Sửa Luật An toàn thực phẩm, khắc phục chồng chéo trong quản lý

Bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế chia sẻ tại buổi họp báo. (Ảnh: T.D)

Chia sẻ với báo chí tại buổi cung cấp thông tin sáng 1/10, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) được xây dựng theo hướng thể chế hóa các chủ trương, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, trong đó tập trung vào việc thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, phân định rõ trách nhiệm giữa các bộ, ngành và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên mức độ nguy cơ.

Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, dự thảo Luật thể chế hóa 4 chính sách Chính phủ đã thông qua tại Nghị quyết số 184/NQ-CP, gồm quản lý theo nguy cơ trên chuỗi cung ứng; cải cách cơ chế kiểm tra trên thị trường; số hóa, xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông; nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, trên cơ sở phân loại thực phẩm theo mức độ nguy cơ.

Đại diện Bộ Y tế cho biết, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 quy định khá rõ các quy trình, thủ tục về tiền kiểm. Toàn bộ thực phẩm bao gói sẵn, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến hoặc các sản phẩm liên quan đến bao bì, chế biến thực phẩm đều phải thực hiện công bố hợp quy và các giấy công bố hợp quy có thời hạn.

Trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Bộ Y tế tiếp cận theo hướng tham khảo các quy định quốc tế và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Theo đó, chỉ một số nhóm thực phẩm phải thực hiện đăng ký công bố sản phẩm tại Bộ Y tế, gồm sữa, các sản phẩm dành cho chế độ ăn đặc biệt, sản phẩm dành cho trẻ em dưới 36 tháng tuổi, sản phẩm dành cho người già, sản phẩm có công bố khuyến cáo về sức khỏe hoặc các sản phẩm thuộc chế độ dinh dưỡng đặc biệt có chỉ định của bác sĩ.

Việc quy định các nhóm sản phẩm này được xây dựng trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế và thực tế quản lý tại một số quốc gia.

Đối với hầu hết các sản phẩm còn lại, việc công bố sản phẩm được thực hiện ở địa phương. Bộ Y tế không trực tiếp quản lý theo cơ chế tiền kiểm đối với các sản phẩm này mà chuyển sang cơ chế hậu kiểm.

Công tác giám sát trên thị trường sẽ được tăng cường thông qua lấy mẫu, thanh tra, kiểm tra. Dự thảo cũng quy định riêng một điều về hậu kiểm. Theo đại diện Bộ Y tế, đây là lần đầu tiên trong văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước có một điều quy định riêng về hậu kiểm, qua đó thể hiện rõ hơn cơ chế quản lý an toàn thực phẩm theo hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Bên cạnh đó, dự thảo quy định riêng về tần suất kiểm tra. Đối với thực phẩm thông thường, cơ sở chỉ được kiểm tra một lần trong năm. Tuy nhiên, đối với thực phẩm có nguy cơ cao hoặc cơ sở có lịch sử không bảo đảm an toàn thực phẩm, tần suất kiểm tra sẽ được tăng lên.

Theo hướng này, việc quản lý sẽ tập trung hơn vào những nhóm sản phẩm, cơ sở có nguy cơ, đồng thời tăng cường giám sát thực tế trên thị trường.

Thống nhất quản lý, phân định rõ trách nhiệm

Liên quan câu hỏi dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) có khắc phục tình trạng chồng chéo trong quản lý hay không, bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế cho biết, đây là vấn đề được Bộ Chính trị, Đảng và Nhà nước quan tâm trong thời gian qua.

Theo đó, Bộ Chính trị đã có kết luận liên quan đến Đề án quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương.

Dự thảo Luật đã thể chế hóa các quan điểm của Bộ Chính trị, của Đảng và Nhà nước, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành liên quan.

Theo dự thảo, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; Bộ Y tế chịu trách nhiệm chính trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trên phạm vi cả nước. Tại địa phương, trách nhiệm quản lý được tổ chức theo hệ thống cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương.

Dự thảo đồng thời quy định trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Trong đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý đối với sản xuất ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi.

Bộ Công thương chịu trách nhiệm liên quan gian lận thương mại và chất lượng trong phạm vi quản lý; Bộ Công an thực hiện nhiệm vụ trong quá trình đấu tranh phòng ngừa, chống tội phạm, gian lận.

Những nội dung này đã được thể hiện trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) và được trình Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường trong buổi thẩm tra.

Quản lý theo nguy cơ, tăng trách nhiệm truy xuất

Dự thảo phân loại thực phẩm thành nhóm nguy cơ cao và nguy cơ thấp, trong đó thực phẩm nguy cơ cao phải thực hiện truy xuất nguồn gốc. Cách tiếp cận này nhằm tập trung nguồn lực quản lý vào những sản phẩm có khả năng ảnh hưởng lớn hơn đến sức khỏe người tiêu dùng.

Dự thảo cũng thừa nhận các chứng nhận như HACCP, ISO 22000. Các cơ sở đã có những chứng nhận này không phải cấp thêm giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm và được áp dụng cơ chế kiểm tra giảm.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung quy định đối với các cơ sở giao đồ ăn trực tuyến và bếp ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh, qua đó mở rộng phạm vi quản lý đối với những hình thức cung cấp thực phẩm đang phát sinh trong thực tế.

Cùng với việc phân định trách nhiệm giữa các cơ quan, dự thảo cũng định hướng phân cấp tối đa cho Ủy ban nhân dân các cấp. Các chế tài được tăng cường, trong đó có thu hồi giấy đăng ký, gỡ hồ sơ công bố và thu hồi sản phẩm không an toàn.

Như vậy, cùng với việc xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đặt trọng tâm vào quản lý theo nguy cơ, giảm các thủ tục tiền kiểm không cần thiết và tăng cường hậu kiểm, giám sát trên thị trường.