Thức ăn đường phố tiềm ẩn nguy cơ kép, nhưng cần lộ trình quản lý đồng bộ, không thể làm nóng vội!

Đây là quan điểm được PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì (Viện Dinh dưỡng Quốc gia) chia sẻ trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận ngay sau khi Bộ Y tế có văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố yêu cầu tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm trong hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố.

PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì (Viện Dinh dưỡng Quốc gia). Ảnh: NVCC

Bán thức ăn đường phố 'bẩn' có thể bị phạt đến 3 triệu đồng

Bộ Y tế nhấn mạnh, các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố phải tuân thủ nghiêm các quy định của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an toàn thực phẩm và y tế. Mọi hành vi vi phạm điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đều sẽ bị xử lý theo quy định.

Cụ thể, mức phạt từ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng áp dụng đối với các vi phạm như bày bán thức ăn không có bàn, tủ, giá, kệ bảo đảm vệ sinh; không che đậy thực phẩm để ngăn bụi bẩn, côn trùng và động vật gây hại; không sử dụng găng tay khi tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm chín, thức ăn dùng ngay.

Dù đã có quy định về đảm bảo an toàn thực phẩm trong kinh doanh thức ăn đường phố, thế nhưng thực tế không phải người bán hàng nào cũng chấp hành các quy định này.

Mức phạt từ 1 đến 3 triệu đồng được áp dụng đối với các hành vi nghiêm trọng hơn như sử dụng dụng cụ chế biến, ăn uống không bảo đảm an toàn; người trực tiếp chế biến mắc các bệnh truyền nhiễm như tả, lỵ, thương hàn, viêm gan A, E; sử dụng phụ gia thực phẩm sang chiết, san chia không đúng quy định; hoặc dùng nguồn nước không đạt quy chuẩn để chế biến, vệ sinh dụng cụ.

Đáng chú ý, trường hợp vi phạm liên quan đến việc sử dụng phụ gia thực phẩm trái quy định còn bị buộc tiêu hủy toàn bộ thực phẩm vi phạm.

Thay đổi thói quen tiêu dùng để giảm gánh nặng bệnh tật

Theo ông Hưng, rủi ro dễ nhận thấy nhất là ngộ độc thực phẩm cấp tính do nguyên liệu không rõ nguồn gốc, quy trình bảo quản, chế biến không bảo đảm, tạo điều kiện cho vi sinh vật, vi khuẩn phát triển.

Bên cạnh đó, một số cơ sở có thể lạm dụng phẩm màu, chất bảo quản vượt ngưỡng cho phép, làm gia tăng nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe không chỉ ở mức độ cấp tính mà còn dẫn tới hệ lụy mạn tính.

'Đáng lo ngại hơn, nhiều món ăn đường phố là thực phẩm chiên rán, sử dụng dầu chiên đi chiên lại; hàm lượng muối, đường, tinh bột cao. Việc tiêu thụ thường xuyên sẽ làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì và kéo theo các bệnh không lây nhiễm liên quan đến dinh dưỡng như tăng huyết áp, đái tháo đường, thậm chí một số bệnh ung thư', ông Hưng phân tích.

Bếp nấu phơi lộ thiên giữa môi trường bụi bặm, ngay giữa lối đi.

 Lý giải vì sao thức ăn đường phố vẫn được ưa chuộng, ông Hưng cho rằng yếu tố giá thành và sự tiện lợi đóng vai trò quyết định, đặc biệt trong bối cảnh thu nhập của một bộ phận lớn người lao động còn hạn chế.

Với nhiều người, chi phí hợp lý và tính nhanh gọn khiến họ chấp nhận rủi ro tiềm ẩn, trong khi các nguy cơ mạn tính lại khó nhận thấy ngay.

'Không ít người chỉ quan tâm đến biểu hiện cấp tính như đau bụng, rối loạn tiêu hóa. Khi chưa thấy vấn đề trước mắt, họ dễ chủ quan với các hệ lụy lâu dài', ông Hưng nhận định.

Tuy nhiên, theo ông Hưng, việc siết chặt quản lý cần được triển khai đồng bộ, có lộ trình phù hợp, hài hòa giữa mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và bảo đảm sinh kế cho người dân.

Ông đề xuất cần tăng cường giáo dục, truyền thông để nâng cao nhận thức của cả người bán lẫn người tiêu dùng; tổ chức các lớp tập huấn, cấp chứng chỉ cho người kinh doanh; đồng thời quy hoạch các khu ẩm thực bảo đảm điều kiện vệ sinh, hạ tầng bảo quản thực phẩm, xử lý rác thải.

Người bán chế biến thực phẩm ngay trên vỉa hè.

Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát phải được thực hiện thường xuyên, kết hợp đột xuất, đi kèm chế tài đủ sức răn đe.

'Khi đã tạo điều kiện về hạ tầng, đào tạo và hướng dẫn, việc xử lý vi phạm cần nghiêm minh để bảo đảm tính công bằng và hiệu quả', ông Hưng nhấn mạnh.

Chuyên gia cũng khuyến nghị người tiêu dùng cần chủ động bảo vệ sức khỏe của mình bằng cách hạn chế tần suất sử dụng thức ăn đường phố, lựa chọn cơ sở bảo đảm điều kiện vệ sinh, nói không với những điểm bán không rõ nguồn gốc, sử dụng dầu chiên nhiều lần hoặc có dấu hiệu mất an toàn.

Theo ông Hưng, thay đổi thói quen tiêu dùng và nâng cao chuẩn mực an toàn thực phẩm là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan quản lý, người kinh doanh và toàn xã hội.

Khi nhận thức được nâng lên và cơ chế giám sát được thực thi nghiêm túc, gánh nặng bệnh tật liên quan đến dinh dưỡng sẽ từng bước được kiểm soát, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.

Dưới đây là 1 số hình ảnh do phóng viên Báo Nhà báo và Công luận ghi nhận trong ngày 13/2 tại Hà Nội, thức ăn đường phố được bày bán tràn lan từ các ngõ nhỏ, chợ dân sinh đến những tuyến phố lớn, đông đúc.

Dù các quy định về an toàn thực phẩm đã được ban hành khá rõ ràng, song việc tuân thủ trên thực tế vẫn còn nhiều hạn chế. Không khó để bắt gặp các quầy đồ viên chiên, chè, bánh… bày bán lộ thiên, không có dụng cụ che đậy; người bán chế biến, phục vụ thực phẩm nhưng không đeo găng tay.

Nhiều quán cơm 'bụi' thậm chí bày thức ăn ngay trên vỉa hè, phơi trực tiếp giữa khói bụi mà không có biện pháp bảo quản bảo đảm vệ sinh.

Điều đáng nói, dù nguy cơ mất an toàn thực phẩm có thể nhận thấy bằng mắt thường, không ít người tiêu dùng vẫn lựa chọn sử dụng, phần lớn vì yếu tố giá rẻ và tiện lợi. Sự dễ dãi trong tiêu dùng vô hình trung tạo điều kiện để những điểm bán kém chất lượng tiếp tục tồn tại.

Trong khi đó, công tác kiểm tra, xử phạt vi phạm chưa thực sự quyết liệt; hoạt động quản lý, giám sát còn thiếu chặt chẽ. Thực tế này dẫn đến vòng luẩn quẩn 'người bán vẫn bán, người mua vẫn mua' và hệ lụy cuối cùng là những rủi ro về sức khỏe mà người tiêu dùng phải gánh chịu.