Linh hoạt sử dụng thiết bị điện tử tại tòa

Hỗ trợ nhiều cho luật sư, đương sự

Là người trực tiếp tham gia bào chữa trong đại án VN10 với 227 bị cáo, Thạc sĩ - Luật sư Lê Kiên Lương (Đoàn Luật sư TPHCM) cho biết ông cảm nhận rất rõ tinh thần cởi mở từ hướng dẫn này.

Luật sư, đương sự được tạo điều kiện sử dụng thiết bị điện tử tại phiên tòa theo hướng dẫn mới. ẢNH: NGUYỄN TÂN

Trước đó, Thông tư số 12/2026/TT-TANDTC của Chánh án TAND Tối cao (về nội quy phiên tòa, phiên họp và việc ghi âm lời nói, ghi hình ảnh diễn biến phiên tòa, phiên họp) quy định người tham gia tố tụng, người tham dự phiên tòa không được tự ý mang điện thoại, máy tính vào phòng xử; việc dùng các thiết bị điện tử phải được chủ tọa cho phép. Quy định này từng khiến các luật sư và đương sự khá lo lắng bởi có thể họ phải ôm theo cả 'núi' hồ sơ giấy vào phiên tòa thay vì chỉ cần 1 máy tính chứa dữ liệu.

Tuy nhiên, ngay phần khai mạc phiên tòa đại án VN10, thẩm phán chủ tọa đã thông báo rằng tòa không cấm các luật sư dùng máy tính. Lý do là vào ngày 19-8, TAND Tối cao ban hành Công văn 529 (hướng dẫn việc thực hiện Thông tư số 12/2026/TT-TANDTC), trong đó nêu rõ: các tòa án tạo điều kiện thuận lợi để luật sư, đương sự được sử dụng thiết bị điện tử phục vụ tra cứu hồ sơ, tài liệu, chứng cứ hoặc ghi âm lời nói, ghi hình ảnh diễn biến phiên tòa, phiên họp theo đúng quy định. Luật sư Lê Kiên Lương chia sẻ, việc được mang máy tính, điện thoại vào phòng xử án giúp ông tra cứu bút lục và tìm kiếm chứng cứ nhanh gọn, chính xác.

Ông Trần Quang Phương (phường Tây Thạnh, TPHCM) đang là đương sự trong một vụ tranh chấp dân sự tại tòa với nhiều hồ sơ giấy và các file ghi âm, file hình ảnh mà ông coi là chứng cứ. Ông cho rằng hướng dẫn mới bảo đảm sự tiện lợi trong quá trình trình bày để chứng minh cho lý lẽ của mình. Các thiết bị điện tử không chỉ là điện thoại, máy tính mà còn là máy ghi âm, máy chiếu..., giúp ông có thể ghi lại diễn biến phiên tòa theo sự chấp thuận của chủ tọa.

Cân bằng giữa sự tôn nghiêm và quyền trong tố tụng

Cũng theo Công văn 529, trong quá trình giải quyết vụ án, vụ việc, thẩm phán căn cứ vào tính chất, nội dung để xem xét, quyết định việc cho phép sử dụng thiết bị điện tử tại phiên tòa, phiên họp. Nếu có sự thay đổi về việc sử dụng thiết bị điện tử tại phiên tòa, phiên họp thì phải thông báo ngay cho người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng.

Theo ông Huỳnh Thạch Vũ, Chánh án TAND Khu vực 6, TPHCM, quy định này sát với thực tiễn. Bởi lẽ trước khi mở phiên tòa, chủ tọa có thể dự liệu một phương án; nhưng khi phiên tòa diễn ra, có thể xuất hiện những tình huống mới. Chẳng hạn vụ án có tài liệu thuộc diện cần bảo mật; người tham gia tố tụng sử dụng thiết bị không đúng mục đích; việc ghi âm, ghi hình có nguy cơ ảnh hưởng đến quyền riêng tư; hoặc ngược lại.

Thậm chí có trường hợp ban đầu chủ tọa thông báo không sử dụng; nhưng sau đó, xét thấy cần cho phép sử dụng thiết bị để bảo đảm quyền trình bày, cung cấp và kiểm tra chứng cứ, lúc này chủ tọa phải điều chỉnh quyết định của mình. Nói cách khác, quyết định cho dùng thiết bị điện tử không phải là bất biến, quan trọng là khi có thay đổi thì phải thông báo để thực hiện thống nhất. Đây là cách tiếp cận vừa bảo đảm quyền của các bên, vừa giúp chủ tọa chủ động điều hành phiên tòa.

Luật sư Nguyễn Đình Thế (Đoàn Luật sư TPHCM) nêu ý kiến, nếu chủ tọa từ chối hoặc thay đổi quyết định trong quá trình xét xử thì cần giải thích rõ lý do và ghi nhận đầy đủ vào biên bản phiên tòa. Quyền xem xét của chủ tọa cần bám sát các giới hạn luật định, như bảo vệ bí mật nhà nước, bảo vệ người chưa thành niên và tránh việc mỗi nơi hiểu, áp dụng một kiểu, dẫn đến gây khó khăn cho người tham gia tố tụng.

Ông NGUYỄN ĐỨC PHƯỚC, Chánh án TAND Khu vực 9, TPHCM

Thông báo sớm để luật sư, đương sự chủ động

Theo tôi, Công văn 529 quy định để chủ tọa thông báo sớm về việc sử dụng thiết bị điện tử cho luật sư, đương sự là cần thiết, nhằm bảo đảm tính chủ động, tránh phát sinh lúng túng trong quá trình giải quyết. Khi được thông báo trước, luật sư có thể chuẩn bị thiết bị, dữ liệu số và phương án tác nghiệp. Trái lại, đối với những vụ án đòi hỏi hạn chế sử dụng thiết bị nhằm bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật đời tư cá nhân hoặc bảo vệ người chưa thành niên…, việc thông báo trước cũng giúp các bên chủ động tuân thủ. Giải pháp này giúp chủ tọa điều hành diễn biến phiên tòa, phiên họp một cách tập trung và đúng quy định pháp luật.