Heo dùng chất cấm vẫn có giấy kiểm dịch: Lỗ hổng ngay ở chữ ký

Không kiểm tra thực tế nhưng vẫn cấp giấy chứng nhận, kèm niêm chì để chủ hàng tự niêm phong lô hàng. Đây là hành vi một kiểm dịch viên bị cơ quan điều tra cáo buộc trong đường dây sử dụng salbutamol nuôi heo, được Công an TP.HCM thông tin ngày 5.10.

Chi tiết ấy giúp trả lời câu hỏi khiến nhiều gia đình bất an: Vì sao heo dùng chất cấm vẫn có thể đi qua khâu kiểm dịch? Trong vụ việc này, vấn đề nằm ngay ở tính xác thực của hoạt động kiểm tra đứng sau tờ giấy.

Giấy tờ có đủ, kiểm tra thực tế có thể bị bỏ qua

Theo thông tin điều tra, kiểm dịch viên Võ Quốc Sơn bị cáo buộc nhận tiền để ký xác nhận, giúp cấp giấy chứng nhận vận chuyển động vật ra khỏi địa bàn cấp tỉnh sai quy trình. Một thủ đoạn khác được phát hiện là giả mạo thông tin nguồn gốc heo tại TP.HCM nhằm đưa heo từ Đồng Nai đến cơ sở giết mổ mà không thực hiện thủ tục kiểm dịch liên tỉnh tương ứng.

Cuối tháng 7.2026, kiểm tra ba xe tải, lực lượng chức năng phát hiện 280 con heo dương tính với salbutamol. Khi mở rộng điều tra, gần 4.000 con heo tại các cơ sở liên quan tiếp tục được xác định dương tính và bị tiêu hủy. Vụ án đang được điều tra, các cáo buộc phải được phân biệt với kết luận có hiệu lực của tòa án.

Từ những chi tiết này có thể thấy hai yêu cầu kiểm soát khác nhau. Một là xác định đúng lô hàng đến từ đâu, ai chịu trách nhiệm và đã được kiểm tra thế nào. Hai là phát hiện nguy cơ trong chính vật nuôi, sản phẩm. Nếu thông tin nguồn gốc bị làm sai, việc lựa chọn đối tượng kiểm tra cũng có thể bị dẫn lệch. Nếu giấy xác nhận được cấp trước khi kiểm tra, hồ sơ mất đi giá trị bảo chứng.

Bởi vậy, câu trả lời 'đã có giấy' chưa giải quyết được câu hỏi 'đã kiểm tra gì'. Cần biết giấy ấy gắn với lô hàng nào, được cấp vào thời điểm nào và có căn cứ thực tế nào để đối chiếu.

Các đối tượng bị khởi tố. Ảnh: Công an TP.HCM

Xét nghiệm được một mẫu không có nghĩa đã kiểm soát cả thị trường

Giám sát chất cấm bằng xét nghiệm vẫn đang được thực hiện. Thông tin công bố ngày 18.8 cho biết cơ quan thú y TP.HCM đã giám sát 2.250 mẫu nước tiểu heo tại cơ sở giết mổ, kiểm tra 6.750 chỉ tiêu thuộc nhóm beta-agonist; các mẫu trong chương trình giám sát này không phát hiện sai phạm.

Kết quả đó cần được hiểu đúng phạm vi. Những mẫu không phát hiện chất cấm không đại diện cho mọi đàn heo, mọi chuyến xe hay mọi thời điểm. Ngược lại, phát hiện vi phạm trong một đường dây cũng không phải căn cứ kết luận toàn bộ thịt heo trên thị trường mất an toàn.

Điều đáng quan tâm là cách kết nối các lớp kiểm soát. Khi một cơ sở bị phát hiện sử dụng chất cấm, thông tin ấy cần giúp nhận diện những lô đã xuất, điểm đã nhận và các giao dịch liên quan. Một kết quả xét nghiệm chỉ phát huy hết giá trị khi kéo theo được hoạt động truy xuất.

Theo điều tra bước đầu, hơn 10.000 tấn heo sử dụng chất cấm đã được đường dây đưa ra tiêu thụ từ đầu năm 2026. Đây là lượng cơ quan điều tra xác định đã đi vào thị trường, không phải toàn bộ số heo bị thu giữ tại một thời điểm.

Với người mua, lựa chọn nơi bán có nguồn gốc rõ ràng vẫn là bước cần thiết. Nhưng không thể yêu cầu mỗi gia đình tự làm nhiệm vụ của phòng xét nghiệm. Trách nhiệm kiểm soát phải được thực hiện trước khi miếng thịt đến quầy hàng.

Với nhà trường, bếp ăn tập thể và đơn vị thu mua lớn, bài học cụ thể hơn là hồ sơ nhà cung cấp cần gắn với từng đợt giao hàng. Một bộ giấy tờ lưu trong tủ không thể tự chứng minh chất lượng của những lô thực phẩm giao nhiều tháng sau đó.

Điều cần khôi phục sau vụ án là khả năng kiểm chứng đằng sau mỗi xác nhận: người ký đã làm gì, lô hàng đã đi đâu và kết quả kiểm tra có truy ngược được hay không. Niềm tin vào giấy kiểm dịch phải được xây bằng những việc ấy.