Làm thế nào để phòng lây nhiễm virus Nipah?

Theo PGS.TS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (nay là Cục Phòng Bệnh, Bộ Y tế) tuy virus Nipah là tác nhân truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, gây bệnh với tỉ lệ tử vong cao, nhưng từ trước đến nay chỉ ghi nhận rải rác ca bệnh ở phạm vi nhỏ tại một số quốc gia, chưa tạo thành các ổ dịch lớn.

 'Điều đáng lo ngại nhất là tỉ lệ tử vong rất cao. Người mắc thường có biểu hiện sốt, suy hô hấp và đặc biệt là viêm não, dẫn tới nguy cơ tử vong lớn. Đây là bệnh lây truyền từ động vật sang người. Dơi ăn quả là ổ chứa tự nhiên của virus.

Từ dơi, mầm bệnh có thể lây sang động vật trung gian như lợn, rồi truyền sang người qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dịch tiết. Ngoài ra, virus Nipah cũng có khả năng lây từ người sang người, nhất là khi tiếp xúc gần trong quá trình chăm sóc, điều trị', ông Trần Đắc Phu nói.

Như vậy, virus này lây truyền tự nhiên từ dơi ăn quả sang người qua nhiều cách: Qua dịch tiết của dơi; qua thực phẩm bị nhiễm bẩn; qua lây truyền từ người sang người thông qua tiếp xúc gần với dịch cơ thể bị nhiễm bệnh.

Theo các chuyên gia, loài dơi mang virus Nipah hay ăn quả chà là nói riêng và ăn các loại quả khác nói chung. Quả chà là là một loại trái cây nhiệt đới họ cọ, có vị ngọt đậm, dẻo thơm, mọc thành chùm trên cây và phổ biến ở Trung Đông, Địa Trung Hải. Do đó, người dân tuyệt đối không nên ăn quả chà là bị rụng, bị cắn, uống nhựa chà là chưa được tiệt trùng.

Virus Nipah có thể lây truyền từ động vật sang người, qua thực phẩm bị ô nhiễm và từ người sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, máu hoặc chất bài tiết

Thông tin về triệu chứng nhiễm virus Nipah, BS.CKII Lê Thị Mỹ Châu, Trưởng Đơn vị Bệnh Nhiễm, khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, mới đầu người bệnh có thể khởi phát giống cảm cúm, nhưng diễn tiến nhanh và nguy hiểm.

Cụ thể, các dấu hiệu khởi phát: Ban đầu, người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng giống bệnh cúm như sốt cao, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, nôn mửa và đau họng, khiến bệnh dễ nhầm lẫn với cảm cúm hoặc các bệnh viêm đường hô hấp khác.

Diễn tiến nặng và biến chứng nguy hiểm: Khi bệnh tiến triển nặng, virus có thể tấn công hệ thần kinh, dẫn đến chóng mặt, lú lẫn, rối loạn ý thức, co giật, viêm não cấp tính và trong một số trường hợp nặng, người bệnh có thể rơi vào hôn mê chỉ trong 24-48 giờ kể từ khi có triệu chứng thần kinh đầu tiên. Một số người cũng gặp vấn đề hô hấp nghiêm trọng, như khó thở, viêm phổi không điển hình hoặc suy hô hấp cấp tính.

Di chứng lâu dài: Những người sống sót sau nhiễm bệnh có thể gặp các di chứng thần kinh kéo dài, bao gồm co giật kéo dài, thay đổi tính cách, khó khăn trong vận động, giảm khả năng tập trung hoặc suy giảm trí nhớ và có thể tái phát tình trạng viêm não sau nhiều tháng hoặc nhiều năm, đây là điểm đặc biệt của NiV mà cực kì hiếm gặp ở các loại virus khác.

BS.CKII Lê Thị Mỹ Châu, sau khi tiếp xúc với virus Nipah, thời gian ủ bệnh ở mỗi người có thể khác nhau. Thông thường, các triệu chứng sẽ xuất hiện từ 4-14 ngày, nhưng trong một số trường hợp hiếm gặp, thời gian ủ bệnh có thể kéo dài lên tới 45 ngày, khiến việc nhận biết và theo dõi người nghi nhiễm trở nên đặc biệt quan trọng.

'Hiện nay chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu cho bệnh do virus Nipah. Việc chăm sóc người bệnh chủ yếu tập trung vào các vấn đề như kiểm soát triệu chứng, hỗ trợ hô hấp và xử lý các biến chứng thần kinh nếu có', Trưởng Đơn vị Bệnh Nhiễm, khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho hay.

Theo nhận định của PGS.TS Trần Đắc Phu, nguy cơ xâm nhập dịch bệnh do virus Nipah có thể xảy ra nhưng khả năng bùng phát dịch lớn tại Việt Nam là không cao, tuy nhiên người dân không nên chủ quan vì khi nhiễm bệnh gánh nặng y tế rất lớn.

Tại Việt Nam, dơi sống dải dác ở nhiều địa phương như một số khu vực ngoại thành TP. HCM, phường Mỹ Tho (tỉnh Đồng Tháp), một số rừng quốc gia và Hang Dơi ở nhiều địa phương...

Để phòng tránh lây nhiễm virus Nipah, Bộ Y tế và các chuyên gia khuyến cáo người dân cần đảm bảo vệ sinh thực phẩm: thực hiện 'Ăn chín, uống sôi', rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn, không ăn, uống các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật (dơi, chim) cắn hoặc gặm nhấm; tránh uống nước nhựa cây (như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến).

Không tiếp xúc gần với động vật như là dơi hoặc lợn... ốm/chết tại các khu vực có nguy cơ; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi giết mổ, tiếp xúc với động vật, đặc biệt là lợn, dơi.

Đặc biệt, hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do virus Nipah nếu không thực sự cần thiết. Nếu người dân đi về từ vùng dịch, cần tự theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày; nếu có các triệu chứng như: đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác, thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế.

Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh, vật phẩm ô nhiễm từ người bệnh; cần sử dụng khẩu trang, găng tay và đồ bảo hộ cá nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ, mắc bệnh, sau đó rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.