Mở 'đường sống' cho nhà trong hẻm nhỏ, đa năng - Bài 3: Chủ động tạo lối thoát hiểm thứ hai

Bài học sinh tử giúp thay đổi nhận thức

Đến nay, bà Trịnh Thị Lan, ngụ phường Đông Hưng Thuận, TPHCM, vẫn chưa quên đêm cận Tết Nguyên đán 2024, khi cả gia đình 5 người suýt gặp nạn trong vụ cháy tại căn nhà vừa ở vừa kinh doanh.

Rạng sáng 15-1-2024, cả gia đình đang ngủ trên gác thì tỉnh giấc vì nóng bức do mất điện. Mở cửa ra, thấy khói mù mịt, chồng bà Lan vội xuống tầng dưới kiểm tra nhưng khói dày đặc, ngạt thở nên không thể đi tiếp. Cả nhà chỉ còn biết hô hoán kêu cứu.

May mắn, hàng xóm đến đập vỡ cửa kính để tiếp cận, giải thoát người trong gia đình và khống chế ngọn lửa. Sau vụ cháy, bà Lan đã chi khoảng 10 triệu đồng cải tạo căn nhà, dời máy giặt và các thiết bị điện ra khu vực riêng, trang bị thêm phương tiện chữa cháy tại chỗ.

Đặc biệt, ở phần cửa thoát hiểm phía trên nhà, bà thay ổ khóa bằng chốt gạt để có thể dễ dàng mở ngay khi có sự cố mà không cần tìm chìa khóa. Từ bài học 'nhớ đời' của gia đình, bà Lan khuyên những hộ dân đang sống trong nhà ống, nhà ở kết hợp kinh doanh cần duy trì ít nhất một lối thoát hiểm dự phòng, không khóa kín ban công.

Công an phường An Nhơn, TPHCM kiểm tra, tuyên truyền vận động người dân tháo dỡ 'chuồng cọp' tại khu căn hộ CC1 - Felix Homes. Ảnh: NGUYỄN TÂN

Căn nhà của gia đình bà Trịnh Tường Vi (đường Nguyễn Bặc, phường Tân Sơn Hòa, TPHCM) trước đây chỉ có một lối ra vào duy nhất ở cửa chính, tầng trệt vừa kinh doanh vừa để nhiều xe máy. Sau khi được công an phường hướng dẫn và hỗ trợ, gia đình đã mở thêm một lối thoát nạn phía sau nhà để đề phòng tình huống cháy, nổ.

Tại các chung cư, cư xá ở TPHCM, người dân cũng chủ động tháo dỡ 'chuồng cọp' để mở lối thoát nạn sau khi được tuyên truyền về nguy cơ mất an toàn khi xảy ra cháy. Một cán bộ Công an phường Tân Sơn Hòa, TPHCM cho hay, việc vận động người dân tháo dỡ 'chuồng cọp' trước đây gặp không ít khó khăn, do nhiều hộ lo ngại nếu tháo dỡ sẽ tạo sơ hở, khiến kẻ trộm dễ đột nhập vào nhà.

Tuy nhiên, sau vụ cháy đặc biệt nghiêm trọng tại Cư xá Độc Lập (phường Phú Thọ Hòa, TPHCM) vào tháng 7-2025 khiến 8 người tử vong, nhận thức của người dân có nhiều chuyển biến.

Theo Phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ - Công an TPHCM, thời gian qua, lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ đã tham mưu Công an và UBND TPHCM vận động người dân tại các khu dân cư, chung cư, nhà cho thuê tháo dỡ 'chuồng cọp' không bảo đảm an toàn.

Tính đến ngày 14-6-2026, toàn thành phố có 14.825/15.161 căn hộ đã tháo dỡ, mở lối thoát nạn thứ hai qua 'chuồng cọp', đạt 97,8%. Bên cạnh đó, 386/479 căn hộ đã khắc phục tình trạng cơi nới diện tích, chiếm dụng không gian chung, vỉa hè, đường giao thông nội bộ để sử dụng vào mục đích riêng, đạt 80%.

Nhằm bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy, lực lượng Công an các địa phương thường xuyên kiểm tra, chủ động phát hiện vi phạm, theo dõi khắc phục và phúc tra cơ sở theo quy định. Các địa phương cũng lưu ý những hành vi thường xuyên bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ như: trang bị, lắp đặt đèn, phương tiện chiếu sáng sự cố, chỉ dẫn thoát nạn không bảo đảm quy định; che khuất phương tiện phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; không bảo quản, bảo dưỡng phương tiện chữa cháy thông dụng; để vật tư, hàng hóa, phương tiện, vật dụng cản trở lối hoặc đường thoát nạn; lắp đặt, sử dụng dây dẫn, thiết bị điện, thiết bị đóng ngắt không an toàn.

