Ngăn chặn tình trạng kinh doanh dược liệu không rõ nguồn gốc

Phòng Cảnh sát Kinh tế Công an Hà Tĩnh triệt phá chuyên án 'sản xuất, buôn bán thuốc đông y cổ truyền giả' tại hai xã Đức Minh và Can Lộc. (Ảnh: CÔNG AN TỈNH HÀ TĨNH)

Trước thực trạng này, Bộ Y tế đã có văn bản gửi các địa phương yêu cầu tăng cường quản lý nghiêm lĩnh vực y, dược học cổ truyền.

Tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe

Một bó cây khô, một túi rễ cây dược liệu, hay một bài thuốc được gắn với câu chuyện 'thuốc của người bản địa', 'bài thuốc gia truyền', 'cây thuốc quý trên núi', dễ tạo niềm tin hơn một mặt hàng thông thường. Người mua phần lớn là khách vãng lai, ít có điều kiện kiểm chứng nguồn gốc, chất lượng và càng khó xác định người bán có đủ điều kiện kinh doanh hay không.

Theo Bộ Y tế, qua kiểm tra và phản ánh của các cơ quan chức năng, vẫn còn tình trạng kinh doanh dược liệu, thuốc cổ truyền không rõ nguồn gốc xuất xứ; hàng giả, hàng kém chất lượng và một số tổ chức, cá nhân còn vi phạm quy định về hành nghề khám, chữa bệnh, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người dân.

Ngày 10/8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ đã khởi tố 21 bị can về tội lừa dối khách hàng liên quan hoạt động sản xuất, kinh doanh và quảng cáo các sản phẩm đông y 'xương khớp Bà Sáu' trên mạng xã hội.

Các đối tượng đã sử dụng hình ảnh người nổi tiếng để chỉnh sửa, cắt ghép, đồng thời đưa ra những nội dung phóng đại, sai lệch về công dụng và chất lượng sản phẩm để tạo lòng tin cho người dân. Một sản phẩm mua với giá 23.000 đồng, sau đó được tổ chức quảng cáo, bán với giá 199.000 đồng. Chỉ trong khoảng từ tháng 5 đến tháng 7 năm 2026, các bị can đã bán thành công 5.429 đơn hàng, tổng giá trị hơn 2,67 tỷ đồng. Khi khám xét, cơ quan điều tra thu giữ hàng nghìn nhãn dán và vỏ bao bì, hàng trăm hộp sản phẩm cùng nguyên liệu sản xuất; đồng thời tạm thu giữ hơn 1,77 tỷ đồng trong các tài khoản liên quan.

Trước đó, ngày 3/8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội khởi tố hai bị can về hành vi sản xuất buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh. Theo kết quả điều tra ban đầu, do thuốc đông y bán chậm vì 'hiệu quả không nhanh', các đối tượng này đã pha thuốc hóa dược, tân dược có thành phần giảm đau vào thuốc đông y, thuốc cổ truyền nhằm tạo tác dụng nhanh để thu hút người mua.

Các loại thuốc có chứa Paracetamol, Prednisolone, Chlorpheniramin… được nghiền thành bột rồi trộn với nguyên liệu thảo dược và đóng túi, dán nhãn 'thuốc đông y gia truyền'. Khi khám xét, cơ quan công an đã thu giữ tại một địa điểm 2.772 gói, tại điểm khác thêm 3.000 gói thuốc đông y gia truyền 'bách bệnh', cùng thuốc hóa dược, nguyên liệu, tem nhãn và phương tiện sản xuất.

Đây là một vấn đề đáng báo động đối với thị trường dược liệu, thuốc cổ truyền. Những vụ việc được phát hiện cho thấy, việc lợi dụng hai chữ 'đông y', 'gia truyền' để kinh doanh đã được tổ chức với quy mô không hề nhỏ.

