Hoàn thiện chính sách ưu đãi, chăm lo người có công với cách mạng

Các đại biểu dự Hội nghị tri ân người có công với cách mạng toàn quốc năm 2026. (Ảnh: ND)

Trong không khí cả nước đang hướng về kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã ký ban hành Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng với nhiều chính sách mới hết sức quan trọng, mang ý nghĩa đặc biệt sâu sắc và thể hiện trách nhiệm, sự quan tâm, tri ân của Đảng, Nhà nước, nhân dân, thực hiện truyền thống 'Uống nước nhớ nguồn' của dân tộc ta đối với những người đã hy sinh xương máu bảo vệ nền độc lập, tự do cho Tổ quốc và xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, làm nghĩa vụ quốc tế.

Pháp lệnh có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027.

Hoàn thiện quy định về công nhận liệt sĩ đối với trường hợp thương binh chết do vết thương tái phát

Pháp lệnh đã bổ sung, làm rõ quy định về người có công với cách mạng, khẳng định sự ghi nhận, biểu dương những người có công lao cống hiến, đóng góp cho sự nghiệp cách mạng, đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nghĩa vụ quốc tế đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận.

Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo Pháp lệnh là sửa đổi quy định về công nhận liệt sĩ với thương binh hoặc người hưởng chính sách như thương binh chết do vết thương tái phát.

Theo quy định hiện hành, thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên được công nhận là liệt sĩ khi có bệnh án điều trị vết thương tái phát tại bệnh viện tuyến huyện trở lên và biên bản kiểm thảo tử vong xác định vết thương tái phát là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong. Quy định này bảo đảm tính chặt chẽ về mặt pháp lý nhưng trong nhiều trường hợp lại chưa phù hợp với thực tiễn đời sống và phong tục, tập quán của nhân dân.

Thực tế cho thấy, nhiều thương binh nặng, nhất là thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên trong quá trình điều trị tại bệnh viện, khi sức khỏe chuyển biến nguy kịch, khả năng tử vong cao thường được gia đình xin đưa về nhà (nguyện vọng từ trần tại nhà) hoặc điều trị tại các cơ sở nuôi dưỡng người có công. Các trường hợp này đều không bảo đảm đầy đủ hồ sơ, giấy tờ theo quy định hiện hành, dẫn đến khó khăn trong việc xem xét công nhận liệt sĩ.

Để khắc phục những khó khăn trong thực tiễn, Pháp lệnh sửa đổi lần này đã điều chỉnh theo hướng không quy định điều kiện công nhận liệt sĩ đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên chết; chỉ quy định điều kiện đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80% chết do vết thương tái phát.

Bổ sung điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh đối với các lực lượng chức năng trong quá trình trực tiếp làm nhiệm vụ/công vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm

Việc thay đổi này bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm và tính chất đặc thù của nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trong giai đoạn hiện nay.

Pháp lệnh cũng hợp nhất một số quy định để bảo đảm tính khái quát, đầy đủ hơn về điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh trong các trường hợp làm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh (hợp nhất điểm e, g, h khoản 1 Điều 14 và hợp nhất điểm e, g, h khoản 1 Điều 23 của Pháp lệnh hiện hành); lược bỏ các quy định có tính chất định tính về điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh (lược bỏ cụm từ 'đặc biệt dũng cảm' tại điểm k khoản 1 Điều 14 và điểm k khoản 1 Điều 23 của Pháp lệnh hiện hành…). Các tiêu chí định tính, không lượng hóa được thành các tiêu chí cụ thể dẫn đến khó khăn, vướng mắc trong áp dụng pháp luật.

Bổ sung quy định giao Chính phủ quyết định công nhận hoặc giao cơ quan, người có thẩm quyền công nhận người có công với cách mạng trong trường hợp còn thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ thực tiễn và lịch sử rõ ràng hoặc trong trường hợp đặc biệt khác. Quy định này giúp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, tồn đọng trong thời gian qua về việc công nhận những người thực sự có công với cách mạng nhưng thiếu hồ sơ, giấy tờ do mất, thất lạc trong quá trình hoạt động cách mạng, tham gia chiến tranh bảo vệ Tổ quốc hoặc các trường hợp đặc biệt khác như hoạt động mật.

