Lưu giữ kỷ vật vượt thời gian

Căn phòng đặc biệt

Những ngày tháng 8, trong không khí cả nước hướng về kỷ niệm 115 năm Ngày sinh Đại tướng Võ Nguyên Giáp, chúng tôi đến căn nhà số 30 Hoàng Diệu (Hà Nội), kính cẩn dâng hương tưởng nhớ vị Đại tướng đã dành trọn cuộc đời cho đất nước, cho dân tộc. Qua lời kể của người con trai cả Võ Điện Biên, từng kỷ vật nơi đây dường như đều có một câu chuyện riêng gắn với Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Người anh cả của Quân đội Nhân dân Việt Nam.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp bên con cháu tại sân vườn nhà 30 Hoàng Diệu (Hà Nội), năm 2001. Ảnh: Gia đình cung cấp

Trong căn phòng thờ, chiếc đồng hồ được người nhà chỉnh kim và giữ mãi ở 18 giờ 9 phút, gợi nhớ thời khắc Đại tướng về với thế giới người hiền (ngày 4-10-2013). Theo lời ông Võ Điện Biên, trước khi trở thành không gian thờ tự, nơi đây là phòng làm việc của Đại tướng từ năm 1964.

Đại tướng từng mời các tướng lĩnh về căn phòng này bàn bạc việc quân. Xung quanh phòng lúc bấy giờ từng treo những tấm bản đồ quân sự để theo dõi tình hình chiến sự ở miền Nam, Thái Lan, Philippines... nhằm bám sát hướng bay của máy bay B-52 đánh phá miền Bắc nước ta lúc bấy giờ. Dưới sàn phòng thờ, lối cửa dẫn xuống căn hầm trú ẩn tạm thời của gia đình vẫn còn nguyên. Lối cửa nhỏ ấy như giữ lại dấu tích của những năm tháng chiến tranh.

Đặt trang trọng trước bàn thờ Đại tướng là hai chiếc bình thiêng liêng từ những miền đất đặc biệt. Một bình chứa đất từ đảo Trường Sa, được bộ đội Hải quân mang về dâng tặng nhân lễ 49 ngày mất của Đại tướng; bình còn lại chứa đất từ điểm cao 468 Vị Xuyên, do các cựu chiến binh dâng về phòng thờ nhân giỗ đầu của Đại tướng.

Từ Trường Sa giữa biển khơi đến điểm cao 468 nơi biên cương phía Bắc, những nắm đất mang theo ký ức của những người lính từng chiến đấu, làm nhiệm vụ và có người đã nằm lại. Đặt cạnh nhau trước bàn thờ Đại tướng, hai bình đất như nối những miền ký ức của đất nước, từ biển đảo đến biên cương, từ những năm tháng chiến tranh đến hòa bình hôm nay.

Người cha trong ký ức

Khi các con còn nhỏ, dù bận trăm công ngàn việc, Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn cố gắng dành thời gian cho gia đình. Có khi ông đưa các con đi theo trong những chuyến công tác, tới các địa phương. Thỉnh thoảng, Đại tướng trò chuyện với các con về tình hình chiến sự, qua đó giúp các con hiểu hơn về những gì đất nước đang trải qua. Năm 1964, Đại tướng Võ Nguyên Giáp trở về nhà, gọi các con lại và nói: 'Mỹ đánh ra miền Bắc rồi!'. Hơn 60 năm sau, ông Võ Điện Biên vẫn nhớ: 'Chỉ câu nói ngắn gọn ấy của cha, bốn anh chị em chúng tôi đều hình dung rất rõ về những khó khăn của con đường phía trước'.

Trong ký ức tuổi thơ còn nguyên hình ảnh chiến tranh, ông Võ Điện Biên nhớ nhất chuyến đi cùng cha vào Quân khu 4 năm 1965, khi ông mới 11 tuổi. 'Chuyến xe đi đêm ấy qua những chiếc cầu phà bị đánh phá tan hoang, lỗ chỗ hố bom ở hai bên bờ. Vào lúc Hàm Rồng bị ném bom dữ dội, tôi được cha dẫn theo khi ông gặp gỡ, động viên dân quân Hàm Rồng, thăm đơn vị pháo binh', ông Võ Điện Biên chia sẻ. Cậu bé năm nào còn được cha đưa đi thăm các đơn vị hải quân, công binh và sau đó còn được đến sân bay Nội Bài gặp gỡ những phi công chiến đấu.

Năm 1980, một không gian khác tại 30 Hoàng Diệu được xây dựng thành phòng làm việc của Đại tướng. Tại căn phòng này, Đại tướng tiếp tục nghiên cứu, làm việc và có nhiều đóng góp vào những quyết sách quan trọng của đất nước về khoa học, giáo dục… Theo lời kể của ông Võ Điện Biên, căn phòng này từng đón tiếp hơn 10 đoàn nguyên thủ quốc gia trên thế giới. Không gian tuy không lớn nhưng luôn ấm cúng, gần gũi. Căn phòng còn là nơi Đại tướng tiếp nhiều người từ khắp mọi miền đất nước và bạn bè, phóng viên quốc tế. Hầu như, ai đến thăm cũng được Đại tướng đón tiếp thân tình, trò chuyện, chụp ảnh và ân cần hỏi thăm.

Những kỷ vật tại căn nhà 30 Hoàng Diệu vẫn lặng lẽ kể câu chuyện của một thời đã qua, gắn với tên tuổi của vị tướng tài ba, lỗi lạc của dân tộc và thế giới.

Với ông Võ Điện Biên, những chuyến đi theo cha trong những năm tháng chiến tranh cùng lời căn dặn 'việc xấu thì cố gắng tránh, việc tốt thì cố gắng làm' đã theo ông suốt cuộc đời. Đó cũng là những điều ông muốn lưu lại cho các thế hệ sau mỗi khi kể về cha - người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam, vị tướng trực tiếp chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu và để lại nhiều dấu ấn sâu sắc trong lịch sử dân tộc