Ngành y tế đang tăng cường kiểm tra, kiểm soát kinh doanh dược liệu và thuốc cổ truyền, tránh tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng, không nguồn gốc, xuất xứ. (Ảnh: THÁI BÌNH)

Theo khuyến cáo của cơ quan công an, người dân cần thận trọng khi mua các sản phẩm được quảng cáo trên mạng xã hội; chủ động kiểm tra nguồn gốc, thông tin pháp lý, thành phần và công dụng sản phẩm. Không nên tin tưởng tuyệt đối vào hình ảnh người nổi tiếng hoặc những nội dung quảng cáo có dấu hiệu phóng đại, sai lệch về công dụng, chất lượng sản phẩm, tránh trở thành nạn nhân của các hành vi gian dối trong kinh doanh.

Đáng chú ý, theo Thông tư số 32/2026/TT-BYT mới ban hành về đăng ký lưu hành thuốc, nguyên liệu làm thuốc của Bộ Y tế không điều chỉnh đối với thuốc cổ truyền, dược liệu. Vì vậy, quản lý nhóm sản phẩm này cần được thực hiện đầy đủ theo hệ thống quy định chuyên ngành tương ứng, thay vì để người tiêu dùng hiểu lầm rằng mọi sản phẩm mang tên 'thảo dược', 'đông y' 'gia truyền' đều là thuốc đã được cơ quan y tế thẩm định.

Kiểm soát cả chuỗi cung ứng

Để kịp thời chấn chỉnh vấn đề này, Bộ Y tế đã có công văn gửi Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố yêu cầu Sở Y tế phối hợp các sở, ban, ngành, tăng cường kiểm tra việc chấp hành pháp luật về kinh doanh dược liệu, thuốc cổ truyền cũng như hoạt động khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền của tổ chức, cá nhân trên địa bàn. Theo đó, trọng tâm là phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, kiểm soát nguồn gốc, xuất xứ và chất lượng dược liệu, thuốc cổ truyền.

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, để xử lý vấn đề này chặt chẽ hơn, cần phải kiểm soát cả chuỗi cung ứng, bởi nếu chỉ kiểm tra tại nơi bán, không lần ngược được sản phẩm đến cơ sở sản xuất, chế biến và phân phối thì hàng vi phạm bị thu giữ hôm nay hoàn toàn có thể xuất hiện dưới một bao bì khác vào ngày mai. Cùng với ngành y tế, cần có sự vào cuộc song hành của lực lượng quản lý thị trường, công an, chính quyền địa phương, rà soát các tổ chức, cá nhân kinh doanh dược liệu, thuốc cổ truyền; xác định rõ sản phẩm nào là dược liệu, sản phẩm nào là thuốc, sản phẩm nào là chăm sóc sức khỏe; nguồn hàng từ đâu, ai chịu trách nhiệm về chất lượng và việc giới thiệu công dụng có đúng quy định hay không.

Bộ Y tế chỉ đạo một giải pháp quan trọng và cần thiết là cung cấp thông tin chính thống cho người dân. Các địa phương được yêu cầu tuyên truyền, phổ biến quy định về hành nghề khám, chữa bệnh, quảng cáo, sản xuất và kinh doanh thuốc, sản phẩm chăm sóc sức khỏe bằng y học cổ truyền; hướng dẫn người dân lựa chọn thuốc có nguồn gốc rõ ràng, được cấp phép lưu hành và lựa chọn cơ sở khám, chữa bệnh được cấp phép hoạt động.

Một thị trường chỉ có thể được làm sạch bền vững khi người mua biết từ chối những sản phẩm không thể chứng minh nguồn gốc và không dễ dàng tin vào lời quảng cáo 'chữa khỏi', 'đặc trị', 'gia truyền nhiều đời' mà không có căn cứ. Bởi vậy, cùng với những đợt kiểm tra, xử lý vi phạm, cần tiến tới minh bạch hóa chuỗi dược liệu, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa sản phẩm; tăng tiêu chuẩn chất lượng và phát triển hệ thống truy xuất nguồn gốc. Các hành vi buôn lậu, làm giả dược liệu, thuốc cổ truyền, lừa đảo, hành nghề trái phép và trục lợi trên sức khỏe người dân phải được xử lý nghiêm.