Bổ sung đối tượng được công nhận là người có công và chế độ, chính sách ưu đãi người có công với cách mạng

Pháp lệnh bổ sung công nhận người làm nhiệm vụ ở biên giới, hải đảo; làm nghĩa vụ quốc tế ở Lào, Campuchia và được Nhà nước khen tặng Huân chương Chiến công (hiện nay là 85.578 người) là người có công với cách mạng (sửa đổi, bổ sung Điều 35 của Pháp lệnh hiện hành). Việc bổ sung này nhằm ghi nhận những cống hiến, đóng góp và kịp thời động viên những người đã có nhiều công lao trong công cuộc bảo vệ Tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế.

Bổ sung chế độ trợ cấp người phục vụ đối với người hoạt động cách mạng trước ngày 1/1/1945 (cán bộ Lão thành cách mạng) và người hoạt động cách mạng từ ngày 1/1/1945 đến ngày khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 (cán bộ Tiền khởi nghĩa).

Thực tiễn cho thấy, đa số cán bộ lão thành cách mạng, cán bộ tiền khởi nghĩa hiện đều đã cao tuổi (từ 90 tuổi trở lên), sức khỏe suy giảm, nhiều trường hợp không còn khả năng tự phục vụ, cần có người chăm sóc thường xuyên trong sinh hoạt hằng ngày.

Việc bổ sung chế độ trợ cấp người phục vụ đối với các đối tượng này phù hợp với chủ trương tiếp tục hoàn thiện chính sách ưu đãi người có công theo hướng mở rộng đối tượng thụ hưởng, nâng cao mức độ chăm sóc đối với người có công có tuổi cao, sức yếu; góp phần bảo đảm tốt hơn điều kiện sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe và thể hiện đạo lý 'Uống nước nhớ nguồn' của dân tộc trong giai đoạn hiện nay.

Thực hiện chính sách này, có 793 cán bộ lão thành cách mạng, cán bộ tiền khởi nghĩa được bổ sung chế độ trợ cấp người phục vụ.

Bảo đảm người có công và gia đình người có công với cách mạng có mức sống từ trung bình khá trở lên so với mức sống của cộng đồng dân cư nơi cư trú

Theo quy định của Pháp lệnh hiện hành, có 8 nhóm đối tượng hưởng chế độ điều dưỡng phục hồi sức khỏe hằng năm và 7 nhóm đối tượng hưởng chế độ điều dưỡng 2 năm/1 lần.

Tại lần sửa đổi này, Pháp lệnh đã chuyển một phần đối tượng hiện đang được điều dưỡng 2 năm một lần sang điều dưỡng hằng năm, cụ thể: 'Thương binh, người hưởng chính sách như thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80%', tương ứng với 151.222 người, nâng tổng số đối tượng điều dưỡng hằng năm lên 170.000 người.

Việc bổ sung đối tượng điều dưỡng hằng năm thể hiện sự quan tâm, tri ân sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với người có công với cách mạng trong kỷ nguyên mới, phù hợp với quan điểm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta trong việc thực hiện chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, đó là: Không ngừng chăm sóc người có công cả về vật chất lẫn tinh thần; mở rộng đối tượng, nâng cao chế độ, phù hợp với sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước trong từng thời kỳ.

Bên cạnh đó, Pháp lệnh bổ sung nguyên tắc bảo đảm người có công với cách mạng và gia đình người có công với cách mạng có mức sống từ trung bình khá trở lên so với mức sống của cộng đồng dân cư nơi cư trú; quy định chế độ hỗ trợ cải thiện nhà ở đối với người có công với cách mạng và thân nhân liệt sĩ là chính sách thường xuyên, ổn định, phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội của đất nước.