Thuốc lá điện tử vào 'vòng kim cô' luật sửa đổi khi ' đốt' gần 109.000 tỷ đồng mỗi năm, thuế chỉ bù được 1/5

Trước thực tế này, Bộ Y tế đang khẩn trương xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, trong đó đề xuất hàng loạt biện pháp mạnh nhằm kiểm soát thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), hút thuốc lá là nguyên nhân của 28 nhóm bệnh khác nhau, trong đó có nhiều bệnh không lây nhiễm nguy hiểm như ung thư, tim mạch và bệnh hô hấp mạn tính. Riêng ung thư phổi, khoảng 90% trường hợp có liên quan đến thuốc lá.

Tại Việt Nam, mỗi năm có trên 100.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, gồm khoảng 84.500 ca do hút thuốc chủ động và 18.800 ca do phơi nhiễm khói thuốc thụ động.

Bộ Y tế đề xuất sửa luật với hàng loạt điểm nhằm siết chặt quản lý thuốc lá thế hệ mới. Ảnh: NB&CL

Ước tính năm 2022, tổng chi phí y tế cho các bệnh do thuốc lá gây ra lên tới 108,7 nghìn tỷ đồng, trong khi nguồn thu từ thuế thuốc lá chỉ bù đắp được khoảng 1/5 con số này, tạo ra gánh nặng lớn và kéo dài đối với hệ thống y tế và an sinh xã hội.

Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn khẳng định, thuốc lá không phải là một sản phẩm tiêu dùng thông thường mà là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh tật, tử vong sớm và tổn thất kinh tế.

Dù công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá thời gian qua đã đạt một số kết quả, Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ sử dụng thuốc lá cao trên thế giới, đứng thứ 9 toàn cầu, thứ 3 trong khu vực ASEAN và thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất.

'Thách thức vẫn rất lớn và đòi hỏi các giải pháp chính sách mạnh mẽ, quyết liệt và căn cơ hơn', Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nhấn mạnh.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị là chuyển mạnh từ tư duy điều trị sang chủ động phòng bệnh, kiểm soát hiệu quả các yếu tố nguy cơ đối với sức khỏe, trong đó có thuốc lá.

Trên cơ sở đó, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều quyết sách quan trọng như cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và điều chỉnh chính sách thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá.

Thực hiện Chương trình lập pháp năm 2026, Bộ Y tế đang đồng thời triển khai xây dựng hồ sơ chính sách và dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, dự kiến trình Chính phủ trong tháng 2/2026.

TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh, Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho biết, dự thảo Luật tập trung vào hai nhóm chính sách lớn, trong đó điểm đáng chú ý là bổ sung, làm rõ khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các loại thuốc lá thế hệ mới để làm cơ sở quản lý.

Theo Nghị định 371/2025/NĐ-CP, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị phạt tiền từ 3 - 5 triệu đồng và buộc tiêu hủy. Ảnh minh họa

Dự thảo cũng đề xuất bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm như tàng trữ, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; cấm sản xuất, mua bán linh kiện, thiết bị rời để lắp ráp các sản phẩm này.

Các hoạt động quảng cáo, khuyến mại, trưng bày và tiếp thị thuốc lá thế hệ mới bị cấm tương tự thuốc lá truyền thống nhằm hạn chế khả năng tiếp cận, đặc biệt đối với thanh thiếu niên.

Bên cạnh đó, Bộ Y tế đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá từ 50% lên ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính của bao thuốc, đồng thời siết quy định bán thuốc lá theo hướng cấm trưng bày sản phẩm tại điểm bán.

Theo Bộ Y tế, việc sửa đổi Luật nhằm hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá, bảo đảm phù hợp với Công ước khung của WHO về kiểm soát thuốc lá, đồng thời bảo vệ quyền của người dân được sống và làm việc trong môi trường không khói thuốc, hướng tới mục tiêu giảm gánh nặng bệnh tật và phát triển bền vững.