Đừng để trẻ đơn độc trong gia đình mình

Cháu L. bị cha dượng đánh đập (ẢNH: CÔNG AN CUNG CẤP)

Ly hôn và bài toán nuôi con

Ly hôn là điều mà không bậc cha mẹ nào mong muốn con mình phải chứng kiến. Thế nhưng, khi gia đình không hạnh phúc, mục đích hôn nhân không đạt được, ly hôn là lựa chọn mà nhiều người sau khi cân nhắc đành chấp nhận. Khi ly hôn, các quan hệ khác cũng được giải quyết bao gồm phân chia tài sản và xác định nghĩa vụ của cha mẹ đối với con cái. Thế nhưng, không giống như tài sản có thể chia một cách rạch ròi, con cái vẫn mang sợi dây huyết thống gắn chặt với cha mẹ sau khi ly hôn.

Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con sau khi ly hôn, xác định nghĩa vụ và quyền của cha, mẹ không trực tiếp nuôi con, bao gồm nghĩa vụ cấp dưỡng và quyền thăm nom con. Trên thực tế xét xử, một bên cha mẹ trực tiếp chăm sóc con, còn bên còn lại thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng và duy trì quan hệ với con thông qua quyền thăm nom. Việc thay đổi người trực tiếp nuôi con chỉ được đặt ra khi có những căn cứ nhất định, chẳng hạn cha mẹ có thỏa thuận phù hợp với lợi ích của con hoặc người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện để nuôi dưỡng và giáo dục con. Đối với trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên, nguyện vọng của trẻ cũng phải được xem xét. Điều này cho thấy cơ chế hiện hành chủ yếu can thiệp khi đã xuất hiện những căn cứ cho thấy sự thay đổi là cần thiết, thay vì thiết kế một cơ chế giúp cả cha và mẹ có thể thường xuyên và thực chất cùng tham gia vào quá trình chăm sóc con sau ly hôn.

Dù có cơ sở pháp lý nhưng thực tế vẫn duy trì một lối mòn rằng sau ly hôn, trách nhiệm của cha mẹ được phân định thành 'người nuôi con' và 'người không trực tiếp nuôi con'. Khi cha mẹ có nhiều con, trong một số trường hợp, việc chăm sóc còn có thể được phân chia theo số lượng con. Cách tiếp cận này vô hình trung đưa tư duy 'chia' vào một quan hệ mà bản chất không thể chia tách quan hệ giữa cha mẹ và con cái.

Thay đổi cách tiếp cận quyền nuôi con

Thực tế cho thấy xét xử theo hướng 'chia' nói trên là chưa phù hợp. Nhiều cha, mẹ không trực tiếp nuôi con bỏ bê việc cấp dưỡng, trong khi đó cha, mẹ trực tiếp nuôi con thì cản trở việc người còn lại thăm nom, chăm sóc con. Thậm chí, nhiều trường hợp thương tâm đã xảy ra khi người trực tiếp nuôi con lại có những hành vi hoặc vô tâm để cho người khác gây tổn hại thể chất, tinh thần của trẻ mà bên còn lại không phát hiện sớm do không thăm nom trực tiếp thường xuyên. Cho đến lúc có người phát hiện thì nỗi đau đối với đứa trẻ đã thực sự nghiêm trọng, thậm chí không thể khắc phục được.

Do đó, việc chia nghĩa vụ nuôi con không nên cứng nhắc như trên mà có thể được tiếp cận theo hướng mới. Theo đó, cha mẹ sẽ luân phiên chăm sóc cho con. Chẳng hạn, trẻ có thể sống với cha trong một khoảng thời gian nhất định và sau đó sống với mẹ trong khoảng thời gian tương ứng. Các chi phí cần thiết cho việc chăm sóc, giáo dục và phát triển của trẻ cũng được hai bên cùng chia sẻ. Thời gian luân phiên không nhất thiết phải được quy định cố định mà cần được xác định trên cơ sở tuổi của trẻ, điều kiện học tập, khoảng cách nơi ở, khả năng chăm sóc của cha mẹ và trên hết là lợi ích tốt nhất của trẻ, nhưng cũng cần cân nhắc để sự luân phiên chăm sóc không quá lâu.

Nhiều người cho rằng khi cha mẹ ly hôn con cái sẽ thiếu vắng tình thương của một bên. Sở dĩ điều đó tồn tại ở Việt Nam là do cách chia theo trách nhiệm, thậm chí là chia con theo số lượng mà các tòa án vẫn áp dụng. Do đó, để tránh trường hợp con vắng bóng tình thương của cha hoặc mẹ, tránh trường hợp các bên không thực hiện đúng nghĩa vụ của mình đối với con, việc chăm sóc con một cách luân phiên cần được áp dụng, phổ biến trong xã hội Việt Nam hiện nay.

Hãy để mỗi đứa trẻ được lớn lên trong vòng tay yêu thương của cả cha và mẹ, ngay cả khi cha mẹ không còn chung một mái nhà.