Tái tạo ngón cái cho trẻ bằng chính ngón trỏ, mở ra cơ hội mới cho trẻ mắc dị tật bẩm sinh

Bàn tay bệnh nhi sau khi được phẫu thuật tái tạo ngón cái.

Bệnh nhi nhập viện trong tình trạng thiểu sản ngón cái bẩm sinh ở cả hai bàn tay. Mặc dù ngón cái vẫn hiện diện về mặt hình thể nhưng gần như không có chức năng do thiếu các cấu trúc quan trọng như xương, gân và hệ thống vận động cần thiết.

Tái tạo ngón cái bằng chính ngón trỏ

Ngón cái là ngón tay quan trọng nhất của bàn tay, đảm nhiệm khoảng 40-50% khả năng cầm nắm và thực hiện các thao tác tinh tế. Khi ngón cái không hoạt động bình thường, trẻ sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày như cầm bút viết, sử dụng đũa, cài cúc áo hay tự chăm sóc bản thân. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến học tập, sinh hoạt cũng như sự phát triển lâu dài. Vì thế, việc thiểu sản ngón cái bẩm sinh ảnh hưởng rất lớn đến sinh hoạt của bệnh nhi.

Tiến sĩ, bác sĩ Đào Văn Giang, Phó Trưởng khoa Phẫu thuật Hàm mặt-Tạo hình và Thẩm mỹ, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cho biết ê-kíp đã quyết định thực hiện phẫu thuật 'cái hóa' (pollicization) - kỹ thuật chuyển ngón trỏ sang vị trí ngón cái nhằm thay thế chức năng của ngón cái bị thiểu sản.

Trong quá trình phẫu thuật, phần ngón cái không còn chức năng được loại bỏ. Ngón trỏ được bảo tồn toàn bộ hệ thống xương, gân, mạch máu và thần kinh, sau đó được tạo hình và chuyển sang vị trí ngón cái. Mục tiêu của ca mổ không chỉ là tạo hình về mặt thẩm mỹ mà quan trọng hơn là phục hồi chức năng cầm nắm, đối chiếu và vận động của bàn tay.

Phẫu thuật cái hóa hiện được xem là tiêu chuẩn vàng trong điều trị các trường hợp thiểu sản ngón cái nặng theo các khuyến cáo quốc tế về phẫu thuật bàn tay trẻ em.

Với trường hợp này, cả 2 bàn tay đều bị ảnh hưởng nên bệnh nhi được phẫu thuật theo từng giai đoạn. Tháng 7/2025, trẻ được thực hiện phẫu thuật cái hóa cho bàn tay phải. Sau một năm theo dõi, kết quả phục hồi rất khả quan khi trẻ đã có thể cầm nắm đồ vật, sử dụng đũa, tập viết và tự thực hiện các sinh hoạt cá nhân.

Nhận thấy hiệu quả rõ rệt, dịp hè năm nay, gia đình tiếp tục đưa trẻ đến Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức để phẫu thuật cái hóa cho bàn tay còn lại với mong muốn hoàn thiện chức năng của cả hai bàn tay trước khi bước vào năm học mới.

Các bác sĩ cho biết, ở những trường hợp thiểu sản ngón cái nặng, dù ngón cái vẫn tồn tại nhưng gần như không có chức năng do thiếu hoặc không phát triển đầy đủ hệ thống xương, gân và cơ. Để tạo ra một ngón cái mới có khả năng hoạt động thực sự, cần sử dụng một ngón tay có đầy đủ cấu trúc giải phẫu.

Ngón trỏ là lựa chọn tối ưu vì đã có sẵn hệ thống xương, gân, cơ, mạch máu và thần kinh hoàn chỉnh. Sau khi được chuyển sang vị trí mới và tạo hình phù hợp, ngón trỏ có thể đảm nhiệm vai trò của ngón cái, giúp trẻ thực hiện các động tác đối chiếu, cầm nắm và khép mở bàn tay hiệu quả.

Trong trường hợp này, phương pháp chuyển ngón chân không phù hợp do bàn tay dị tật không có đầy đủ hệ thống gân cơ để tiếp nhận ngón chân ghép. Vì vậy, phẫu thuật cái hóa bằng ngón trỏ được đánh giá là phương pháp tối ưu, mang lại khả năng phục hồi chức năng tốt hơn.

Phục hồi chức năng quyết định thành công lâu dài

Theo các bác sĩ, phẫu thuật cái hóa là một trong những kỹ thuật tạo hình bàn tay phức tạp nhất. Đây không đơn thuần là chuyển vị trí một ngón tay mà là quá trình tái tạo một ngón cái mới có chức năng thực sự.

'Trong quá trình mổ, chúng tôi phải bảo tồn toàn bộ hệ thống xương, gân, mạch máu và thần kinh của ngón trỏ. Chỉ một tổn thương nhỏ đối với mạch máu nuôi dưỡng cũng có thể ảnh hưởng đến sự sống còn của ngón tay sau chuyển vị trí', Tiến sĩ, bác sĩ Đào Văn Giang chia sẻ.

Bên cạnh đó, hệ thống xương, khớp, gân và cơ của ngón trỏ cũng phải được tạo hình lại để ngón tay mới có chiều dài, hình dáng và hướng vận động phù hợp chức năng của ngón cái bình thường. Đây là yếu tố quyết định khả năng cầm nắm và vận động của bàn tay sau phẫu thuật.

Tuy nhiên, ca mổ chỉ là bước khởi đầu. Sau phẫu thuật, trẻ cần được tập phục hồi chức năng bài bản để ngón cái mới thích nghi với vai trò mới. Trong giai đoạn đầu, xương được cố định bằng kim Kirschner và thường được rút sau khoảng 4-6 tuần. Sau đó, trẻ bắt đầu tập vận động nhằm tăng sức mạnh cầm nắm và cải thiện khả năng phối hợp giữa các ngón tay.

Các bác sĩ cho biết, việc can thiệp sớm mang lại nhiều lợi ích vì não bộ trẻ nhỏ có khả năng thích nghi rất tốt với những thay đổi về vận động. Tuy nhiên, ngay cả khi được phát hiện muộn hơn, trẻ vẫn có thể đạt kết quả điều trị khả quan nếu được phẫu thuật và phục hồi chức năng đúng cách.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo, khi phát hiện trẻ có bất kỳ dị tật bẩm sinh nào ở bàn tay hoặc các chi, cha mẹ nên đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và tư vấn sớm. Đối với dị tật thiểu sản ngón cái, điều quan trọng không phải là bàn tay có đủ số lượng ngón tay hay không mà là các ngón tay đó có thực hiện được chức năng hay không.

Việc đánh giá và điều trị đúng thời điểm sẽ giúp trẻ có cơ hội phục hồi tối ưu, tự tin học tập, sinh hoạt và hòa nhập với cuộc sống như những bạn cùng trang lứa.