4-2026)…

Một buổi chiều bên hồ Hoàn Kiếm, khi nhóm đang quay hình phục dựng, một cụ ông 90 tuổi tiến lại gần và reo lên: 'A, anh Vệ quốc đoàn và chiến sĩ Giải phóng quân miền Nam'. Từng đi qua chiến tranh, cụ ông vừa nói vừa chạm vào từng trang phục: 'Lính xưa mặc kiểu dáng này, màu này nhưng sắc nhạt hơn chút. Mũ ca lô có ngôi sao đúng kiểu thêu tay xưa. Mũ tai bèo vành nhỏ thế này mới chuẩn, chứ nhiều phim hiện nay dùng mũ tai bèo vành rộng là sai đấy…'.

Mỗi lần tình cờ được trò chuyện và lắng nghe những nhân chứng lịch sử nhận xét, các thành viên trong nhóm lại có thêm những chi tiết quý giá để đối chiếu và hoàn thiện trang phục phục dựng. Anh Nguyễn Phan Hải Anh chia sẻ: 'Điều này tiếp thêm cho chúng tôi động lực để lịch sử được sống, được chạm vào, chứ không chỉ là đóng tủ trưng bày'.

Lịch sử bước vào đời thực

Chung niềm yêu thích lịch sử, những chủ quán cà phê hoài cổ, người làm bảo tàng và công ty sản xuất phim tư liệu đã trở thành mạng lưới cùng kể chuyện lịch sử. Gần 2 năm hoạt động, nhóm Đoàn Hồng Hà đã tham gia dự án phim tài liệu 'Bắc Bộ Phủ - Từ Nguyễn Ái Quốc đến Hồ Chí Minh' và 'Hà Nội ngày thống nhất', phối hợp Bảo tàng tỉnh Hà Nam (trước đây) để trưng bày hiện vật tư nhân, mở ra những cơ hội hợp tác với các không gian văn hóa trong tương lai.

Đầu tháng 8, trong dự án 'Sống mãi với Thủ đô' ở ngôi nhà cổ 23 Châu Long (Hà Nội), giới trẻ Thủ đô thích thú khi được khoác những bộ quân trang do nhóm Đoàn Hồng Hà phục dựng, bước ra phố và lưu giữ những khung hình mang hơi thở của Hà Nội những ngày đầu toàn quốc kháng chiến năm 1946. Qua đó, cộng đồng trẻ có dịp đối thoại và chia sẻ góc nhìn mới để lịch sử có thêm sức sống trong dòng chảy hiện nay.

Dù bận rộn với công việc và học tập, 14 thành viên của nhóm Đoàn Hồng Hà (là những bác sĩ, dược sĩ, kỹ sư công nghệ, sinh viên…) vẫn miệt mài phục dựng trang phục mỗi ngày để chuyển hóa thành những dự án trải nghiệm thực tế vào các dịp lễ lớn. Kết quả sau cùng được nhóm lan tỏa trên Facebook, TikTok…, thu hút hàng triệu lượt xem cùng những lời mời hợp tác từ bảo tàng, đoàn làm phim và đơn vị có nhu cầu thuê quân trang.

Mới đây, nghiên cứu về 'Đổi mới truyền thông cho nội dung lịch sử trên nền tảng số: Vai trò của marketing hoài niệm' do PGS-TS Phạm Thị Huyền (Đại học Kinh tế Quốc dân) cùng các cộng sự thực hiện cho thấy, marketing hoài niệm có khả năng chuyển hóa các câu chuyện quá khứ thành cảm xúc sống động và thúc đẩy hành vi chia sẻ của thế hệ gen Z ở Việt Nam. Trong đó, video là dạng thức có tác động mạnh nhất đến cảm xúc hoài niệm với mức độ ảnh hưởng đạt gần 70%, cao gấp khoảng 3 lần so với hình ảnh và đồ họa thông tin.

Theo nhóm nghiên cứu, đổi mới truyền thông lịch sử không chỉ nằm ở việc thay đổi định dạng nội dung, mà còn ở tư duy chuyển dịch từ truyền đạt sang tương tác và đồng sáng tạo. Cách tiếp cận này góp phần lan tỏa giá trị di sản, đồng thời đưa lịch sử đến gần hơn với đời sống số của thế hệ trẻ.