Chi phí nhỏ, hiệu quả lớn

Ông Bùi Công Huy, kỹ sư xây dựng chuyên sửa chữa nhà ở dân dụng tại TPHCM, cho biết, nhiều người dân gần đây thuê ông mở ban công, tạo lối thoát nạn thứ hai. Căn nhà ống cấp bốn có gác của gia đình bà Ngô Thị Nương (phường Đông Hưng Thuận) chỉ có một lối ra vào; phía dưới là khu vực để xe máy và sạc điện, khiến cả nhà không khỏi bất an.

Sau khi được tư vấn 2 phương án: nâng mái làm ban công khung thép với giá khoảng 100 triệu đồng hoặc đục tường mở lối thoát ra mái tôn nhà hàng xóm với chi phí vài triệu đồng và thợ chỉ cần làm trong một ngày, bà Nương chọn phương án thứ hai.

Theo KTS Ngô Viết Nam Sơn, nhiều nhà phố, nhà ở kết hợp kinh doanh tại TPHCM vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn phòng cháy, chữa cháy. Do áp lực chi phí, không ít chủ cơ sở dù nhận thức được nguy cơ nhưng chỉ đầu tư ở mức tối thiểu, nhất là khi không trực tiếp sinh sống tại công trình. Vì vậy, cần tăng cường quản lý nhà nước, thay vì chỉ trông chờ vào ý thức tự giác.

Trước hết, việc cấp phép kinh doanh cần gắn với điều kiện bắt buộc về phòng cháy, chữa cháy, lối thoát nạn, hệ thống báo cháy, bãi đậu xe. Cơ quan quản lý cần kiểm tra thực tế, chỉ cho phép công trình hoạt động khi đáp ứng đầy đủ yêu cầu an toàn. Đồng thời, ưu tiên siết chặt quản lý nhà phố kết hợp kinh doanh; về lâu dài, mở rộng tiêu chuẩn an toàn đối với nhà ở riêng lẻ. Công trình nên có ít nhất hai lối thoát hiểm độc lập, ban công, cửa sổ không bị bịt kín, lối thoát luôn thông thoáng và được kiểm tra định kỳ.

Đại diện Phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ Công an TPHCM lưu ý, lối thoát nạn thứ hai chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đáp ứng 3 yêu cầu cơ bản: được bố trí tách biệt với lối thoát chính và không bị ảnh hưởng bởi khói, khí độc; cửa thoát luôn sẵn sàng sử dụng, mở được ngay từ bên trong mà không cần chìa khóa; dẫn đến khu vực an toàn như cầu thang ngoài nhà, ban công, sân thượng hoặc nhà liền kề.

Phòng PC07 khuyến cáo, trường hợp chưa thể tháo dỡ hoàn toàn 'chuồng cọp', cần mở ô cửa kích thước tối thiểu 60cm x 60cm, sử dụng chốt gạt mở từ bên trong, tuyệt đối không dùng ổ khóa cần chìa. Đồng thời, thay các loại khóa móc, khóa sử dụng chìa bằng khóa bằng tay gạt hoặc chốt gạt; bảo đảm cửa lên sân thượng luôn có thể mở bằng tay từ phía trong.

Bên cạnh đó, mỗi gia đình cần chủ động trang bị bình chữa cháy xách tay, thiết bị báo cháy, dụng cụ phá dỡ như búa, rìu, xà beng, kìm cộng lực, mặt nạ lọc khói và thang dây thoát nạn đối với nhà nhiều tầng. Những vật dụng này không thay thế được lực lượng chuyên nghiệp, nhưng có thể giúp người dân kéo dài cơ hội sống, khống chế đám cháy nhỏ hoặc mở đường thoát khi sự cố vừa xảy ra.

Nhiều gia đình vẫn chần chừ sửa nhà vì ngại tốn kém, lo ảnh hưởng đến việc bảo vệ tài sản hoặc bất tiện trong sinh hoạt. Nhưng khi hỏa hoạn xảy ra, một lối thoát bị bịt kín có thể trở thành ranh giới giữa sống và chết. Việc mở thêm lối thoát nạn, lắp thiết bị báo khói, trang bị mặt nạ lọc khói... không đòi hỏi chi phí quá lớn, nhưng giúp tăng đáng kể cơ hội thoát hiểm. Sửa nhà để bảo đảm phòng cháy, chữa cháy không phải là việc 'làm thêm' khi có điều kiện, mà là một phần của trách nhiệm với chính gia đình và cộng đồng xung quanh. Mỗi căn nhà được sửa lại an toàn hơn tự mở 'đường sống' cho gia đình và thêm một lớp phòng vệ cho cả khu dân cư.