Hội nhập quốc tế trong thời đại số

Bảo tàng Biệt Động Sài Gòn - Gia Định phối hợp MỞ Project và Khoa Phụng’s Art Corner tổ chức chuỗi sự kiện văn hóa 'Kết Duyên Tơ Hồng' tái hiện không gian, nghi lễ và những giá trị nhân văn trong lễ cưới truyền thống Nam bộ . Ảnh: Bảo tàng Biệt Động Sài Gòn - Gia Định cung cấp

Tạo thêm sân chơi để người trẻ thử nghiệm

TS Võ Châu Thịnh, Phó trưởng Khoa Triết học, Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia TPHCM, cho rằng, với TPHCM, giữ gìn bản sắc văn hóa hôm nay cần được nhìn rộng hơn: không chỉ bảo tồn những gì đã có mà còn khẳng định hệ giá trị con người thành phố thông qua sáng tạo và tiếp biến văn hóa. 'Những trào lưu về âm nhạc, thời trang, lối sống số khi đi vào đời sống Việt Nam đều qua quá trình chọn lọc, thích ứng và sáng tạo. Trong đó, người trẻ đã trở thành chủ thể tạo ra những 'phiên bản riêng', TS Võ Châu Thịnh nhận xét.

Có thể hình dung cách người trẻ kể về thành phố của mình: một sản phẩm âm nhạc sử dụng phương thức biểu đạt quốc tế nhưng kể câu chuyện về con đường ở TPHCM hay dòng sông Sài Gòn; một podcast có thể kể lịch sử bằng nhịp điệu hiện đại; một sản phẩm công nghệ có thể phục dựng kiến trúc, di sản bằng phương thức mới. Khi ấy, cái mới không phủ lên cái cũ mà trở thành phương tiện đưa giá trị văn hóa vào đời sống đương đại.

Từ góc nhìn đó, quản lý văn hóa cũng cần thay đổi cách tiếp cận, tạo thêm sân chơi để người trẻ thử nghiệm, sáng tạo và làm chủ những nguồn nguyên liệu của thời đại. Như vậy, hội nhập không dẫn đến hòa tan. Ngược lại, khi đủ nội lực, người trẻ có thể biến giao lưu thành cơ hội để văn hóa Việt Nam hiện diện chủ động hơn.

Lựa chọn và lan tỏa

Nếu câu chuyện bản sắc đặt ra yêu cầu về khả năng tiếp biến, thì vấn đề sâu hơn là người trẻ cần một nền tảng giá trị đủ vững để lựa chọn giữa rất nhiều tác động mỗi ngày. Không gian mạng đang khiến họ đồng thời là người tiếp nhận, sáng tạo và phát tán nội dung; cùng với cơ hội tiếp cận tri thức toàn cầu là nguy cơ chạy theo lượt thích, lượt xem, sự công nhận ảo và những xu hướng nhất thời.

TS Phạm Thị Như Thúy, Ủy viên Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật TPHCM, giảng viên Khoa Xã hội Nhân văn, Trường Đại học Cửu Long, cho rằng: 'Thanh niên là 'chủ thể của hiện tại, nguồn lực của tương lai', họ không thể chỉ được dạy cách sử dụng công nghệ mà thiếu đạo đức số. Không thể chỉ được khuyến khích khởi nghiệp mà thiếu trách nhiệm xã hội. Không thể chỉ được mở cửa ra thế giới mà thiếu gốc rễ bản sắc'.

Các phong trào như 'Nhà giáo trẻ tiêu biểu', '3 trách nhiệm', 'Học sinh 3 rèn luyện', 'Học sinh 3 tốt', 'Sinh viên 5 tốt' cùng các hoạt động tình nguyện, sáng tạo, bảo vệ môi trường, hỗ trợ cộng đồng đã góp phần đưa giá trị thành hành động. Tuy nhiên, sức lan tỏa vẫn chưa đồng đều; thanh niên công nhân, lao động tự do, khu vực ngoại thành và nhóm yếu thế còn bị hạn chế về cơ hội tiếp cận các hoạt động giáo dục giá trị. Một số nội dung, phương thức triển khai cũng chưa đủ hấp dẫn để tạo chuyển biến rõ nét.

Để khắc phục khoảng trống ấy, cần trao cho người trẻ vai trò chủ thể. Theo giảng viên Ngô Tuyết Nhi, Khoa Văn hóa học, Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia TPHCM, bản sắc nằm ngay trong cách người trẻ nói tiếng Việt, ứng xử, sử dụng mạng xã hội, nhìn về gia đình, hiểu về thành phố và tự giới thiệu mình khi bước vào môi trường quốc tế.

Một thành phố hiện đại không chỉ được nhận diện bằng hạ tầng hay công nghệ, mà còn ở cách con người sống với nhau, bằng những giá trị mà thế hệ trẻ lựa chọn và lan tỏa.

TS Võ Châu Thịnh dẫn trường hợp K-Pop để cho thấy sức mạnh của tiếp biến: từ Pop và Hip-hop, người Hàn Quốc đã tạo nên sản phẩm mang 'tinh thần Hàn Quốc' trong hình thức quốc tế. Từ đó, ông gợi mở người trẻ TPHCM cũng có thể sử dụng 'nguyên liệu' của thế giới để tạo nên những sản phẩm mang đậm chất Việt.