Chiếc bút khắc lời thề năm 1968 bên hài cốt liệt sĩ vô danh

Kỷ vật từ lòng đất

Ngày 22.7, Đại tá Nguyễn Hà - Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ CHQS tỉnh Hà Tĩnh, thành viên Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh, cho biết sau gần 3 tuần triển khai 'Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin' tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm (đóng tại xã Tứ Mỹ, tỉnh Hà Tĩnh), lực lượng chức năng đã khai quật 554 hài cốt, thu được 166 mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN.

Lực lượng chức năng thực hiện quy trình khai quật, lấy mẫu sinh phẩm hài cốt các liệt sĩ

Theo Đại tá Nguyễn Hà, để thực hiện nhiệm vụ này, từ đầu tháng 7, Bộ CHQS tỉnh Hà Tĩnh đã huy động 30 cán bộ, chiến sĩ cùng các bác sĩ Trung tâm Pháp y (Sở Y tế Hà Tĩnh) tiến hành khai quật những phần mộ chưa xác định được danh tính. 

Mỗi phần mộ được mở với sự cẩn trọng cao nhất. Từng mẫu sinh phẩm được thu thập, lưu giữ theo đúng quy trình, với hi vọng mở ra cơ hội xác định danh tính liệt sĩ, giúp những gia đình đã mòn mỏi chờ đợi tìm lại người thân suốt nhiều thập kỷ.

Đại tá Nguyễn Hà (ngoài cùng bên phải) trực tiếp chỉ đạo tổ công tác trong quá trình thực hiện nhiệm vụ

Trong quá trình khai quật, bên cạnh những mẫu sinh phẩm được thu thập phục vụ giám định ADN, nhiều kỉ vật của các liệt sĩ cũng được phát hiện dưới lớp đất đã vùi lấp qua hàng chục năm. Đó là đôi dép cao su đã mục, mảnh áo bạc màu, chiếc cúc áo han gỉ... Mỗi kỉ vật như một mảnh kí ức còn sót lại của người lính.

Một trong những kỉ vật đặc biệt được tìm thấy là cây bút Kim Tinh phát hiện trong quá trình khai quật phần mộ vô danh số 287, hàng 1, khu B5 tại Nghĩa trang Liệt sỹ Nầm vào chiều 11.7. 

Chiếc bút Kim Tinh được tìm thấy trong phần mộ vô danh số 287 tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm

Nằm bên cạnh hài cốt liệt sĩ, cây bút đã nhuốm màu thời gian nhưng dòng chữ rất đẹp được khắc trên thân vẫn còn nguyên vẹn: 'Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, học viện tặng 1968', khiến tổ công tác lặng người xúc động. 

Đến nay, chưa ai biết người lính ấy tên gì, quê ở đâu, thuộc đơn vị nào? Nhưng dòng chữ khắc trên cây bút phần nào gợi về một thế hệ thanh niên lên đường ra trận với niềm tin và khát vọng chiến thắng, mang theo bên mình những kỉ vật giản dị như một lời nhắc về lý tưởng, trách nhiệm và lời hẹn ngày trở về.

Đại úy Hà Huy Chung - Trợ lý Chính trị Trung đoàn 841 (Bộ CHQS tỉnh Hà Tĩnh), cẩn thận ghi từng dòng thông tin lên bảng định danh. Sau đó, anh chụp hiện trạng phần mộ, quét mã hồ sơ để cập nhật lên hệ thống cơ sở dữ liệu Quốc gia

'Chúng tôi đã hoàn thành nhiệm vụ của chiến dịch tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm. Điều đáng mừng là lực lượng làm nhiệm vụ đã thu thập được nhiều mẫu răng phục vụ giám định ADN, mở thêm hi vọng xác định danh tính các liệt sĩ. Sau ngày 27.7, chiến dịch sẽ tiếp tục được triển khai tại Nghĩa trang Liệt sĩ Núi Nài', Đại tá Nguyễn Hà nói.

Nơi kí ức không ngủ yên

Được xây dựng từ năm 1978 trên diện tích hơn 22.000m², Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm hiện là nơi yên nghỉ của 1.195 anh hùng liệt sĩ, trong đó có nhiều quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hi sinh khi thực hiện nghĩa vụ quốc tế tại nước CHDCND Lào.

Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm

Không chỉ là công trình ghi công cấp Quốc gia, Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm còn là biểu tượng của tình đoàn kết chiến đấu đặc biệt giữa Việt Nam và Lào. Nơi đây vẫn còn hàng trăm phần mộ chưa xác định được danh tính, trong đó có 03 ngôi mộ tập thể quy tập tới 73, 30 và 8 hài cốt liệt sĩ.

Mỗi năm, Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm đón hàng trăm đoàn thân nhân liệt sĩ, cựu chiến binh, học sinh, sinh viên cùng nhiều đoàn đại biểu của Việt Nam và CHDCND Lào đến dâng hương, tưởng niệm. Những lễ truy điệu, an táng hài cốt liệt sĩ hồi hương từ nước bạn được tổ chức trang nghiêm, tiếp nối mạch nguồn tri ân và gìn giữ tình hữu nghị đặc biệt giữa hai dân tộc.

Quản trang Hồ Thanh Hải chăm sóc những mộ phần tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm

Gần 10 năm gắn bó với Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm, ông Hồ Thanh Hải (SN 1973, trú xã Tứ Mỹ) đã quen với việc lặng lẽ quét dọn, chăm sóc từng phần mộ và thắp nén hương cho các Anh hùng liệt sĩ. Trong những ngày diễn ra Chiến dịch 500 ngày đêm, ông cũng hỗ trợ lực lượng chức năng làm nhiệm vụ.

Ít ai biết, người quản trang ấy cũng là một thân nhân liệt sĩ. Chú ruột của ông là liệt sĩ Hồ Quang Huy (SN 1953), Tiểu đội phó Đại đội 4, Tiểu đoàn 394 KT, hi sinh tại chiến trường miền Nam năm 1973.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, gia đình ông vẫn chưa tìm được hài cốt. Đợt lấy mẫu ADN lần này, gia đình ông hi vọng có thể tìm được người thân, đưa về an nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm.

Trong khuôn viên xanh mát, phần mộ của các anh hùng, liệt sĩ được chăm sóc, hương khói mỗi ngày

Chính nỗi chờ đợi ấy khiến ông luôn coi mỗi phần mộ trong nghĩa trang như người thân của mình. Điều ông mong mỏi nhất là sẽ có thêm nhiều gia đình tìm được người thân sau những đợt giám định ADN, để những cuộc đoàn viên sau chiến tranh không còn dang dở.